|
 Vatnsfjarðarkirkja er í Vatnsfjarðarprestakalli í
Ísafjarðarprófastsdæmi. Vatnsfjörður er fornt og sögufrægt
höfuðból, kirkjustaður og prestssetur frá 16. öld við samnefnda
vík yzt á Vatnsfjarðarnesi milli Mjóafjarðar og Ísafjarðar.
Brauðinu fylgdu engar útkirkjur í fyrstu en bænhúsin á Reykjanesi
og í Skálavík, næsta bæ inn með Mjóafirði fylgdu.
Árið 1907
voru Nauteyrar- og Unaðsdalssóknir lagðar til Vatnsfjarðar.
Unaðsdalskirkju var samt þjónað frá Vigur og síðar Grunnavík til
1928. Ögursókn var bætt við 1970, þannig að
Vatnsfjarðarprestakall er eitthvert hið víðlendasta á landinu og
mjög erfitt yfirferðar. Enn ein kirkja er útkirkja brauðsins,
Melgraseyri á Langadalsströnd. Sú kirkja var tekin upp skömmu fyrir
aldamótin 2000.
Sárafár sálir eru eftir í þessu víðlenda
prestakalli. Katólskar kirkjur á staðnum voru helgaðar Ólafi helga
Noregskonungi. Kirkjur stóðu inni í stórum, hringlaga garði fram á
þriðja áratug 20. aldar en nú er hann ferhyrndur. Núverandi
steinkirkja var byggð 1911-1912. Hún er með turni og sönglofti og
tekur 60 manns í sæti.
Forðum var Vatnsfjarðarkirkja vönduð og vel
búin gripum, sem eru nú aðeins til í heimildum, s.s. veggspjald með
myndum 25 heilagra manna. Sumir gripanna eru varðveittir í söfnum,
s.s. líkneski Ólafs helga, skorið í tré. Það er í skáp eða
skríni með vængjahurðum með ámáluðum myndum af Pétri og Páli,
postulum, Mikaeli erkiengli og Guðmundi góða Arasyni. Þessi
merkisgripur er í Þjóðminjasafninu auk líkneskis sitjandi Krists
hins þyrnikrýnda. Vatnsljón, vatnskanna í ljónslíki, er í
Þjóðminjasafninu í Kaupmannahöfn.
Þessir gripir eru allir frá
miðöldum og erlendir að uppruna. Róðukrossinn, sem hangir á
kórgafli er eftir séra Hjalta Þorsteinsson og altaristaflan er danskt
málverk, sem sýnir upprisuna og ártalið 1860. Í kirkjunni er
skírnarsár á fæti með skál úr silfri eftir Guðjón Bernharðsson,
gullsmið. Þýzkur maður, Wilhelm E. Beckmann, gerði sáinn og hann
var færður kirkjunni að gjöf 1957.
Fornleifastofnun Íslands (bæklingur
2009):
Allt frá landnámsöld og fram yfir siðaskipti var
Vatnsfjörður stórbýli og höfðingjasetur. Á söguöld
bjuggu þar frægir höfðingjar og á Sturlungaöld var
Vatnsfjörður valdamiðstöð Vatnsfirðinga, einhverrar
voldugustu ættar landsins á þeirri tíð. Frá sumrinu
2003 hafa farið fram fornleifarannsóknir í Vatnsfirði, bæði
uppgröftur og fornleifaskráning. Rannsóknirnar hafa
leitt í ljós mannvistaleifar allt frá 10. öld til okkar daga
á tveimur meginsvæðum í túninu. Frá víkingatíma hefur
verið grafinn upp skáli, smiðja auk fleiri smáhýsa, en á
hinum umfangsfikla bæjarhól er hafin rannsókn á yngstu
minjum staðarins. Rannsóknirnar gefa einstakt tækifæri
til að sjá elztu og yngstu mannvistaleifar býlis, annars
vegar frá 10. öld, og hins vegar frá hinni 20.
Mannvistarleifarnar gefa vísbendingu um líf fyrri tíma,
húsakost, matarræði, búskaparlag og klæðnað, svo eitthvað sé
nefnt.
Vatnsfjörður við Ísafjarðardjúp er einhver merkasti
sögustaður landsins og áhugaverðasti áingarstaður á ferð um
Ísafjarðardjúp. Við minjasvæðið eru upplýsingaskilti
auk þess sem í júlí ár hvert eru þar fornleifafræðingar að
störfum og veita leiðsögu um minjasvæðið samkvæmt nánari
auglýsingum.
Síðan 2005 hefur verið rekinn fornleifaskóli í Vatnsfirði.
Hann er starfræktur samhliða uppgreftri í júlí.
Nemendur koma úr ýmsum heimshornum og læra uppgraftartækni
undir leiðsögn íslenzkra og erlendra sérfræðinga. |
