|
Auðkúlukirkja er í
Bólstaðarhlíðarprestakalli í Húnavatnsprófastsdæmi. Kirkja var
reist á Auðkúlu við Svínavatn þegar í öndverðri kristni.
Getur hér veglegrar trékirkju og var að henni tveggja presta skyld.
Var staðurinn auðugur og hefðarból, enda landflæmi mikið og
afréttartekjur háar. Svo mikils háttar bújörð var Auðkúla, að
Jón biskup Arason hélt staðinn um tíma í ágóðaskyni. einungis
einn prestur sótti burt af staðnum á 17. öld og annar á 18. öld,
en enginn síðan, unz brauðið var lagt niður 1951.
Hið mikla
víðlendi staðarins á Auðkúluheiði
var selt Svínavatns- og Torfalækjarhreppum og heimajörðinni skipt í 3 býli. Kirkjuhúsið,
sem nú stendur, var reist 1894. Yfirsmiður var Þorsteinn
Sigurðsson á Sauðárkróki. Kirkjustæðið var flutt suður og upp
fyrir garðinn og stóð gamla kirkjan til haustsins, er komið var
að vígslu hinnar nýju. Séra Hjörleifur Einarsson prófastur á
Undirfelli vígði kirkjuna og gat hann þess í bréfi til biskups,
að þegar gamla Auðkúlukirkjan var tekin ofan, hefði síðasta
torfkirkjan horfið af sviðinu í Húnaþingi. Auðkúlukirkja var
fimmta kirkjuhúsið, sem séra Hjörleifur vígði á 5 árum. Hin
voru í Bólstaðahlíð og Víðidalstungu 1889, á Holtastöðum
1892 og á Breiðabólstað 1894. Prófastur
kallar hina nývígðu Auðkúlukirkju „áttstrent, virðulegt
musteri". Má það til sann vegar færa, og á kirkjan aðeins
eina viðlíkingu á landinu, sem er Silfrastaðakirkja. Minnir
lögun kirkjuhúsa á ævaforna byggingarhefð hringlaga húsa
grjóthlaðinna, en eins og gefur að skilja er óhjákvæmilegt
að hafa kantaðan hring, beinar grunnlínur, á timburhúsi. Eru einkum slík
kirkjuhús all tíð í þjóðlöndum grísk-katólskra, þ.e. í
A-Evrópu. Auðkúlukirkja er, þegar grannt er skoðað,
sporöskjulöguð, því að þilveggir, sem eru 2,3 m, hornaþilin
4 eru 2,1 m, en miðjuþil 3,63 m, innanmál. Kirkjubekkir eru
skásettir og horfa við altari, en fram til 1930, er kirkjan
var afhent söfnuðinum, var ekki predikunarstóll í henni. Var
svo látið heita, að tæki 80 í sæti, en þröngt hefur verið
setið. Fækkaði sætum, er stóllinn kom til og einnig, er ofn
var settur að norðan við altari, þar sem nú er aðstaða fyrir
kirkjusönginn og hljóðfærið.
Altarið er sneitt á hornum og snúa 3 spjaldahliðar
fram, en gráturnar eru fimmstrendar, hvort tveggja í samræmi
við stíl hússins. Klæði ásaumað eftir fyrirmynd á patínu,
sem er gömul og góð við samstæðan kaleik, hnúðstóran og
vænan, en yfir altarinu páskabjört tafla, málverk Andreas
Tåstrups 1875, myndefnið: Kristur er upprisinn, hann er
sannarlega upprisinn. Önnur tafla, íslenzk og máluð á
tréspjöld í fyrra sið, er á þilvegg, dýrmætur forngripur
eins og hin eldri kirkjuklukka, sem er þykk mjög og gefur
tregan hljóm. Hin klukkan er frá 1755 og með hinu nýrra lagi
og hljómfögur.
Getur hún verið hingað komin frá
Hjörsey á Mýrum, en kirkja þar aflögð. Tveir mjög vandaðir
koparstjakar eru á altari, renndir og á þrífættri stétt, en
fyrir miðju gamall þrífættur stjaki, er ber 3 kertapípur. Gamalt
skírnarfat af messing, eirhúðað og með hring, hangir á þili. Á
botni þess er mynd af páfugli með lárviðargrein í nefi. Er það
vart yngra en frá 16. öld. Þeim, sem skoða vilja kirkjuna, skal
bent á, að í þeim heimabænum, sem fjær er kirkjunni, er geymdur
lykill, en sóknarpresturinn situr á Blönduósi. |