Klaustur į Ķslandi,

Trśfélög / kirkjur


Söfn į Ķslandi


Myndir Ķsland


KLAUSTUR Į ĶSLANDI
.

.

Feršaįętlanir
Rśtur-Ferjur-Flug

Heimildir um einsetulifnaš į Ķslandi fyrir kristnitökuna įriš 1000 og įšur en klaustur voru stofnuš, eru til.  Mešal žeirra er frįsögn af Įsólfi Konįlssyni frį Ķrlandi.  Hann vildi ekki eiga samneyti viš heišna menn.  Žį er Jörundur hinn kristni nefndur til sögunnar.  Mįni hinn kristni er talinn hafa byggt kirkju aš Holti į Kólgumżrum ķ Hśnavatssżslu og žjónaš žar nótt sem nżtan dag.  Einsetukonur voru helztar: Gušrśn Ósvķfursdóttir, sem var ung, žegar kristni var lögtekin (Laxdęla), Hildur, sem geršist einsetukona viš Hólakirkju ķ tķš Jóns Ögmundssonar biskups, Gróa Gissurardóttir (Ķsleifssonar biskups), sem geršist einsetukona ķ Skįlholti į efri įrum, Ketilbjörg, sem var einsetukona ķ Skįlholti į dögum Pįls Jónssonar biskups (†1202) og Katrķn, fyrsta abbadķs Reynisstašarklausturs, sem lifši einsetulķfi aš Munkažverį įšur en klaustriš var stofnaš.

Af heimildum mį rįša, aš Hrólfur (Rudolf) hafi stofnaš klaustur aš Bę ķ Borgarfirši ķ kringum 1030.  Hann fór af landi brott įriš 1049.  Fleiri reyndu aš stofna klaustur į fyrstu įrum kirkjunnar.  Magnśs biskup Einarsson ķ Skįlholti reyndi aš stofna klaustur ķ Vestmannaeyjum, sem hann keypti aš hluta.  Hann brann inni 1148 og hugmyndin meš honum.  Jón Loftsson ķ Odda lét reisa klaustur og kirkju aš Keldum į Rangįrvöllum ķ kringum 1190.  Žar hugšist hann eyša sķšusta ęviskeišinu.  Lķklega hefur žaš lišiš undir lok eftir dauša hans įriš 1197.

Į 12. öld var kirkjan oršin föst ķ sessi og sjö klaustur voru stofnuš.  Žau voru afsprengi mikillar fjölgunar klaustra į meginlandi Evrópu, žar sem nokkrir frumkvöšlar kirkjunnar höfšu veriš viš nįm.

Fįar beinar heimildir eru til um störf klausturbręšra og systra, en lķklega munu fornleifafręšingar geta brugšiš einhverju ljósi į žau, fįi žeir tękifęri til aš sinna fleiri verkefnum en Skrišuklaustri.  Viš leišumst til aš tengja klaustrin viš menntir og menningu og ekki sķzt varšveizlu fornbókmenntanna.  Mįldagar klaustra geta um stór bókasöfn sumra klaustranna.  Žingeyrarklaustur er mest įberandi į žessu sviši, bęši varšandi bókagerš og sagnritun.  Sögur um konunga og biskupa voru ritašar ķ klaustrum ķ kringum aldamótin 1200 og sķšar.

Full vissa er fyrir ritun Odds Ólafssonar aš Žingeyrum į Ólafs sögu Tryggvasonar į latķnu įriš 1190.  Gunnlaugur munkur Leifsson gerši žaš lķka nokkrum įrum sķšar auk ritunar sögu Jóns biskups Ögmundarsonar.  Helgisagnir į 14. öld eru raktar til Benediktsskólans noršlenzka, sem Žingeyrar- og Munkažverįrklaustur įttu nemendur.  Bergi Sokkasonar, įbóta į Munkažverį, eru eignašar sögurnar um Mikjįl og Nikulįs og Lįrentķusarsaga lętur aš liggja, aš hann eigi mestan žįtt ķ ritun helgisagna į 14. öld.  Hann varš prķor aš Munkažverį 1322 og įbóti 1325.  Ašrir kunnir bókamenn žessa tķma voru Įrni Lįrentķusson, munkur aš Žingeyrum, og Arngrķmur Brandsson, sem var einnig munkur žar.  Prķorinn ķ Višey, Styrmir fróši Kįrason, var virtur sagnaritari.

Helgafellsklaustur var mikilvęg mišstöš ritstarfa og lęrdóms.  Tališ er aš munkar žar hafi ritaš Skaršsbók, sem er ķ tveimur stórum skinnhandritum og inniheldur m.a. postulasögur.  Ętla mį, aš mikiš hafi veriš ritaš um trśarleg efni.

Mįldagar klaustranna, sem hafa varšveitzt, eru beztu heimildinar um efnahag žeirra.  Einnig hafa allmargir višskiptasamningar klaustra varšveitzt.  Próventa var mikilvęg tekjulind frį aldurhnignu fólki, sem fékk samastaš ķ klaustrunum gegn žvķ aš gefa žeim veraldlegar eigur sķnar.  Oftast komu ekkjur sér fyrir ķ klaustrunum į žennan hįtt, en žó eru dęmi um hjón, sem geršu slķkt.  Próventa žurfti samžykki biskups.

Ķbśar meginlands Evrópu miša sišaskiptin viš įriš 1517, žegar Lśter hengdi mótmęli sķn į hurš hallarkirkjunnar ķ Wittenberg.  Kristjįn konungur III komst til valda ķ Danmörku įriš 1536.  Hann kom į fót lśterskri rķkiskirkju skömmu eftir valdatökuna og varš žar meš valdamesti mašur kirkjunnar.  Hann tók žar meš til sķn aušęfi klaustra og kirkna.

Fyrsti lśterski biskupinn į Ķslandi, Gissur Einarsson, gerši skrį yfir fjölda reglufólks ķ klaustrum Skįlholtsbiskupsdęmis.  Samkvęmt žessari skrį voru žau ekki mjög fjölmenn.  Kirkjuskipan Kristjįns konungs kom til landsins 1537.  Gissur žżddi hana į ķslenzku 1541 og hśn var samžykkt į prestastefnu ķ Mišdal sama įr.  Samkvęmt henni baušst munkum og nunnum aš dvelja įfram ķ klaustrunum til ęviloka, kysu žau aš gera svo, ella fengu žau farareyri til annarra starfa.  Eignir klaustranna runnu til konungs.

Žingeyrarklaustur.  Jón Ögmundsson, biskup į Hólum stofnaši klaustur aš Žingeyrum įriš 1112 en engar heimildir eru til um klausturlķf žar fyrr en 1133, žegar Vilmundur Žórólfsson var vķgšur fyrsti įbóti žess.  Klaustriš starfaši ķ anda heilags Benedikts til sišaskipta.

Munkažverįrklaustur.  Björn Gilsson, Hólabiskup, kom Munkažverįrklaustri į fót įriš 1155.  Žaš starfaši ķ anda heilags Benedikts og fyrsti įbótinn hét Höskuldur, sem engar frekari heimildir eru til um.

Hķtardalsklaustur var stofnaš įriš 1166, lķklega aš hluta til minningar um brunann mikla ķ Hķtardal įriš 1148, žegar Magnśs Einarsson, Skįlholtsbiskup, fórst įsamt fjölda annarra.  Žorleifur Žorlįksson, bóndi og höfšingi ķ Hķtardal, gaf jöršina til stofnunar klaustursins.  Engar heimildir hafa fundizt um klausturlķf žar, žannig aš óvķst er um tilvist žess.  Engu aš sķšur eru tveir įbótar tilgreindir žar, Hreinn Styrmisson, sem var vķgšur 1166 (†1177), og Hafliši (†1201 skv. annįlum.  Lķklega var žarna Benediktsklaustur.

Žykkvabęjarklaustur.  Klęngur Žorsteinsson Skįlholtsbiskup kom žar į fót Įgustusarklaustri įriš 1168 (kanokaklaustur).  Flestir munkar žessarar reglu munu hafa veriš prestvķgšir.  Hśn lagši įherzlu į aga og skķrlķfi presta og barst um Noreg eftir 1161 frį Frakklandi.  Žorlįkur Žórhallsson, sem varš Skįlholtsbiskup, varš fyrsti įbóti žessarar reglu į Ķslandi.  Eyjólfur Sęmundarson (hins fróša) annašist menntun Žorlįks, sem tók prestvķgslu į ungum aldri.  Hann var einnig viš nįm ķ Parķs og Lincoln ķ Englandi.  Hann hefur žvķ vafalķtiš kynnst Įgśstusarreglunni ķ Frakklandi.  Hann varš fyrst prķor og sķšar įbóti.  Klaustriš varš vķšfręgt fyrir fagurt helgihald og skķrlķfi bręšranna.  Pįll Jónsson, Skįlholtsbiskup, leyfši landsmönnum aš heita į Žorlįk įriš 1198 og įriš eftir stašfesti Alžingi helgi hans.  Jóhannes Pįll pįfi II lżsti Žorlįk verndardżrling Ķslands 14. janśar 1984.  Žorlįkur var kjörinn Skįlholtsbiskup įriš 1174, žannig aš klausturdvöl hans varš einungis 7 įr.

Flateyjarklaustur.  Klęngur Žorsteinsson Skįlholtsbiskup vķgši Įgustusarklaustur ķ Flatey į Breišafirši įriš 1172.  Af ókunnum įstęšum var žaš flutt til Helgafells 1184 eša 1185.  Leiddar hafa veriš lķkur aš žvķ, aš žaš hefši veriš betur ķ sveit sett į meginlandinu, žar sem Helgafell var ķ alfaraleiš.  Ögmundur Kįlfsson varš fyrst įbóti žess og žaš starfaši til sišaskipta.

Į mišöldum voru ašeins tvö nunnuklaustur starfrękt į landinu.  Žau störfušu bęši ķ anda heilags Benedikts.

Kirkjubęjarklaustur var stofnaš aš Kirkjubę į Sķšu įriš 1186.  Įriš 1189 var Halldóra vķgš fyrsta abbadķs žess.  Lķklega var Žorlįkur Žórhallsson Skįlholtsbiskup frumkvöšull stofnunar klaustursins.  Klaustriš starfaši til sišaskipta.

Reynisstašarklaustur var stofnaš aš frumkvęši Jörundar Hólabiskups og Hallberu, sem sķšar varš abbadķs, įriš 1295.  Jörundur hafši gefiš nokkrar jaršir til vęntanlegs klausturs, sem var valinn stašur aš Staš ķ Reynisnesi.  Hann fékk Hallberu og ašrar mektarkonur ķ hérašinu til aš gefa rķkulega til žess.  Jarširnar skyldu vera ķ eigu klaustursins um alla framtķš og eftirmenn Jörundar į biskupsstóli skyldu vera verndarar žess.  Klaustriš starfaši til sišaskipta.

Möšruvallaklaustur.  Jörundur Hólabiskup stofnaši munkaklaustur Įgśstusarreglu aš Möšruvöllum įriš 1296.  Fyrsti prķorinn hét Teitur, sem engar heimildir eru um.

Višeyjarklaustur Įgśstusarklaustriš var lķklega stofnaš fyrir tilstušlan Žorvaldar Gissurarsonar og Snorra Sturlusonar įriš 1225.  Magnśs Skįlholtsbiskup var bróšir Žorvaldar.  Hann vķgši žaš og gaf žvķ allar tekjur sķnar af svęšinu milli Botnsįr og Hafnarfjaršar.  Žorvaldur stjórnaši klaustrinu til daušadags 1235.  Um tķma var žaš ašsetur Benediktsmunka (1344-1352).  Klaustriš starfaši til sišaskipta.

Skrišuklaustur.  Skaršsannįll getur um stofnun Įgśstusarklausturs aš Skrišu įriš 1494 aš frumkvęši Stefįns Skįlholtsbiskups.  Žetta var prķorklaustur ķ upphafi.  Fyrsti įbóti žess hét Narfi.  Hann var vķgšur įriš 1497.  Sagt er, aš klaustriš hafi aldrei veriš mannmargt og ašeins einn munkur hafi veriš žar įriš 1198.  Forleifauppgröftur įriš 2006 gefur allt ašra mynd af starfsemi klaustursins.  Klaustriš starfaši til sišaskipta.


TIL BAKA                Nat.is - Box 8593 108 Reykjavik- sķmi: 898-0355 - nat@nat.is - um nat.is - heimildir              HEIM