|
Þingeyrarklausturskirkja er í
Þingeyrarprestakalli í Húnavatnsprófastsdæmi. Á Þingeyrum var
elzta og sögufrægasta klaustur á Íslandi, talið stofnað 1133, en
mun 8-10 árum eldra. Höfuðsetur bókvísi og sagnaritunar. Í
nýjum sið sátu þar löngum umboðsmenn klausturjarðanna og
sýslumannssetur var þar um sinn, jafnan stórbú. Þingeyrar eru nú
í eyði. Ásgeir Einarsson alþm frá Kollafjarðarnesi reisti hina
miklu steinhlöðnu kirkju, þar sem hæst ber á staðnum úti við
gamla vallargarðinn 1864-77.
Síðasta kirkjuhúsið á hinum forna
grunni við helgisetrið var kirkjan, sem Lárus Gottrup
lögmaður lét reisa 1695, stafahús að öllu af tré og gaf
konungur timbrið til. Ýmsir dýrmætir munir úr þeirri kirkju
eru hér enn þá, s.s. mikill predikunarstóll, skreyttur
tréskurðarmyndum helgra manna og himinn yfir og skírnarfontur með
miklum umbúnaði og himni. Voru þeir og í
torfkirkjunni, þegar Björn M. Ólsen byggði á Þingeyrum og
a.m.l. úr viðum trékirkjunnar. Langsótt var um 8 km leið til
grjótnámsins í kirkjubyggingu Ásgeirs, en að dregið á ísum
yfir Hópið og uxum beitt fyrir sleðana. Vandaði Sverrir
Runólfsson steinhleðsluna svo vel, að aldrei hefur haggazt,
en veggirnir eru 85 sm þykkir og liðlega 3 m háir.
Breidd hússins er
6,6 m, lengd frá innri dyrum á miðjan bogann, sem dreginn er um
kórinn, 12,3 m. á kirkjunni eru 10 stórir smárúðugluggar,
löngum talið, að rúðurnar væru ámóta margar og gylltar
stjörnurnar í dökkblárri, borðfelldri hvelfingunni, þ.e. um
1000. Að sunnanverðu eru á hvítskúruðu gólfi 10 sæti með
sönglofti. Þar er Carnish-organ, keypt frá BNA 1923, í
viðhafnarmiklum umbúnaði. Fyrir loftinu eru renndar súlur í
handriði. Í milli eru nú af nýju fagurskornar myndir postulanna,
en Meistarinn yfir. Frumverk voru seld, enda var á Þingeyrum
bændakirkja og í einkaeign, og lentu þau til Helgu Vídalíns í
Kaupmannahöfn, en Sveinn Ólafsson myndskeri hefur gert hinar
fagurunnu eftirlíkingar, sem nú prýða kirkjuna, er óhikað má
kalla eitt hið viðhafnarmesta og fegursta guðshús á landinu. Hér
er og ein hinna fáu og dýrmætu altarisbríka, sem varðveitzt hafa
í íslenzkri kirkju, talin gerð í Nottingham á Englandi á 15.
öld.
Bríkin skemmdist,
þegar hún var flutt til hafnar á
Skagaströnd og skyldi seld úr landi, en snúið aftur við svo
búið. Gerði Guðmundur bíldur Pálsson við hana, skar um ramma og
tréskurðarmynd yfir af himnaför Krists. Auk hins mikla stóls frá
1695, er ber útskornar myndir helgra manna á spjöldum og snúnar
súlur á hornum, og fontsins, sem er norðanvert gegnt stólnum,
áttstrent skírnarfat af tini frá 1693, en umbúnaður haglega
myndskorinn, skal hér aðeins getið um fáeina gamla dýrgripi, s.s.
oblátuöskjur 1705, kaleik og patínu 1724 og mikla vínkönnu 1725,
allt silfurmunir, 7 kertaliljur á koparskjöldum frá því laust
fyrir 1700 og altarisklæðið, sem ber stafi Bjarna Halldórssonar
sýslumanns, og loks klukkur, önnur frá 1752, gríðarstór, steypt
upp í stéttín 1911, en hafði sprungið á nýársdag 1898, hin er
eigi heldur smásteypt, 58 sm í þvermál, einnig steypt í
Kaupmannahöfn og með ártali 1834.
Sérstök gestastofa stendur við
Þingeyrarklausturskirkju. Þar er góð aðstaða fyrir
gesti, sem geta keypt sér kaffi og látið fara vel um sig um
leið og fræðzt er um staðinn. Kirkjan er opin frá 1.
júní til 31. ágúst. Leiðsaga stendur gestum til boða
að kostnaðarlausu. |