|
Žetta
frišland var stofnaš 1979. Žaš
nęr yfir 47 km² lands og er ofar 500 m hęš yfir sjó.
Svęšiš er fjöllótt og eldvirkt og žakiš hverasvęšum,
hraunum, ösku, įm og vötnum. Markmiš
verndunar staša og svęša er aš gera žau ašgengileg og halda žeim
sem ósnortnustum fyrir allan fjöldann ķ nśtķš og framtķš. Helztu einkenni Fjallabaksins er aušnin og frišurinn og
einstaka gróšurvinjar, sem hundruš žśsunda feršamanna hafa notiš
og gleyma aldrei. Viš, sem
erum žar į faraldsfęti, getum lagt lóš į vogarskįlarnar meš žvķ
aš ganga vel um og skilja hvergi eftir okkur varanleg spor eša rusl.
Forfešur
okkar, sem feršušust gjarnan meš ströndum fram ķ fyrstu, uppgötvušu
leiširnar aš baki strandfjallanna, žar sem aušveldara var aš
sigrast į vatnsföllum og geršu žęr aš alfaraleišum. Landslag megineldstöšvarinnar į Torfajökulssvęšinu er
einstakt hvaš snertir litadżrš og mótun.
Žetta er stęrsta rķólķtsvęši landsins og žar krauma
einhver stęrstu hįhitasvęšin. Torfajökulssvęšiš
er eldvirkt en er jaršhitavirknin er talin dvķnandi. Heitu laugarnar ķ
Landmannalaugum eru ašeins lķtiš dęmi um jaršhitann, sem veldur
myndbreytingum ķ bergi og bętir viš litadżršina.
Brennisteinsalda er gott dęmi um slķkt.
Jaršfręšingar telja svęšiš vera öskju og rimarnar séu Hįalda,
Sušurnįmur, Noršur-Barmur, Torfajökull, Kaldaklofsfjöll og Ljósįrtungur.
Jaršlagastaflinn aš Fjallabaki er 8-10 milljón įra. Žį var žetta svęši hluti af Reykjanes Langjökulsrekbeltinu.
Megineldstöšin var virkust sķšustu tvęr milljónir įra, ž.e.a.s.
į ķsöld, enda eru fjöllin undantekningarlķtiš śr móbergi (blįgrżti
og rķólķt). Sķšastlišin 100.000 įr takmarkašist eldvirknin viš
nokkur sprungusvęši meš sušvestur-noršausturstefnu.
Sķšasta stórgos varš 1480, žegar
Veišivatnasvęšiš varš
til ķ nśverandi mynd og rķólķthraunin Laugahraun, Nįmshraun og Noršurnįmshraun
myndušust. Samtķmis varš
til 30 km löng gķgaröš, sem teygir sig ķ noršaustur frį
Hnausapolli og Ljótapolli. Eldgos
į svęšinu hafa veriš sprengivirk og viršast hafa veriš mögnušust
į 500-800 įra fresti. Tališ er vķst aš slķk eldgos hafi oršiš įrin 150 og
900 E.kr.
Įrsmešalhiti
į Fjallabakssvęšinu gęti veriš nęrri 0-1°C, 5-14°C į sumrin og
6°C į veturna. Vešurlag
ķ fjalllendi er oftast frįbrugšiš žvķ, sem viš eigum aš venjast
į lįglendinu. Hitastig er
lęgra, vindstyrkur meiri, vindįttir breytilegar eftir landslangi, žoka
algengari og lķkur meiri į śrkomu (snjó eša regni).
Sunnan- og sušaustanįttir geta žżtt rigningu og vont vešur
en noršlęgar įttir bera meš sér kaldara og bjart vešur.
Žaš er žvķ rįš, aš vera višbśinn alls konar vešurskilyršum.
Vegna
hins kalda loftslags ķ Frišlandinu aš Fjallabaki hefur gróšurinn
ekki nema u.ž.b. tvo mįnuši į įri til aš vaxa og dafna og myndun
jaršvegs er mjög hęgfara. Hann
skortir fullrotnaš, lķfręnt efni og vešruš steinefni og er viškvęmur
fyrir vatns- og vindvešrun. Moldrok
er algengt og gjóska žekur stóran hluta frišlandsins.
Aldalöng beit saušfjįr raskaši jafnvęgi gróšurs og annarra
nįttśruafla. Samfelld gróšuržekja
finnst ašeins į smįsvęšum ķ grennd viš lęki, įr og vötn, s.s.
ķ Kżlingum. Rķólķt er
sśr bergtegund og žvķ venjulega gróšursnauš en móbergiš er oft
žakiš mosa. Talningar
hafa leitt ķ ljós u.ž.b. 150 tegundir hįplantna, burkna, mosa og fléttna.
Lošvķšir er algengur į žurrum söndum og hraunum og fķfa ķ
votlendi. Lįglendisgróšur,
m.a. stör og engjarós, finnst ķ Landmannalaugum. |