Frišland aš Fjallabaki,

Gisting & tjaldst.
Hįlendi


Gönguleišir Ķsland


Įstand fjallvega


Vešur og fęrš

Įr, vötn og fl. aš Fjallabaki

FRIŠLAND AŠ FJALLABAKI

Įšur en er fariš inn į hįlendiš komiš viš hjį nęstu upplżsingamišstöš!
.

.

Feršaįętlanir
Rśtur-Ferjur-Flug


Feršaheimur

Žetta frišland var stofnaš 1979.  Žaš nęr yfir 47 km² lands og er ofar 500 m hęš yfir sjó.  Svęšiš er fjöllótt og eldvirkt og žakiš hverasvęšum, hraunum, ösku, įm og vötnum.  Markmiš verndunar staša og svęša er aš gera žau ašgengileg og halda žeim sem ósnortnustum fyrir allan fjöldann ķ nśtķš og framtķš.  Helztu einkenni Fjallabaksins er aušnin og frišurinn og einstaka gróšurvinjar, sem hundruš žśsunda feršamanna hafa notiš og gleyma aldrei.  Viš, sem erum žar į faraldsfęti, getum lagt lóš į vogarskįlarnar meš žvķ aš ganga vel um og skilja hvergi eftir okkur varanleg spor eša rusl.

Forfešur okkar, sem feršušust gjarnan meš ströndum fram ķ fyrstu, uppgötvušu leiširnar aš baki strandfjallanna, žar sem aušveldara var aš sigrast į vatnsföllum og geršu žęr aš alfaraleišum.  Landslag megineldstöšvarinnar į Torfajökulssvęšinu er einstakt hvaš snertir litadżrš og mótun.  Žetta er stęrsta rķólķtsvęši landsins og žar krauma einhver stęrstu hįhitasvęšin.  Torfajökulssvęšiš er eldvirkt en er jaršhitavirknin er talin dvķnandi.  Heitu laugarnar ķ Landmannalaugum eru ašeins lķtiš dęmi um jaršhitann, sem veldur myndbreytingum ķ bergi og bętir viš litadżršina.  Brennisteinsalda er gott dęmi um slķkt.  Jaršfręšingar telja svęšiš vera öskju og rimarnar séu Hįalda, Sušurnįmur, Noršur-Barmur, Torfajökull, Kaldaklofsfjöll og Ljósįrtungur.

Jaršlagastaflinn aš Fjallabaki er 8-10 milljón įra.  Žį var žetta svęši hluti af Reykjanes – Langjökulsrekbeltinu.  Megineldstöšin var virkust sķšustu tvęr milljónir įra, ž.e.a.s. į ķsöld, enda eru fjöllin undantekningarlķtiš śr móbergi (blįgrżti og rķólķt).  Sķšastlišin 100.000 įr takmarkašist eldvirknin viš nokkur sprungusvęši meš sušvestur-noršausturstefnu.  Sķšasta stórgos varš 1480, žegar Veišivatnasvęšiš varš til ķ nśverandi mynd og rķólķthraunin Laugahraun, Nįmshraun og Noršurnįmshraun myndušust.  Samtķmis varš til 30 km löng gķgaröš, sem teygir sig ķ noršaustur frį Hnausapolli og Ljótapolli.  Eldgos į svęšinu hafa veriš sprengivirk og viršast hafa veriš mögnušust į 500-800 įra fresti.  Tališ er vķst aš slķk eldgos hafi oršiš įrin 150 og 900 E.kr.

Įrsmešalhiti į Fjallabakssvęšinu gęti veriš nęrri 0-1°C, 5-14°C į sumrin og –6°C į veturna.  Vešurlag ķ fjalllendi er oftast frįbrugšiš žvķ, sem viš eigum aš venjast į lįglendinu.  Hitastig er lęgra, vindstyrkur meiri, vindįttir breytilegar eftir landslangi, žoka algengari og lķkur meiri į śrkomu (snjó eša regni).  Sunnan- og sušaustanįttir geta žżtt rigningu og vont vešur en noršlęgar įttir bera meš sér kaldara og bjart vešur.  Žaš er žvķ rįš, aš vera višbśinn alls konar vešurskilyršum.

Vegna hins kalda loftslags ķ Frišlandinu aš Fjallabaki hefur gróšurinn ekki nema u.ž.b. tvo mįnuši į įri til aš vaxa og dafna og myndun jaršvegs er mjög hęgfara.  Hann skortir fullrotnaš, lķfręnt efni og vešruš steinefni og er viškvęmur fyrir vatns- og vindvešrun.  Moldrok er algengt og gjóska žekur stóran hluta frišlandsins.  Aldalöng beit saušfjįr raskaši jafnvęgi gróšurs og annarra nįttśruafla.  Samfelld gróšuržekja finnst ašeins į smįsvęšum ķ grennd viš lęki, įr og vötn, s.s. ķ Kżlingum.  Rķólķt er sśr bergtegund og žvķ venjulega gróšursnauš en móbergiš er oft žakiš mosa.  Talningar hafa leitt ķ ljós u.ž.b. 150 tegundir hįplantna, burkna, mosa og fléttna.  Lošvķšir er algengur į žurrum söndum og hraunum og fķfa ķ votlendi.  Lįglendisgróšur, m.a. stör og engjarós, finnst ķ Landmannalaugum.


TIL BAKA          Nat.is - pósthólf 8593, 108 Reykjavik- sķmi: 898-0355 - nat@nat.is- um okkur - heimildir          HEIM