Sjóminjasafn Austurlands,

Söfn į Ķslandi


SJÓMINJASAFN AUSTURLANDS ESKIFIRŠI
.

.

Feršaįętlanir
Rśtur-Ferjur-Flug


Feršaheimur

Safniš er ķ gömlu verzlunarhśsi, sem Verzlunarfélagiš Örum & Wulff byggši um 1816.  Carl D. Tulinius, sem var starfsmašur hjį félaginu, keypti verzlunina um 1860 og rak hana til daušadags įriš 1905.  Žį tóku viš afkomendur hans og köllušu fyrirtękiš C. D. Tulinķus efterfųlgere og starfaši žaš til įrsins 1912.  Į žeim tķma var byggt nżtt verzlunarhśs og viš žaš hlaut eldra hśsiš nafniš „Gamla bśš” og hefur žaš haldizt alla tķš sķšan.  Gamla bśš hefur žjónaš margvķslegum hlutverkum ķ bęjarfélaginu eftir aš verzlun var flutt, fyrst sem pakkhśs og sķšar fiskgeymsla, veišarfęrageymsla o.fl.  Endurbygging hśssins hófst įriš 1968 og žar var žį flutt ofar ķ lóšina til aš rżma fyrir vegaframkvęmdum og įriš 1983 var verkinu lokiš.  Žį var bśiš aš įkveša stofnun sjóminjasafns į Eskifirši og var žvķ komiš fyrir ķ hśsinu.  Safniš var opnaš almenningi 4. jśnķ 1983.

Utandyra eru gamlir munir, sem tilheyra sjósókn og vinnslu sjįvarafla. Lifrarbręšslu- og matarsušupottar frį hvalveišistöšvum.  Skipsskrśfa, sem var laus um borš ķ skipinu Reidar, sem strandaši į Borgarfirši eystri 1909.  Žaš var ķ eigu Žórarins Tulinius, sem var sonur Carls D. T. kaupmanns.  Skśtuakkeri, sem fannst į skipalęgi undan Breišuvķkurkaupstašnum gamla, en žar var eini verzlunarstašurinn viš Reyšarfjörš į įrunum skömmu eftir 1600 og fram til 1788.  Siglutré śr bįtnum Gullfaxa frį Neskaupsstaš, en hann var sķšast į Eskifirši upp śr 1960

A.            Gengiš er inn i hśsiš, žar sem krambśšin var, en hśn var endurgerš į sama hįtt og tališ var, aš hśn hafi veriš upprunalega.  Žar var komiš fyrir hlutum, sem eru horfnir śr verzlunum į okkar dögum og vitaš er, aš sumir žeirra eru upphaflegir.

B.            Inni af krambśšinni į nešri hęšinni var pakkhśs og ķ žeim hluta eru nśna sjóminjar. 

1.             Hlutir frį upphafi sķldveiša hérlendis, lķkön af svokallašri landnót og stauranót eša botnneti, lķkan af sķldarsjóhśsi, sem Noršmenn byggšu upp śr 1880 vķša ķ sjįvarplįssum į Austfjöršum.  Einnig eru sżnd żmiss konar tól og tęki, sem voru notuš viš sķldveišar og söltun.

2.             Lķkan af hvalstöš, sem var ķ Hellisfirši įrin 1904-13.  Žį voru fimm hvalstöšvar į Austfjöršum.  einnig eru sżndar ljósmyndir og żmsir hlutir frį žessum vettvangi.  Į gólfi til hlišar viš stigann er lķtil hvalabyssa, sem var notuš viš hrefnuveišar.  Byssan kom frį Vestfjöršum og var um tķma ķ eigu Hrefnu-Gvendar.

3.                Veišarfęri til veiša į žorski og öšrum tegundum.  Žetta eru svokölluš handfęri og sżnd er žróun žeirra til nśtķmans.  Hér eru einnig tęki til aš snśa saman tauma į fiskilķnur og til aš gera svera kašla śr notušum og slitnum strengjum.  Žį mįtti nota ķ stjórafęri, landfestar o.ž.h.

4.             Lķkön af fęreyskum įrabįt og Įsubergsskipinu, sem var grafiš śr jörš ķ noregi įriš 1904 og mun vera frį vķkingatķmanum.  Į veggjum eru myndir frį sķldveišum o.fl. varšandi sjósókn, einnig lķnurit yfir sķldveišar viš Ķsland į įrunum 1870 - 1980.

5.             Myndir og ašrar heimildir bįta og skipa į Eskifirši.  Myndir af strandferšaskipum Skipaśtgeršar rķkisins, skipum Landhelgisgęzlunnar og flutningaskipum Sambandsins og Eimskipafélagsins.

6.             Myndir og upplżsingar um nokkra skipstjórnarmenn, sem hafa įtt heima į Eskifirši.  Żmsir hlutir varšandi netagerš o.fl.  Fiskilķna frį smįbįtaśtgerš įsamt beitningaborši og lķnubjóši.

7.             Hlutir, sem voru notašir viš stjórnun og siglingar skipa og bįta, einnig nokkur nafnskilti af bįtum frį Eskifirši o.fl.

8.             Žjrś lķkön af skipum į Eskifirši frį 1905, žegar fyrsti vélbįturinn kom ķ Reyšafjörš ot til įrsins 1957.  Einnig er sżnd žróun žorsksneta.

9.                Veišarfęri, baujur o.fl. frį vélbįtaśtgerš og hlutir frį saltfiskverkun fyrri įra įsamt ljósmyndum.

10.                Hįkarlaveišar.  Gagnvašur meš 4 krókum įsamt kraka (stjóra) og bauju, sem var gerš śr kįlfsskinnbelg.  Lķka hnķfar o.fl. verkfęri, sem voru notuš viš hįkarlaskurš.  Žarna eru lķka hįkarlafęri, sem voru notuš lķkt og handfęri fyrir žorsk.

11.           Į veggnum eru beykisįhöld, sem voru notuš viš tunnusmķši og višgeršir.  Žetta var įšur sérstök išngrein og var lęršur mašur ķ slķku kallašur beykir.  Į boršinu fyrir nešan og hillu žar undir eru verkfęri til skipasmķša og višgerša.

12.                Įrabįtur, tveggja manna far, frį 1916 og ķ honum żmiss konar veišitól, handfęri, skutull, kolastingur og haglabyssa.

Margt annaš tengt sjósókn er aš sjį į nešri hęšinni.

C.            Efri hęšin.

1.             Tęki til brjóstsykursgeršar, sem voru keypt til Tuliniusarverzlunar įriš 1905.  Žau voru sķšar ķ eigu Jóns Žorsteinssonar bakara.

2.                Skósmķšaįhöld frį żmsum mönnum, sem unnu viš skósmķšar į Eskifirši mešan sś išngrein var stunduš į stašnum.

3.                Jįrnsmķšaįhöld eins og žau tķškušust hjį einstaklingum, sem fengust viš jįrnsmķšar.  Flestir munir eru frį Kristjįni Jónssyni, sem var śtgeršarmašur og įtti litla smišju, žar sem hann varnn fyrir śtgerš sķna og samborgara.  einnig eru žar nokkrir hlutir frį Vélaverkstęši Eskifjaršar, sem Frišbjörn Hólm stofnaši įriš 1921 og rak til 1928.

4.             Bśnašur til framleišslu į steinsteypurörum og steypusteinum til hśsbygginga.  Voru ķ eigu Lśthers Gušnasonar, sem rak žessa starfsemi frį 1930 til 1956.

5.                Trésmķšaįhöld og hefilbekkur śr eigu Gušna Jónssonar trésmķšameistara, sem starfaši viš sķna išn į Eskifirši frį 1908 til 1970.  Einnig verkfęri frį Jóni Halldórssyni Snędal og rennibekkur o.fl. frį Svķnaskįla og voru ķ eigu Jónasar Sķmonarsonar bónda og śtgeršarmanns žar.

6.             Hlutir frį heilsugęzlu Eskifjaršar.  Handlękningatęki voru ķ eigu Einars Įstrįšssonar hérašslęknis 1931 - 1956.

7.             Tannlęknatęki frį Baldri Óla Jónssyni, sem hóf tannlękningar į Eskifirši įriš 1939 og starfaši fram yfir 1960.

8.             Hlutir frį ljósmyndasmišum, sem störfušu į Eskifirši.

9.            Tóvinnutęki, spunavélar tvęr, rokkur, prjónavélar og gamall vefstóll.

10.           Żmiss konar heimilistęki frį fyrri tķma.

Uppl. śr bęklingi safnsins.


TIL BAKA          Nat.is - pósthólf 8593, 108 Reykjavik- sķmi: 898-0355 - nat@nat.is- um okkur - heimildir          HEIM