|
Staðarkirkja er í Staðarprestakalli
í Ísafjarðarprófastsdæmi. Staður
er bær og kirkjustaður í hinum óbyggða Staðardal við utanverðan
Súgandafjörð að vestan. Katólskar
kirkjur á Stað voru helgaðar Guði og Maríu guðsmóður.
Prestssetrið, sem er ævagamalt, lagðist niður 1863 vegna
prestaskorts og þá varð Staðarkirkja útkirkja frá Holti til
1901, þar til prestur fékkst að Stað.
Talið er að fyrsta kirkjan hafi verið reist í Staðardal um
1100. Síðasti presturinn, sem sat Stað, var Jóhannes Pálmason
(1914-1978). Hann hvarf
til Reykholts 1972. Kirkjan,
sem var byggð 1886, stendur enn þá.
Staður er höfuðból og kirkjustaður
frá fornu fari og þar var aðalkirkja héraðsins frá upphafi. Í
kirknatali Skálholtsdæmis frá því um 1200 er jörðin kölluð Breiðabólstaður
sem og víðar í fornum heimildum. Nafnið Staðarstaður notað um jörðina
í nokkrum heimildum frá 16. öld. Í kaþólskum sið voru kirkjur staðarins
helgaðar Maríu guðsmóður og öllum heilögum. Nokkuð sérstakt
samband virðist hafa verið á milli Staðarkirkju og Kaldrananeskirkju
því að lík frá bæjum í Kaldrananessókn mátti jarða á hvorum
staðnum sem var.
Torfkirkjan,
sem stóð fram yfir miðja 19. öld var jöfnuð við jörðu og núverandi
timburkirkja reist á rústum hennar um 1855.
Hún er því þriðja elzta hús Strandasýslu, aðeins
kirkjurnar á Kaldrananesi og í Árnesi eru eldri.
Vigdís Finnbogadóttir beitti sér fyrir stofnun sjóðs til
endurbóta kirkjunnar. Viðgerðunum lauk árið 1990 og þá var
kirkjan endurvígð. Kirkjan var endurbyggð í upphaflegum stíl, að
því frátöldu að turninn sem er síðari tíma viðbót var látinn
halda sér. Kirkjugarðurinn
stækkaður og girtur að nýju.
Halldór
Einarsson, sem var prestur á Stað frá 1724-38, og Sigríður Jónsdóttir
kona hans gáfu Staðarkirkju predikunarstólinn sem er þar enn. Staðarkirkja
á fleiri merka gripi, s.s. tvær fornar klukkur, önnur frá 1602,
silfurkaleik og altaristöflu frá 18. öld. Sigurður Þorsteinsson,
gullsmiður, smíðaði kaleikinn. Þá á kirkjan fornt skírnarfat úr
messing með ártalinu 1487 og oblátudósir úr silfri, sem séra
Hjalti Jónsson, prófastur á Stað frá 1798-1827, gaf kirkjunni.
Í Guðmundar sögu góða segir, að
biskup hafi verið tíðförult norður á Strandir fyrir og eftir aldamótin
1200. Hann áði oft á Stað, þar sem hann átti ættingja og vini.
Gvendarbrunnar í túninu á Stað eru kenndir við hann.
Nú líkjast þeir mest pyttum. |