|
Hvítabjörn
eða ísbjörn (Ursus maritimus) er fremur sjaldgæfur gestur á Íslandi
núorðið en fyrrum, þegar loftslag fór kólnandi á síðmiðöldum
og allt fram yfir aldamótin 1900 voru ísár tíðari og þar með
heimsóknir þessara stærstu bjarndýra jarðar.
Hvítabjörninn
er hálfgert lagardýr, sem heldur sig aðallega á rekís á svæðunum
í kringum norðurheimskautið. Fyrrum var hann eftirsóttur meðal sportveiðimanna og inúítar
veiddu hann til matar og vegna skjólgóðs feldsins. Stöðugt dró úr fjölda þessara dýra, þar til þau voru
að mestu friðuð árið 1973. Inúítar,
sem lifa enn þá í samfélögum veiðimanna, fá þó að veiða fáein
dýr ár hvert. Flest dýra
þessarar tegundar, sem ollu usla og mannskaða hérlendis, voru drepin
og nokkur söfn hérlendis eiga uppstoppaða
hvítabirni.
Íslendingasögurnar geta um hvítabirni, sem voru færðir
konungum að gjöf.
Feldur
hvítabjarnarins er næstum hvítur og hann fellur því vel að hvítu
umhverfinu. Hann er skjótur
á fæti og fer víða um. Hann
er flugsyndur og finnst oft tugi kílómetra frá landi eða nálægustu
ísflekum. Aðalbráð hans
er selir, sem hann eltir alla leið suður til St. Lawrence-flóa í
Kananda og að ósum Amúrárinnar í Rússlandi.
Hann étur líka fisk, þang, gras, fugla, hreindýr og rekna
hvali.
Yfirleitt
er karldýrið stærra en kvendýrið og vegur 410-720 kg.
Hæð þess á herðakamb verður allt að 1,6 m og
heildarlengdin 2,2-2,5 m. Dindillinn
verður 7-12 sm langur. Þófar
dýrsins eru loðnir og vel einangraðir. Höfuðið er tiltölulega lítið miðað við líkamsstærð
og hálsinn fremur langur. Yfirleitt
er hvítabjörninn styggur en bregzt óhikað til varnar, sé honum ógnað.
Meðgangan
tekur 240-270 daga.
Húnarnir fæðast á veturna og fjöldi þeirra er allt frá einum upp í
fjóra.
Í maí og júní 2008 stigu
tvö bjarndýr á land á
Skaga.
Hið fyrra fannst á Þverárfjalli og var skotið þar. Hið
síðara að Hrauni á Skaga. Ærnu fé var kostað til að láta
flytja búr og sérfræðing í deyfingu villtra dýra frá
Danmörku. Allt kom fyrir ekki og nauðsynlegt reyndist að
fella þetta dýr líka. Dýrin voru stoppuð upp og prýða nú
söfn á Sauðárkróki og Blönduósi.
Hinn 27. janúar
2010 (kl. 13:30) urðu íbúar Sævarlands varir við unga og
smávaxna ísbirnu úti á bjargi. Rannsókn leiddi í ljós, að
hún var 4 ára og vel á sig komin. Það gekk á með éljum, svo
að dýrið hvarf sjónum manna af og til. Það var talið
nauðsynlegt að vinna á dýrinu hið fyrsta og veiðimenn komu
fljótt á staðinn. Þeir biðu smátíma eftir leyfi
umhverfisráðnuneytisns til að fella birnuna. Leyfið fékkst,
en bóndinn, sem skaut birnuna kl. 15;40 hjá eyðibýlinu
Óslandi við mynni Sandár, sex km austan Sævarlands, var
annar tveggja bænda, sem fengu ekki upplýsingar um
ísbjörninn og aðgerðirnar. Hann var að sinna fé sínu með
veiðiriffil um öxl, þegar hann sá birnuna, sem ærði féð, og
skaut hana umsvifalaust tveimur skotum. Líklegt þótti, að
birnan hefði verið í fylgd móður sinnar og því var leitað að
fleiri dýrum daginn eftir. Leiddar eru líkur að fjölgun
heimsókna ísbjarna vegna röskunar búsetuskilyrða þeirra á
norðurslóðum og æ fleiri dýr verði að hafast við á rekís til
að finna nægilegt æti. Þegar ísinn bráðnar eiga dýrin ekki
annars kost en að reyna að synda til næsta lands. Sundhraði
þeirra er áætlaður fimm km/klst.
Hinn 2. maí
2011, kl. 09:00 tilkynnti skipstjóri hrognkelsabáts um
ísbjörn, sem hvarf í þoku uppi í hlíðum Hælavíkur. Ekki var
vitað um ferðamenn á svæðinu, en komið var í veg fyrir
fyrirhugaða ferð þennan daginn. Viðbragðsáætlun var strax
virkjuð og dýrið, sem hafði skokkað alla leið til
Rekavíkur, var skotið samdægurs úr þyrlu
landhelgisgæzlunnar. Þetta var líklega fjögurra ára birna,
sem vóg um 150 kíló. |