|
Minjasafn
Orkuveitu Reykjavíkur er til húsa við Rafstöðvarveg í Elliðaárdal,
gegnt gömlu Elliðaárstöðinni, sem hefur séð Reykvíkingum fyrir
raforku frá árinu 1921. Þegar safnið tók til starfa árið 1990, var
því einkum ætlað að gera sögu rafvæðingar höfuðborgarsvæðisins
skil, en með stofnun Orkuveitu Reykjavíkur árið 1999 var ákveðið,
að safnið skyldi einnig fjalla um sögu vatns- og hitaveitumála.
Megináherslan er þó, enn sem komið er, á þátt rafmagnsins.
Minjasafnið er í senn byggðasögusafn og eitt fárra tækniminjasafna
landsins. Þar eru varðveittir hvers kyns gripir er tengjast sögu
veitufyrirtækja Reykjavíkur í tæpa öld og hafa því mikið gildi
fyrir atvinnusöguna. Rafmagn, hiti og hreint vatn skiptu sköpum fyrir
þróun Reykjavíkur frá bæ í borg, auk þess að lífskjör og
heilbrigði íbúa tóku stakkaskiptum.
Haustið 1899 voru fyrstu rafljósin tendruð hérlendis, það var í húsi
Ísafoldarprentsmiðju í Austurstræti 6. Höfðu þá um nokkurt skeið
verið uppi umræður um stofnun rafveitu í Reykjavík. Ekkert varð
þó úr slíkum framkvæmdum að sinni, meðal annars vegna þess, að bærinn
átti mörg önnur verkefni fyrir höndum.
Árið
1909 hóf Vatnsveita Reykjavíkur starfsemi sína og þótti hún mikið
mannvirki. Um svipað leyti tók Gasstöðin til starfa og sá bæjarbúum
fyrir eldsneyti til eldunar og lýsingar, jafnt innan dyra sem utan.
Á árum fyrri heimsstyrjaldarinnar komst rafmagnsmálið á rekspöl á
ný og árið 1921 var rafstöðin við Elliðaár tekin í notkun. Á
Minjasafninu er undirbúningi hennar og rekstri gerð góð skil í máli
og myndum, auk þess sem hægt er að skoða sjálfa stöðina á virkum
dögum.
Framleiðsla Elliðaárstöðvarinnar var ekki meiri en svo að hún rétt
dugði Reykvíkingum til lýsingar og lítilsháttar iðnreksturs. Húshitun
fór að mestu leyti fram með brennslu kola. Á þriðja áratugnum
skaut sú hugmynd upp kollinum að nýta mætti jarðvarmann til húskyndingar.
Boraðar voru holur í grennd við Þvottalaugarnar í Laugardal og árið
1930 hófst rekstur hitaveitu í Reykjavík. Veitukerfi hennar var smátt
í sniðum og náði ekki til margra heimila. Engu að síður sannfærði
tilraun þessi menn um það að rétt væri að ráðast í enn stórfelldari
hitaveituframkvæmdir og árið 1943 fengu Reykvíkingar fyrst notið
heits vatns frá borholum Hitaveitunnar að Reykjum í Mosfellsdal.
Reykvíkingar fengu snemma augastað á hinu mikla óbeizlaða afli
Sogsins. Árið 1935 hófst undirbúningur að gerð fyrstu
Sogsvirkjunarinnar, Ljósafosstöðvar og hún var tekin í notkun árið
1937. Næstu áratugina var unnið sleitulítið að framkvæmdum við
frekari virkjun Sogsins og var það ekki fullvirkjað fyrr en um 1960.
Á Minjasafninu gefur að líta fjölda ljósmynda frá þessari
umfangsmiklu mannvirkjagerð.
Orkuheimar, fræðslusetur Orkuveitu Reykjavíkur, eru starfræktir á
neðri hæð Minjasafnsins. Þar fá grunnskólanemar fræðslu um ýmsa
þætti íslenskra orkumála og spreyta sig á einföldum tilraunum, sem
ætlað er að dýpka skilning þeirra á eðli rafmagnsins.
Minjasafn Orkuveitu Reykjavíkur er opið sem hér
segir:
1. september til 17. júní; sunnudaga kl. 15-17.
18. júní til 30. ágúst; þriðjudaga til sunnudaga kl. 13-17.
Þá er einnig tekið á móti gestum eftir nánara samkomulagi við
safnvörð í s. 567-9009. |