|
Vesturfarinn
Frímann B. Arngrímsson hvatti fyrstur manna til athugunar á möguleikum
til virkjunar Elliðaánna til hitunar og lýsingar húsa í Reykjavík.
Bæjarstjórn samþykkti þó ekki byggingu rafstöðvar þar
fyrr en 26. september 1918.
Guðmundur Hlíðdal og Jón Þorláksson, verkfræðingar, voru
þá búnir að leggja fram tillögur um virkjanir þar.
Önnur byggðist á breytingu farvegar ánna og virkjun við
Grafarvog en hin á virkjun við Ártún.
Bæjarstjórn ákvað 4. desember 1919 að reisa 1500 hestafla stöð
við Ártún og að stífla árnar rétt fyrir ofan Árbæjarhólma.
Þaðan var lögð rúmlega eins kílómetra löng þrýstivatnspípa
úr timbri að stöðvarhúsinu og nýtanlega fallhæð var 40 m.
Átján mánuðum eftir samþykki bæjarstjórnar var stöðin tekin í notkun
(10. maí 1921).
Straumi var hleypt á til bæjarins 23. maí.
Steingrímur Jónsson, rafmagnsverkfræðingur, var ráðinn
rafmagnsstjóri í Reykja vík 1. júní.
Kristján X og Alexandrína drottning hans vígðu stöðina
27. júní 1921.
Fyrstu
tveir rafalar stöðvarinnar voru 500 og 1000 hestöfl með Francis-hverflum,
344 kW og 688 kW.
Árið 1922 var stíflan hækkuð og 1923 var var 688 kW rafali bætt
við og árið 1933 hinum fjórða, 1440 kW auk hækkunar stíflunnar
öðru sinni.
Þá var afl stöðvarinnar orðið 3160 kW eins og það er enn
þá. Fjórða
vélasamstæðan framleiddi rafmagn, sem var notað vegna framkvæmda við
Ljósafossvirkjun í Soginu þar til hún var gangsett 1937.
Veitukerfi
bæjarins var undirbúið á byggingartíma stöðvarinnar við Elliðaár.
Tvær 6 kV háspennulínur voru lagðar að aðveitustöð austan
í Skólavörðuholtinu og að Vífilsstöðum.
Frá Skólavörðuholti voru háspennustrengir til 8 spennistöðva
í bænum.
Þaðan kvísluðust þrífasa lágspennukerfi með 220 volta málspennu.
Tvær háspenntar loftlínur lágu frá Skólavörðuholti til
Laugarness og Klepps. Hinn 3. júní var farið að nota rafmagn í bænum.
Rafmagn komst í 773 hús í júní og næstu sex mánuðu bættust
100 við.
Eftirspurnin
eftir rafmagni jókst með vaxandi íbúafjölda.
Reykvíkingar höfðu notað kol, olíu og gas til ljósa,
hitunar og eldamennsku, en rafmagnið sannaði fljótt gildi sitt.
Brátt voru komnir raflampar til lýsingar á götum, í
verzlunum, samkomuhúsum og á heimilum og iðnaður jókst.
Elliðaárstöðin hætti að anna eftirspurninni óbreytt, þannig
að ofangreindra stækkana var þörf.
Íbúafjöldi Reykjavíkur var u.þ.b. 32.000 árið 1933 og
heimtaugar voru orðnar rúmlega 3000.
Elliðaárstöðin
er enn þá rekin frá októberbyrjun til aprílloka með fullum afköstum
og vélaraflið er óbreytt frá 1933.
Árið 1969 var Árbæjarstíflan endurbætt og suðurhlutanum
breytt í yfirfallsstíflu, sem er stýrt með geiralokum.
Jarðvegsstíflan við norðurendann var endurbyggð og nýtt varðskýli
reist í stað hins gamal árið 1980. |