|
Fagrihóll er
sérkennilegt náttúrufyrirbrigði á Austfjörðum. Hann er við akveginn til
Breiðuvíkur á móts við Svartfell. Frost hefur í gegnum aldirnar myndað
þar mjög reglulega grasivaxna garða 1 til 2 metra breiða. Til að sjá eru
þeir eins og hryggir í karöflugarði, en samt vel grónir. Þar eru bæði
góðir og slæmir álfar og halda þeir til í sínum hvorum enda hólsins eins
og glöggt kemur fram í sögunni:
Álfkonan í Fagrahóli.
Mælir heitir í suður og
upp frá bænum Hofströnd í Borgarfirði austur og í vestur frá
Svartafjalli; (Svartfelli) hann er hár og mikill melhnjúkur
og einkennilegur mjög. Mælir er einn af hinum mörgu og
einkennilegu huldufólkshælum sem þjóðtrúin þekkir í
Borgarfirði sem eru mörg og þar á meðal
svo nefndur Fagrihóll suður og upp frá Mæli. Þar er mjög einkennilegur
grashóll, oftast grænn og fagur til að sjá.
Utanvert á honum er svo til að sjá
álengdar frá sem hann sé með einlægum beðum og götum líkt og
jarðeplagarður. Í Fagrahól hefir lengi huldufólk búið. Um íbúa Mælis
hefi ég eigi heyrt sögur en aftur á móti um íbúa Fagrahóls er hér ein
sögn er nú skal vera sögð.
Einu sinni bjó ekkja, Þórunn
Ólafsdóttir, að Þrándarstöðum. Hún átti meðal fl. Ólaf fyrir son, síðar
kallaðan hinn ríka, þá ungan mjög. Ekki var þar annað fólk. Ekkja þessi
hafði það mest til atvinnu sér að hún reri á sæ frá Hofströnd og gekk
heiman að morgni og heim að kveldi. Var þá drengur einn í bænum. Einn
dag kom til hans strákhnokki sem hann þekkti eigi og vissi engin deili
á. Þó þekkti hann alla drengi á næstu bæjum. Strákur þessi bað hann að
gefa sér matinn sem móðir hans hafði skammtað honum til dagsins og
segist þá skuli vera hjá honum um daginn honum til skemmtunar. Drengur
fær honum þá allan matinn sinn. Þegar strákur er búinn með matinn
hverfur hann snögglega og sá drengur hann aldrei síðan.
Þegar ekkjan kom heim um kveldið
sagði strákur henni frá því hversu fór með matinn og lýsti ókunna
piltinum fyrir henni. Ekkjan þóttist þá sjá að þetta hlaut að hafa
verið huldustrákur og varð mjög óttaslegin um son sinn. En um nóttina
dreymir hana það að til hennar kemur góðleg kona og segir við hana: “Þú
ert hugsjúk út af því að þurfa að skilja drenginn þinn einan eftir heima
þegar þú ferð á sjó sem vonlegt er. Það skaltu vita að ég bý í Fagrahól
norðanverðum ásamt mörgu öðru góðu fólki. En að sunnanverðu býr blandið
fólk og þaðan var strákurinn. Hér eftir skaltu fara óhrædd að heiman því
ég skal sjá um drenginn þinn.” Síðan hvarf konan en ekkjan sótti sjóinn
sem áður og varð drengur þar aldrei framar neins var því álfkonan úr
Fagrahól gætti að drengnum hennar.
Annar hnjúkur heitir
og Mælir neðan við fremra Dyrfjallið og Dimmadalinn. Á Dimmadal lá
álfatrú mikil, samanber vísu Páls í Gilsárvallahjáleigu:
Í Dimmadal sá ég dverga nóga.
Þeir dreyptu á mig úr hornum sín.
Gandreið þeirra mér gerði óa,
gaurana spurði um lömbin mín.
Þursarnir gáfu þetta svar:
Þau hefðu ekki komið þar.
“Eftir sögn Valgerðar Egilsdóttur að Hofströnd
1912. Vísan er úr Lambaleitarbrag Páls.”
|