|
 Flatey
liggur u.þ.b. 2½ km undan Flateyjardal. Hún er u.þ.b.
2½
km löng, 1 km breið og 2,62 km2. Hæst rís hún 22
m úr sjó en talið er, að hún hafi risið um 1 m á 20. öldinni.
Það er mjög líklegt, því hún er á mjög virku
jarðskjálftabelti. Þessu belti er gjarnan jafnað við
Suðurlandsbeltið (milli Hveragerðis og Heklu). Flatey er
mjög gróin og vel fallin til ræktunar. Strandlengjan er lág
og víða eru lón innan mararkamba. Eyjan var byggð frá 12.
öld til 1968, þegar einangrunin hrakti síðustu íbúana brott.
Alls urðu íbúarnir 120 árið 1943. Þeir stunduðu aðallega
fiskveiðar og kvikfjárrækt. Meðal hlunninda voru rekaviður,
fuglavarp og selur. Kaupfélag og barnaskóli voru starfrækt
frá upphafi 20. aldar. Börn úr Flateyjardal sóttu þennan
skóla og íbúar dalsins verzluðu í kaupfélaginu.
Fyrrum var útkirkja frá Þönglabakka í Flatey og katólsku
kirkjurnar voru helgaðar Maríu guðsmóður. Flateyjarkirkja
var lögð niður 1884 og flutt til Brettingsstaða í
Flateyjardal. Þangað sóttu eyjamenn kirkju þar til byggð í
dalnum lagðist af 1953. Þá var kirkjan flutt út í Flatey og
endurvígð 1960.
Syðst á eyjunni er Krosshúsabjarg. Fyrsti vitinn var
reistur þar árið 1913 (endurbyggður 1963). Hnit hans eru 66
9,7889 17 50,4471. Ljóseinkenni FI(3) W 15s. Sjónarlengd
10 sjómílur. Ljóshæð yfir sjávarmáli 25 m. Hæð vitans er
9,5 m. Tegund hans: Ljósviti – sólarorka. Umsjón:
Siglingastofnun Íslands. Hönnuður Skarphéðinn Jóhannsson,
arkitekit.
Úr
Vitar á Íslandi:
„Fyrsti viti sem reistur var í Flatey á Skjálfanda var 5 m
há járngrind með 3,5 m háu norsku ljóshúsi úr járnsteypu.
Vitinn var sömu gerðar og Skagatáarviti sem einnig var
reistur árið 1913.
Árið 1963 var byggður steinsteyptur viti í eyjunni og hann
útbúinn með sama ljóshúsi og ljóstækum og gamli vitinn. Voru
gasljóstækin notuð til ársins 1992 en þá var vitinn
rafvæddur með sólarorku. Radarsvari var settur á vitann árið
1989.“
Nokkur myndarleg hús, sem er haldið við,
standa enn þá í eyjunni og margir sækja þangað á sumrin sér
til afþreyingar og til að nýta hlunnindi og sækja sjó.
Theódór Friðriksson (1876-1948), rithöfundur, fæddist í
Flatey. Mörg ritverk liggja eftir hann, þ.á.m. ævisaga hans
„Í verum”, sem kom út í tveimur bindum. Hún er góð heimild
um lífsskilyrði í þessum landshluta um og upp úr aldamótunum
1900. |
