|
 Árið 1867 var samþykkt
að minnast teinaldarlangrar búsetu í landinu 1874 með því að
reisa Alþingishús í Reykjavík úr íslenzkum steini.
Austurhluti lóðar Halldórs Kr. Friðrikssonar, yfirkennara,
var keyptur fyrir 2.300.- krónur, sem þótti hátt verð fyrstu
seldrar lóðar í bænum, og húsið var byggt úr höggnum,
íslenzkum grásteini (dóleríti) á árunum 1880-81.
Arkitektinn var F. Meldahl, forstöðumaður listaakademínunnar
í Kaupmannahöfn og yfirsmiðurinn var einnig Dani, Bald að
nafni. Meldahl teiknaði húsið í ítölskum
nýendurreisnarstíl með valmaþaki þöktu skífum og
bogagluggum, og sumir bera það saman við
Medici-Riccardihöllina í Flórens. Húsið er tveggja hæða með
tvöföldum steinhlöðnum veggjum með sementi, kalki og sandi á milli.
Heildarþykkt þeirra er u.þ.b. 80 sm þykkir á neðri hæðinni, 63 wm á annarri
hæð, 47 sm ofar og 36
sm efst. Þeir voru múrhúðaðir að innanverðu en héldu óbreyttu
útliti að utanverðu. Loft og gólf fyrstu hæðar var gert úr holum
múrsteini á milli járnbita. Hin loftin voru gerð úr timbri.
Að innanverðu voru gluggar með járnhlerum á fyrstu hæðinni til
eldvarna vegma Stiftbókasafnsins, sem var ætlaður þar staður.
Meðal nýjunga í húsinu voru steypujárnssúlur og sama efni var notað í
stiga og handrið. Þarna voru einnig fyrstu salerni landsins
innandyra. Á frumteikningunum var gert ráð fyrir kjallara, sem gerði
húsið öllu hærra en það varð, því þessum áætlunum var breytt í sparnaðarskyni
án vitundar Meldahls. Látlausar skreytingar prýðar húsið
fyrir ofan glugga framhliðarinnar, landvættirnar sem lágmyndir, og fyrir
miðju þakinu trónir kóróna og merki Kristjáns IX, Danakonungs. Neðan
upsar er ártalið 1881 úr málmstöfum aðskildum með stjörnum.
Nýklassískur stíll er innanhúss. Gerð garðsins bak við húsið hófst
1893 undir stjórn Tryggva Gunnarssonar, sem lagði metnað sinn í þennan
fyrsta opinbera skrúðgarð í bænum. Garðurinn var nefndur eftir
Tryggva, sem lét sig ekki muna um að gróðursetja sjálfur á árunum 1893-95.
Að honum látnum var honum búinn legstaður í garðinum að eigin ósk.
Hann hvílir undir steinhól prýddum íslenzkum blómum og jurtum.
Brjóstmynd hans er eftir Ríkharð Jónsson.
 Kringlan svokallaða bættist við bakhlið
hússins árið 1908 eftir teikningum Frederiks Kjörboe. Hún var byggð
til móttöku mætra erlendra gesta og þjóðhöfðingja. Allir fundir
Alþingis fram til þessa dags hafa verið haldnir í húsinu að undanskildum
hátíðafundunum á Þingvöllum 1930, 1944, 1974 ot 1994. Lítilsháttar
breytingar hafa orðið á utanverðu húsinu og árið 1973 fvar það sett á skrá
friðaðra húsa í A-flokki.
Þarna lærðu Íslendingar að höggva grjót til byggingar
varanlegri húsa en áður hafði tíðkazt. Grjótnáman var á núverandi
Óðinsgötusvæði og hentugar blokkir voru fluttar í vinnuskúr, þar sem þær
voru mótaðar í réttar stærðir. Síðan voru byggingarsteinarnir
fluttir á vögnum eða sleðum á byggingarstaðinn. Líklega störfuðu
u.þ.b. 100 Íslendingar að verkinu Hilmar Finsen, landshöfðingi,
lagði hornsteininn 9. júní 1880.
Fyrsta samkoma Alþings í húsinu fór fram 1. júlí 1881. Landsbókasafnið, Þjóðminjasafnið og
Þjóðskjalasafnið voru um tíma í Alþingishúsinu, þar til Safnahúsið við
Hverfisgötu var fullbúið. Háskólinn var þar frá stofnun 1911 til 1940.
Á árunum 1941-44 var skrifstofa ríkisstjóra í húsinu og síðar forseta
landsins til 1973. Þá var hún flutt í Stjórnarráðshúsið og þaðan að
Sóleyjargötu 1 í ágúst 1996. |
