|
Heimildir um
einsetulifnaš į Ķslandi fyrir kristnitökuna įriš 1000 og
įšur en klaustur voru stofnuš, eru til. Mešal žeirra
er frįsögn af Įsólfi Konįlssyni frį Ķrlandi. Hann
vildi ekki eiga samneyti viš heišna menn. Žį er
Jörundur hinn kristni nefndur til sögunnar. Mįni hinn
kristni er talinn hafa byggt kirkju aš Holti į Kólgumżrum ķ
Hśnavatssżslu og žjónaš žar nótt sem nżtan dag.
Einsetukonur voru helztar: Gušrśn Ósvķfursdóttir, sem var
ung, žegar kristni var lögtekin (Laxdęla), Hildur, sem
geršist einsetukona viš Hólakirkju ķ tķš Jóns Ögmundssonar
biskups, Gróa Gissurardóttir (Ķsleifssonar biskups), sem
geršist einsetukona ķ Skįlholti į efri įrum, Ketilbjörg, sem
var einsetukona ķ Skįlholti į dögum Pįls Jónssonar biskups
(1202) og Katrķn, fyrsta abbadķs Reynisstašarklausturs, sem
lifši einsetulķfi aš Munkažverį įšur en klaustriš var
stofnaš.
Af heimildum mį rįša, aš Hrólfur (Rudolf) hafi stofnaš
klaustur aš Bę ķ Borgarfirši ķ kringum 1030. Hann fór
af landi brott įriš 1049. Fleiri reyndu aš stofna
klaustur į fyrstu įrum kirkjunnar. Magnśs biskup
Einarsson ķ Skįlholti reyndi aš stofna klaustur ķ
Vestmannaeyjum, sem hann keypti aš hluta. Hann brann
inni 1148 og hugmyndin meš honum. Jón Loftsson ķ Odda
lét reisa klaustur og kirkju aš Keldum į Rangįrvöllum ķ
kringum 1190. Žar hugšist hann eyša sķšusta
ęviskeišinu. Lķklega hefur žaš lišiš undir lok eftir
dauša hans įriš 1197.
Į 12. öld var kirkjan oršin föst ķ sessi og sjö klaustur
voru stofnuš. Žau voru afsprengi mikillar fjölgunar
klaustra į meginlandi Evrópu, žar sem nokkrir frumkvöšlar
kirkjunnar höfšu veriš viš nįm.
Fįar beinar heimildir eru til um störf klausturbręšra og
systra, en lķklega munu fornleifafręšingar geta brugšiš
einhverju ljósi į žau, fįi žeir tękifęri til aš sinna fleiri
verkefnum en Skrišuklaustri. Viš leišumst til aš
tengja klaustrin viš menntir og menningu og ekki sķzt
varšveizlu fornbókmenntanna. Mįldagar klaustra geta um
stór bókasöfn sumra klaustranna. Žingeyrarklaustur er
mest įberandi į žessu sviši, bęši varšandi bókagerš og
sagnritun. Sögur um konunga og biskupa voru ritašar ķ
klaustrum ķ kringum aldamótin 1200 og sķšar.
Full vissa er fyrir ritun Odds Ólafssonar aš Žingeyrum į
Ólafs sögu Tryggvasonar į latķnu įriš 1190. Gunnlaugur
munkur Leifsson gerši žaš lķka nokkrum įrum sķšar auk
ritunar sögu Jóns biskups Ögmundarsonar. Helgisagnir į
14. öld eru raktar til Benediktsskólans noršlenzka, sem
Žingeyrar- og Munkažverįrklaustur įttu nemendur. Bergi
Sokkasonar, įbóta į Munkažverį, eru eignašar sögurnar um
Mikjįl og Nikulįs og Lįrentķusarsaga lętur aš liggja, aš
hann eigi mestan žįtt ķ ritun helgisagna į 14. öld.
Hann varš prķor aš Munkažverį 1322 og įbóti 1325.
Ašrir kunnir bókamenn žessa tķma voru Įrni Lįrentķusson,
munkur aš Žingeyrum, og Arngrķmur Brandsson, sem var einnig
munkur žar. Prķorinn ķ Višey, Styrmir fróši Kįrason,
var virtur sagnaritari.
Helgafellsklaustur var mikilvęg mišstöš ritstarfa og
lęrdóms. Tališ er aš munkar žar hafi ritaš Skaršsbók,
sem er ķ tveimur stórum skinnhandritum og inniheldur m.a.
postulasögur. Ętla mį, aš mikiš hafi veriš ritaš um
trśarleg efni.
Mįldagar klaustranna, sem hafa varšveitzt, eru beztu
heimildinar um efnahag žeirra. Einnig hafa allmargir
višskiptasamningar klaustra varšveitzt. Próventa var
mikilvęg tekjulind frį aldurhnignu fólki, sem fékk samastaš
ķ klaustrunum gegn žvķ aš gefa žeim veraldlegar eigur sķnar.
Oftast komu ekkjur sér fyrir ķ klaustrunum į žennan hįtt, en
žó eru dęmi um hjón, sem geršu slķkt. Próventa žurfti
samžykki biskups.
Ķbśar meginlands Evrópu miša sišaskiptin viš įriš 1517,
žegar Lśter hengdi mótmęli sķn į hurš hallarkirkjunnar ķ
Wittenberg. Kristjįn konungur III komst til valda ķ
Danmörku įriš 1536. Hann kom į fót lśterskri
rķkiskirkju skömmu eftir valdatökuna og varš žar meš
valdamesti mašur kirkjunnar. Hann tók žar meš til sķn
aušęfi klaustra og kirkna.
Fyrsti lśterski biskupinn į Ķslandi, Gissur Einarsson, gerši
skrį yfir fjölda reglufólks ķ klaustrum
Skįlholtsbiskupsdęmis. Samkvęmt žessari skrį voru žau
ekki mjög fjölmenn. Kirkjuskipan Kristjįns konungs kom
til landsins 1537. Gissur žżddi hana į ķslenzku 1541
og hśn var samžykkt į prestastefnu ķ Mišdal sama įr.
Samkvęmt henni baušst munkum og nunnum aš dvelja įfram ķ
klaustrunum til ęviloka, kysu žau aš gera svo, ella fengu
žau farareyri til annarra starfa. Eignir klaustranna
runnu til konungs.
Žingeyrarklaustur. Jón Ögmundsson, biskup į
Hólum stofnaši klaustur aš Žingeyrum įriš 1112 en engar
heimildir eru til um klausturlķf žar fyrr en 1133, žegar
Vilmundur Žórólfsson var vķgšur fyrsti įbóti žess.
Klaustriš starfaši ķ anda heilags Benedikts til sišaskipta.
Munkažverįrklaustur. Björn Gilsson, Hólabiskup,
kom Munkažverįrklaustri į fót įriš 1155. Žaš starfaši
ķ anda heilags Benedikts og fyrsti įbótinn hét Höskuldur,
sem engar frekari heimildir eru til um.
Hķtardalsklaustur var stofnaš įriš 1166, lķklega aš
hluta til minningar um brunann mikla ķ Hķtardal įriš 1148,
žegar Magnśs Einarsson, Skįlholtsbiskup, fórst įsamt fjölda
annarra. Žorleifur Žorlįksson, bóndi og höfšingi ķ
Hķtardal, gaf jöršina til stofnunar klaustursins.
Engar heimildir hafa fundizt um klausturlķf žar, žannig aš
óvķst er um tilvist žess. Engu aš sķšur eru tveir
įbótar tilgreindir žar, Hreinn Styrmisson, sem var vķgšur
1166 (1177), og Hafliši (1201 skv. annįlum. Lķklega
var žarna Benediktsklaustur.
Žykkvabęjarklaustur. Klęngur Žorsteinsson
Skįlholtsbiskup kom žar į fót Įgustusarklaustri įriš 1168
(kanokaklaustur). Flestir munkar žessarar reglu munu
hafa veriš prestvķgšir. Hśn lagši įherzlu į aga og
skķrlķfi presta og barst um Noreg eftir 1161 frį Frakklandi.
Žorlįkur Žórhallsson, sem varš Skįlholtsbiskup, varš fyrsti
įbóti žessarar reglu į Ķslandi. Eyjólfur Sęmundarson
(hins fróša) annašist menntun Žorlįks, sem tók prestvķgslu į
ungum aldri. Hann var einnig viš nįm ķ Parķs og
Lincoln ķ Englandi. Hann hefur žvķ vafalķtiš kynnst
Įgśstusarreglunni ķ Frakklandi. Hann varš fyrst prķor
og sķšar įbóti. Klaustriš varš vķšfręgt fyrir fagurt
helgihald og skķrlķfi bręšranna. Pįll Jónsson,
Skįlholtsbiskup, leyfši landsmönnum aš heita į Žorlįk įriš
1198 og įriš eftir stašfesti Alžingi helgi hans.
Jóhannes Pįll pįfi II lżsti Žorlįk verndardżrling Ķslands
14. janśar 1984. Žorlįkur var kjörinn Skįlholtsbiskup
įriš 1174, žannig aš klausturdvöl hans varš einungis 7 įr.
Flateyjarklaustur. Klęngur Žorsteinsson
Skįlholtsbiskup vķgši Įgustusarklaustur ķ Flatey į
Breišafirši įriš 1172. Af ókunnum įstęšum var žaš
flutt til Helgafells 1184 eša 1185. Leiddar hafa veriš
lķkur aš žvķ, aš žaš hefši veriš betur ķ sveit sett į
meginlandinu, žar sem Helgafell var ķ alfaraleiš.
Ögmundur Kįlfsson varš fyrst įbóti žess og žaš starfaši til
sišaskipta.
Į mišöldum voru ašeins tvö nunnuklaustur starfrękt į
landinu. Žau störfušu bęši ķ anda heilags Benedikts.
Kirkjubęjarklaustur var stofnaš aš Kirkjubę į Sķšu
įriš 1186. Įriš 1189 var Halldóra vķgš fyrsta abbadķs
žess. Lķklega var Žorlįkur Žórhallsson Skįlholtsbiskup
frumkvöšull stofnunar klaustursins. Klaustriš starfaši
til sišaskipta.
Reynisstašarklaustur var stofnaš aš frumkvęši
Jörundar Hólabiskups og Hallberu, sem sķšar varš abbadķs,
įriš 1295. Jörundur hafši gefiš nokkrar jaršir til
vęntanlegs klausturs, sem var valinn stašur aš Staš ķ
Reynisnesi. Hann fékk Hallberu og ašrar mektarkonur ķ
hérašinu til aš gefa rķkulega til žess. Jarširnar
skyldu vera ķ eigu klaustursins um alla framtķš og eftirmenn
Jörundar į biskupsstóli skyldu vera verndarar žess.
Klaustriš starfaši til sišaskipta.
Möšruvallaklaustur. Jörundur Hólabiskup
stofnaši munkaklaustur Įgśstusarreglu aš Möšruvöllum įriš
1296. Fyrsti prķorinn hét Teitur, sem engar heimildir
eru um.
Višeyjarklaustur. Įgśstusarklaustriš var
lķklega stofnaš fyrir tilstušlan Žorvaldar Gissurarsonar og
Snorra Sturlusonar įriš 1225. Magnśs Skįlholtsbiskup
var bróšir Žorvaldar. Hann vķgši žaš og gaf žvķ allar
tekjur sķnar af svęšinu milli Botnsįr og Hafnarfjaršar.
Žorvaldur stjórnaši klaustrinu til daušadags 1235. Um
tķma var žaš ašsetur Benediktsmunka (1344-1352).
Klaustriš starfaši til sišaskipta.
Skrišuklaustur. Skaršsannįll getur um stofnun
Įgśstusarklausturs aš Skrišu įriš 1494 aš frumkvęši Stefįns
Skįlholtsbiskups. Žetta var prķorklaustur ķ upphafi.
Fyrsti įbóti žess hét Narfi. Hann var vķgšur įriš
1497. Sagt er, aš klaustriš hafi aldrei veriš
mannmargt og ašeins einn munkur hafi veriš žar įriš 1198.
Forleifauppgröftur įriš 2006 gefur allt ašra mynd af
starfsemi klaustursins. Klaustriš starfaši til
sišaskipta. |