|
Rútan stanzaði við mötuneyti Búrfellsstöðvar,
þegar klukkan var farin að ganga tíu um kvöldið. Við vorum
einu farþegarnir, sem eftir voru í bílnum. Við ætluðum að
afla okkur upplýsinga um beztu uppgönguleiðina á fjallið hjá
íbúum staðarins eins og vingjarnlega stúlkan á
ferðaskrifstofunni hafði ráðlagt okkur.
Við skildum bakpokana okkar eftir uppi
við vegginn á matsalnum og gengum í gegnum dyr, beint inn í
eldhúsið. Í næstu tilraun fundum við anddyrið. Þar var
fatahengi, nokkrar yfirhafnir og jafnmörg pör af skóm í
snyrtilegri röð uppi við vegginn. Við hengdum upp flíkur
okkar, fórum úr skónum og gengum inn í tandurhreinan
matsalinn á sokkaleistunum.
Einu ráðin, sem við fengum, komu frá
ungum manni, sem talaði með amerískum hreimi. Hann stakk
upp á því, að við ræddum við starfsfélaga hans í ísturninum
við Þjórsá. Þeir vissu allt um Heklu. Við gátum hvort sem
er ekki séð fjallið héðan frá vinnubúðunum, þar sem Búrfell
skyggir á. Hann benti okkur á veg, sem lá upp fjallshlíðina
rétt norðan við búðirnar. Við mundum ekki missa af turninum,
ef við færum þar upp.
Ég áræddi að spyrja, hve langt væri að
ísturninum, hálftími eða svo? „Það er rétt”, svaraði hann
að bragði, „u.þ.b. hálftími.”
Hálftíma síðar vorum við komnir upp á
brún og sáum ekkert sem líktist turni. Við sáum ljósaröð í
fjarska við ána. Í kíkinum sá ég flóðlýsta stíflu og turn
lengra í burtu en við þorðum að gizka á. U.þ.b. hálftíma!
Vinur okkar í matsalnum hlýtur að eiga sjömílnaskó!
Klukkan var langt gengin í tólf, þegar
við komum að íbúðarhúsi okkar megin stíflunnar. Við kíktum
í gegnum rifu á gluggatjöldunum og sáum að þetta var bæði
skrifstofa og svefnskáli. Enginn kom til dyra þar fremur en
í turninum. Það var enga sálu að sjá og einu hljóðin, sem
við heyrðum, var vatnsniðurinn frá stíflunni. Í suðaustri
þrumdi snævi þakið eldfjallið og bar við dökkan himininn.
Engin merki sáust þar um eldvirknina fyrir nokkrum árum,
þegar eldárnar streymdu frá gígunum. Það var næstum
alskýjað og blankalogn. Eina fýsilega tjaldstæðið fyrir
okkur var á grasbletti á milli íbúðarhúsins og skúrs úr
steinsteypu.
Við vorum enn þá að bræða það með
okkur, hvort við ættum að tjalda þar, þegar Jean varð var
við tvær verur, sem komu gangandi í áttina að stíflunni
handan árinnar. Vonir okkar um að hitta loksins
starfsmennina í ísturninum brustu, þegar þær komu nær.
Þetta var ungur maður í sandölum með Coca-Colahúfu og
stúlkan hans, sem komu ýtandi reiðhjóli á undan sér. Þau
ferðuðust létt og það litla, sem þau höfðu af farangri, var
bundið á hjólið. Stúlkan spurði, hvort við vissum af
verzlun í grenndinni. Við sögðum þeim, að það væri
mötuneyti í 5 km fjarlægð, en það virtist ekki gleðja þau.
Af málfarinu að dæma var hún ensk. Strákurinn sagði bara
eitthvað, sem hljómaði eins og „merci”, þegar við buðum þeim
vindlinga. Eftir nokkurt hik þáði stúlkan dós af
næringardufti hjá Jean og þau hurfu með hjólið á bak við
skúrinn.
Við vorum búnir að yfirvinna feimnina
við að tjalda á grasinu, þegar stúlkan kom aftur að sækja
vatn í kranann við húsið. „Þið ætlið þá að tjalda”, sagði
hún og leit á tjöldin. Hvernig skyldu þau ætla að eyða
nóttinni, hugsaði ég með mér. Við höfðum ekki hugmynd um
það fremur en hvaðan þau komu eða hvert þau fóru.
Blómabörnin bar ekki fyrir augu okkar aftur.
Morguninn eftir sáum við pallbíl fyrir
utan húsið. Jean hafði heyrt hann renna í hlaðið um
eittleytið eftir miðnætti. Það sást ekkert lífsmark bak við
gluggatjöldin. Heklusérfræðingurinn okkar var greinilega
sofandi enn þá.
Á meðan við undirbjuggum morgunverðinn
kom maður út til að lesa af veðurathugunartækjunum. Ég fór
til móts við hann til að biðjast afsökunar á tjöldunum okkar
á grasbalanum.
„Góðan dag”, sagði ég og hikaði andartak.
Engin viðbrögð.
„Við biðjumst afsökunar á tjöldunum okkar á flötinni ykkar.
Við fundum engan annan stað í gærkvöld og það var enginn
heima til að biðja leyfis. Við verðum farnir eftir hálftíma.”
„Allt í lagi”, sagði maðurinn án þess að líta upp.
Þetta var greinilega ekki bezti tíminn
til að fitja upp á samræðum um beztu leiðina á Heklu. Ég
dró mig hljóðlega í hlé og hélt áfram að hræra í
hafragrautnum mínum. Það hljóta að hafa verið alvarleg
mistök að tjalda á flötinni.
Ég var í miðjum klíðum með
morgunverðinn, þegar Jean kom askvaðandi frá vatnskrananum
og bað um landakortið. „Gaurinn er u.þ.b. að fara aftur í
bílnum”, sagði hann og hljóp til baka veifandi kortinu.
Stuttu síðar ók pallbíllinn brott í rykskýi. „Hann veit
svosem ekki mikið um Heklu”, sagði Jean. „Hann kann heldur
ekki að lesa á kort. Hann sá ekki einu sinni, að stíflan
hérna er ekki á kortinu.”
Við sjálfir áttuðum okkur ekki á þessu fyrr en skömmu áður.
Kortið, sem við vorum með, var það skásta, sem við fundum
með mælikvarðann 1:50.000, gert af dönsku landmælingunum
árið 1907 og endurskoðað af Landmælingum Íslands 1971. Efst
í horninu til vinstri var Búrfell með 13 km löngum kafla af
Þjórsá. Við höfðum ekki haft mikið fyrir því, að skoða
kortið, þar sem við bjuggumst við aðstoð kunnugra á staðnum.
Nú vorum við aleinir með kort frá danska herforingjaráðinu
og áætluðum, að við værum tveimur kílómetrum norðan við það
og loftlína upp á hæsta tind Heklu væri nálægt 14 km.
Hæðarmunurinn virtist vera u.þ.b. 1250 m. Við fórum að
reikna. Okkur var óhætt að bæta við sömu vegalengd til baka
að stíflunni plús þriðjungi af heildarvegalengdinni vegna
króka plús 5 km að vinnubúðunum, þar sem rútan stanzaði.
Vandinn við raunsæja útreikninga er sá, að þeir draga oftast
kjarkinn úr fólki.
Við tókum niður tjöldin og reyndum að reisa bælt grasið upp
aftur með höndunum. Klukkutíma síðar hefði Sherlock Holmes
ekki getað fundið merki þess, að þar hefðu staðið tjöld.
Þá vorum við komnir langleiðina að hrauninu, sem rann 1970.
Við fylltumst æ meiri lotningu fyrir náttúruöflunum eftir
því, sem við nálguðumst það. Við hefðum sjálfsagt, án þess
að vita betur, hreykt okkur af því að hafa séð og gengið um
hraun af öllum gerðum, ef við hefðum ekki skoðað
Hekluhraunin. Okkur hefði tæpast getað skjátlazt meira.
Þetta hraun er svo gróft og ójafnt, að mig skortir orð til
að lýsa því. Mér dettur einna helzt í hug alger óreiða og
ég hafði á tilfinningunni, að orðið "óreiða" fengi nýja og
dýpri merkingu en ég hafði lagt í það áður. Liturinn var
mjög dökkbrúnn og hver steinn í hrauninu var ekki minni en
stór flygill. Þessum steinum var haugað upp í hæð á við
tveggja hæða hús. Hrauntungan var u.þ.b. 7 km löng og
breiðust 3 km. Við handlékum steinana varlega. Þeir voru
grófari en grófasti sandpappír.
Að myndatöku lokinni gengum við meðfram vesturjaðri
hraunsins og fórum yfir nokkrar hæðir í suðurátt. Þaðan
sáum við greinilega eldkeilurnar á norðuröxlinni, upptök
hraunsins. Þær voru misstórar og mislitar, rauðar, gular og
jafnvel með grænum blæ. Tindurinn var enn þá í 8 km
fjarlægð en hafði blasað við allan tímann, þrátt fyrir
nafnið.
Okkur varð ljóst, að við hefðum líklega valið ranga leið upp
á tindinn, því að leiðin austur með hrauninu upp á
norðuröxlina virtist miklu greiðari og þægilegri en sú, sem
við vorum á. Sennilega höfðum við tekið rangan pól í hæðina.
Það var mjög erfitt að fara yfir nýja hraunið til að komast
á hina leiðina, þótt það væri ekki nema 500 m breitt þarna.
Það hefði bæði tekið langan tíma og slysahættan var mikil.
Því snérum við til hægri og gengum meðfram hæðunum, sem
teygðust til suðvesturs, og virtust hafa virkað sem
varnargarður gegn hraunstraumum og beint þeim í átt frá
byggðu bóli. Þegar við komum að litlu dalverpi á vinstri
hönd, gengum við niður á dökka vikrana í dalbotninum og
yfir hæðina sunnan hans. Hlíðin hinum megin var hlíðin svo
brött, að við renndum okkur fótskriður niður hana í lausum
sandi og vikri. Þar tók við þröngt skarð, stráð stórum
steinum, á milli hraunsins frá 1766/68 og hlíðarinnar.
Hærra uppi vógu stór björg salt og virtust í þann mund að
rúlla niður. Ég var feginn því, að Erica gat ekki séð
framfæranda fjölskyldunnar á róli neðan þeirra. Jean var að
hugsa eitthvað svipað og sagðist gruna mig um að hirta
afkvæmi mín rækilega, ef ég sæi þau gera það, sem við vorum
að gera.
Við gátum ekki snúið til suðurs í átt að Heklu fyrr en við
komumst út fyrir hraunarminn. Þaðan voru u.þ.b. 6 km upp á
tindinn en við höfðum lítið hækkað okkur til þessa.
Undirhlíðarnar voru handan sléttunnar, sem við vorum að
ganga út á. Yfirborðið var dökkur vikur, svolítið mjúkur
undir fæti sums staðar og minnti okkur á Ódáðahraun. Sem
betur fer þurfti ég ekki að draga neina kerru hérna og
byrðar okkar voru mjög léttar þessu sinni. Himinninn var
orðinn alskýjaður. Það hafði líka kólnað og við höfðum
vindinn í fangið.
Stórt bjarg við rætur fjallsins veitti okkur skjól á meðan
við settumst niður og mauluðum nokkrar stangir af Virareal
áður en lagt yrði á brattann. Uppgangan yfir lagskipt hraun
með smágróðri var ekki erfið en tók langan tíma. Brátt
vorum við komnir í kapphlaup við tímann. Við fórum fram hjá
smágígkeilu. Hún var múrsteinsrauð og náði okkur í hné.
Hægt og bítandi nálguðumst við snjóskaflana, sem teygðust
niður norðurhlíð fjallsins.
Klukkan var orðin hálfsjö, þegar við komum loks að snjónum.
Þar settumst við niður í skjóli við stóran stein og fengum
okkur heitt te. Toppgígurinn var ekki í sjónmáli, en var
ekki nema í tveggja kílómetra fjarlægð. Því miður segja
vegalengdir ekki alla söguna í fjallgöngu. Þótt tindurinn
væri svona nærri, vorum enn þá 800 m neðan hans. Beina
leiðin upp lá yfir svo bratta fönn, að fótabúnaður okkar
dugði ekki til að glíma við hana. Fær leið virtist vera
lengra til suðausturs. Hún lá upp á öxlina milli tindsins
og Rauðukamba og þaðan í suðvestur alla leið upp. Okkur
taldist til, að þetta væri u.þ.b. 6 km leið, sem við vorum
allsendis ókunnir og lá að hluta til yfir snjó. Það gat
tekið okkur 4 klst. að komast alla leið upp.
Við veltum þessu fyrir okkur í skjóli við steininn með
tefantana í höndum. Það yrði allrökkvað, þegar við kæmum á
tindinn. Það var áríðandi að við næðum rútunni kl. 09:00
morguninn eftir við Búrfellsstöð, því að við vorum búnir að
mæla okkur mót í Reykjavík síðdegis. Þess vegna kom ekki
til greina að tjalda á fjallinu. Það væri heldur ekkert
tilhlökkunarefni að paufast niður fjallið í myrkri, jafnvel
þótt veðrið héldist gott. Hætturnar samfara því voru ekki í
neinu samræmi við hégómagirnd okkar. Það er kostur að velta
hlutunum fyrir sér á raunsæjan hátt áður en ganað er út í
ófærurnar, hvort sem þær eru áþreifanlegar eða ekki.
Strax og við höfðum tekið ákvörðun, leið okkur mun betur,
þótt við værum langt í frá ánægðir með niðurstöðurnar. Við
nutum samt dásamlegs útsýnisins til Langjökuls og Hofsjökuls,
sem voru í 60 - 70 km fjarlægð inni á hálendinu. Við drápum
í sígarettunum og lögðum af stað niður fjallið. Við vorum
ábyggilega að gera rétt.
Innan tíðar var Jean kominn á fullt skrið. Hann skeiðaði
fótviss eins og fjallageit yfir ójafnt landslagið en ég kom
á eftir á jöfnu róli eins og alvanur fjallagarpur, sem er
nýbúinn að glíma við brattar hlíðar og snjó. Jafni hraðinn
gerði mér kleift að skoða nánasta umhverfi mitt betur og ég
fann nokkra óvenjulega litaða steina, sem ég stakk í vasann
til að taka með heim.
Þegar við fórum um skarðið aftur, var orðið of dimmt til að
taka myndir nema að hafa þrífót undir myndavélinni. Í stað
þess að skríða upp bratta hlíðina, sem við höfðum rennt
okkur niður fyrr um daginn, héldum við áfram á milli hrauns
og hlíðar þar til við vorum króaðir á milli þverhnípis og
hraunsins. Beint framundan var landslagið eins og í
grjótnámu. Jean tók af sér bakpokann og lét sig síga niður.
Hann teygði sig eftir pokunum, þegar hann var kominn niður,
en þeir voru næstum of stórir til að komast á milli
steinanna. Ég hefði tæpast komizt á eftir Jean á milli
steinanna, ef ég hefði ekki grennzt verulega í Ódáðahrauni.
Niðurförin þessa leiðina var alls ekki svo erfið, þótt Jean
brygði svolítið, þegar steinn, sem hann stóð á í brattri
hlíðinni lét undan og rúllaði niður.
Með síðustu hæðina að baki komum við að Grænavatni, sem við
höfðum haft allfjarri á hægri hönd um morguninn. Það er hér
um bil kringlótt í lögun tveir km í þvermál og ekkert
aðrennsli á yfirborðinu. Þegar ég sá það um morguninn,
minnti það mig strax á gígvötnin í Eifelfjöllunum í
Þýzkalandi. Grænavatn er ábyggilega eitt slíkt. Það hvíldi
einhver unaðsleg ró yfir auðnarlegu umhverfinu við vatnið
þetta kvöld. Suðvestanáttin ýtti bárunum hratt hverri af
annarri upp á malarkambinn í fjörunni og þær teygðu sig
ærslafullar í áttina að skónum okkar, þar sem við gengum á
vatnsbakkanum.
Það var farið að dimma, þegar við komumst út fyrir
hrauntunguna. Því fylgdum við veginum til vesturs að Þjórsá
og sprettum úr spori. Við komum að vegamótunum og beygðum í
áttina að stíflunni. Skömmu eftir miðnætti þrömmuðum við
yfir stíflubrúna. Þar var ekki sálu að finna fremur en
kvöldið áður, svo að við settumst niður fyrir framan dyrnar
á svefnskálanum og hvíldum okkur. Ekki hefðum við haft á
móti bílferð niður að virkjuninni, en það var enga bíla að
sjá og engin vélarhljóð heyrðust yfirgnæfa vatnsniðinn við
stífluna.
Við gengum fram á bíl, sem kom á móti okkur, þegar við vorum
miðleiðis að virkjuninni. Hann hægði á sér, þegar við komum
inn í bílljósin, en jók síðan hraðann aftur. Við þekktum
aftur pallbílinn og manninn frá ísturninum.
Það var orðið svo dimmt, að við sáum ekki hvert við vorum að
fara. Jean fann aftur til sársauka í hnjánum. Ég heyrði
hann bölva í hvert skipti, sem hann hrasaði við. Við héldum
áfram alla leið niður að svefnskálum starfsmannanna, þar sem
öll ljós höfðu verið slökkt og kyrrð ríkti yfir öllu. Við
komum að matsalnum lokuðum okkur til vonbrigða, þótt við
hefðum svosem búizt við því. Klukkan var næstum orðin tvö
eftir miðnætti. Við höfðum gengið a.m.k. 40 km síðan
morguninn áður og vorum orðnir of þreyttir til að hungrið
bagaði okkur.
Það kom úðarigning. Það voru nokkur hundruð manns sofandi
hérna undir þaki. Var hvergi pláss fyrir okkur á þurru
gólfi? Það var hvergi ljós nema í sjálfri virkjuninni.
Aðalhurðin var læst. Jean hringdi dyrabjöllunni og fór að
tala við einhvern í dyrasímanum. Röddin vissi ekki um
nokkurn stað, sem við gætum fengið að sofa á undir þaki og
ekki kom það til greina í sjálfri virkjuninni.
Glerskýlið framan við aðalinnganginn veitti gott skjól fyrir
vindi og regni og það voru tvær þykkar mottur fyrir framan
dyrnar. Þær virtust vera nokkuð hreinar og við vorum komnir
á það stig, að vera ekki að setja smámuni fyrir okkur. Við
lögðumst fyrir, notuðum dýnurnar okkar sem kodda og leið
eins og umrenningunum í sögum Jack London. Ég hugsaði til
unglinganna, sem við höfðum hitt fyrir sólarhring, og mundi
eftir undrun okkar á ferðamáta þeirra. Sem ég var að sofna
velti ég fyrir mér, hvort ég hefði nokkurn tíma hugrekki til
að segja börnum mínum, að pabbi hefði sofið heila nótt á
dyramottu.
Þetta var óþægileg nótt. Við vorum þakklátir fyrir að geta
staðið upp til að rétta úr stífum limum, þegar fyrstu
starfsmennirnir fóru að læðast á tánum í kringum okkur. Við
gengum stirðir og stífir inn í mötuneytið í þeirri von að fá
bolla af sjóðheitu kaffi. Eins og venjulega varð íslenzki
kaffibollinn að heilli máltíð, fullkomnum morgunverði. Við
fengum soðin egg, kalda steik, sultu, köku og skyr og svo
gátum við þvegið okkur upp úr heitu vatni fyrir átið. Ég er
ekki viss um að þátttaka okkar í veizlunni hafi verið
samkvæmt ströngustu reglum staðarins. Hvað sem því leið
vorum við eins og nýslegnir túskildingar, þegar við stóðum
upp frá morgunverðarborðinu. Ég man ekki, hve mikið við
borguðum stúlkunni bak við afgreiðsluborðið, en það var mjög
lág upphæð. Við eignuðumst eina verðmæta minningu í viðbót
um gott viðmót og gott fólk með hennar hjálp. Helzt hefði
ég viljað faðma hana í þakklætisskyni en það hefði vafalaust líka verið brot á reglunum og ég vildi ekki byrja
daginn á enn þá einum mistökunum.
Það var aðeins einn farþegi í rútunni, þegar hún lagði af
stað. Hann leit á okkur með hálfgerðri vanþóknun. Ég gat
ekki láð honum það, þegar Jean sagði mér, að hann hefði
orðið að tipla a.m.k. tvisvar yfir flækingana við anddyri
virkjunarinnar. Ég reyndi að forðast augnaráð hans og
horfði út um gluggann á regnbarið landslagið.
Hekla hvarf smám saman sjónum. Tindurinn var hulinn þykkum
skýjum. |
