|
 Stjórnarskrá Íslands kveður á um trúfrelsi
þegnanna, þótt löngum væri þjóðkirkjan kennd við Lúterstrú.
Allir söfnuðir, sem starfa á landinu verða að vera skráðir og
hafa ábyrgan forstöðumann gagnvart ríkisvaldinu hjá
kirkjumálaráðuneytinu. Hér á landi eru skráðir allmargir
trúflokkar og söfnuðir utan þjóðkirkjunnar, bæði kristnir og
aðrir. Rómversk-katólskum hefur fjölgað hægt og bítandi frá
aldamótunum 1900, en Íslendingar voru allir katólskir eftir
kristintökuna árið 1000 fram til siðaskipta árið 1550. Trúboð
katólsku kirkjunnar hófst á ný um miðja 19. öld í smáum stíl.
Montfort-prestareglan hefur annazt trúboðið frá aldamótunum 1900.
Hún rak frá upphafi barnaskóla í Reykjavík og Landakotsspítalann,
sem var vígður 1902. Systur af Jósepsreglu önnuðust rekstur hans
fram á áttunda áratug aldarinnar. Katólska kirkjan rak St.
Jósepsspítalann í Hafnarfirði og klaustursspítalann í
Stykkishólmi (Fransiskur). Karmelsystur búa í klaustrinu í
Hafnarfirði og til skamms tíma höfðust elztu systurnar við í
Garðabæ að starfsævi lokinni. Frá upphafi til ársins 1923 var
trúboðið undir erlendri stjórn, en þá var Ísland gert að
postullegri prefektúru, sem stóð þar til 1968, en þá varð landið
að sérstöku biskupsdæmi.
Landakotskirkja var
byggð í gotneskum stíl og vígð 23. júlí 1929. Turn kirkjunnar var
aldrei fullgerður. Vilhjálmur van Rossum, kardínáli og sérlegur
sendimaður Píusar páfa XI, vígði hana og Guðjón Samúelsson
teiknaði hana. Hún þykir brautryðjendaverk, því hún var byggð
úr steinsteypu, sem var nýung í byggingu gotneskra mannvirkja. Hún
er nú dómkirkja katólskra og auk hennar eru nokkrar kapellur í
Reykjavík og annars staðar á landinu, þar sem katólskir búa.
Kirkjan er helguð og eignuð Jesú Kristi, eilífum Guði og konungi,
undir vernd alsællar Guðsmóður Maríu meyjar, hins helga Jósefs,
hins heilaga Jóns Holabiskups Ögmundssonar og Þorláks helga
Skálholtsbiskups. Nafn kirkjunnar, Dómkirkja Krists konungs, Landakoti,
er til heiðurs Drottni allsherjar, Guð og manni, en sérstök hátíð
Krists konungs var sett á stofn árið 1925 af Píusi XI.
Kirkjuklukkurnar þrjár eru tileinkaðar Kristi konungi, heilagri
Maríu og heilögum Jósef.
Píus páfi gaf til kirkjunnar nokkra fágæta muni
og er tvo þeirra að sjá í kirkjunni. Yfir háaltarinu er stytta af
Kristi, þar sem hann stendur á jarðarkringlunni. Þetta er frummyndin
og er hún skorin út í sedrusvið. Ekki eru fleiri eintök til í
heiminum, því listamaðurinn, Gampanya frá Barcelona, bannaði að
afsteypa yrði gerð af henni. Þá er fremst í kirkjunni útskorin
tafla, sem Píus páfi gaf kirkjunni árið 1936. Hún sýnir k´tólsku
kirkjuna, hina almennu kirkju, kalla þjóðir heims saman og leiða
þær, þar sem María mey heldur á syni sínum, Jesú, yfir hvolfþaki
Péturskirkjunnar. Listaverkið var gert í borginni Bozen í Tíról og
var sérstök gjöf til páfa, en í tíð hans efldist trúboðsstarf
kirkjunnar.
Í hliðarganginum vinstra megin er stytta af
Þorláki helga, verndardýrlingi Íslendinga. Styttan er gerð af
ítölskum listamönnum, mauro og danilo Trisciuzzi, en fótstallurinn
er útskurður Sveins Ólafssonar, myndskera. Hún var afhjúpuð og
blessuð 20. júlí 1995 á Þorláksmessu á sumri, en þann dag árið
1198 voru líkamsleifar dýrlingsins lagðar í skrín í
Skálholtskirkju. Skrínið var eyðilagt við siðaskiptin. Formleg
staðfesting Páfagarðs á helgi Þorláks var gerð opinber 14.
janúar 1984, þegar Jóhannes Páll II páfi lýsti því yfir , að
Þorlákur helgi væri verndardýrlingur Íslands eða sérstakur
árnaðarmaður þjóðarinnar hjá Guði.
Krossgöngumyndirnar, sem eru 14 að tölu, eru gjöf frá dr. Rudolf
Graber, biskupi í Regensburg í Þýzkalandi, og voru þær settar upp
og blessaðar á föstudaginn langa árið 1976. Myndirnar voru
málaðar u.þ.b. einni öld áður í Bæjaralandi.
Þegar gengið er fram hjá altari heilagrar Guðsmóður, blasir við
tréstytta af hinn helgu Móður með barn sitt, sem talin er vera frá
14. öld. Styttan var gefin til kirkjunnar árið 1926. Þegar Jóhannes
Páll II páfi heimsótti Ísland 1989, blessaði hann kórónuna á
höfði Maríu. Nokkru ofar er stytta heilagrar Teresu frá Lisieux
(1873-97), þar sem hún heldur á róðukrossi og rósum. Þar er
einnig heilagur Antóníus frá Padúa (1195-1231), kennifaðir, og
heldur hann á opinni biblíu, sem Jesúbarnið stendur á og einnig
heldur hann á lilju, sem er tákn hreinleika.
Hægra megin við kórinn er stytta af heilagri Jóhönnu frá Örk
(1412-31), verndardýrlingi Frakka, og heilögum Louis Maria Grignion
frá Montfort (1673-1716), sem stofnaði Montfortregluna.
Prestar af
þeirri reglu sáu um trúboðið á Íslandi frá 1903 til 1968, þegar
Ísland var formlega gert að biskupsdæmi. Við innganginn að
skrúðhúsinu er sementslituð gipsmynd af Vilhjálmi van Rossum,
kardínála, sem vígði kirkjuna og þar fyrir neðan er hvít
marmaramynd af Jóhannesi skírara. Þar er einnig stytta af allra
heigasta Hjarta Jesú, sem er tákn þess brennandi kærleika, sem
Kristur ber til okkar. Krossinn og þyrnikórónan um hjartað er merki
um fórnfýsi og þjáningar Jesú Krists í kærleika hans.
Öll þrjú ölturun voru í gömlu kirkjunni, sem var blessuð árið
1897. Róðukrossinn yfir fornaraltarinu er úr kapellu St.
Jósefsspítala, landakoti, og er hann útskorinn af Ríkharði
Jónssyni. Hann skar einnig út biskupsstólinn, en hann hefur verið í
kirkjunni frá upphafi. Myndin gegnt altari heilagrar maríu Guðsmóður er af Lúkasi
guðspjallamanni og ýmsum táknum, sem visa í skrif hans. Konur fá
meira rúm í skrifum Lúkasar en hjá öðrum guðspjallamönnum og
uxinn er tákn fórnarandans í guðspjalli hans. Myndin gegnt altari
heilags Jósefs var í gömlu kirkjunni, en upplýsingar um hana vantar.
Brjóstmyndin fyrir utan kirkjuna er af Marteini Meulenberg, fyrsta
katólska biskupinum eftir siðaskipti. Hann lét reisa Kristskirkju.
Van Rossum, kardínáli, vígði hann á Íslandi 25. júlí 1929 með
aðstoð Jósefs Brems, Hróaskeldubiskups og dr. Jóhannesar Müllers,
biskups í Svíþjóð. Meulenberg biskup fetaði í fótspor Jóns
Arasonar og var vígður til Hóla. Hann varð fyrstur manna til að
öðlast íslenzkan ríkisborgararétt (1921) eftir að Ísland varð
fullvalda ríki 1. desember 1918.
Nánar
Aðrar katólskar kirkjur eru: Maríukirkja við Raufarsel í
Reykjavík, Jósefskirkja í Hafnarfirði og Péturskirkja á
Akureyri. Þá eru kapellur í klaustrunum í Stykkishólmi og í
Hafnarfirðir auk kapellnanna í Keflavík og á Ísafirði. |
