|
Friðlandið
er á austurbakka Ölfusár norðan Óseyrarbrúar að landamerkjum
Sandvíkurhrepps í Straumnesi.
Það nær yfir mestan hluta jarðanna Óseyrarness og Flóagafls,
alls u.þ.b. 5 km².
Það er 1-1½ km á breidd og telst með Ölfusforum til ósasvæðis
Ölfuár, sem er alþjóðlega mikilvægt fuglasvæði.
Flæðiengjar og tjarnir setja svip á friðlandið, sem er lágt
og meðalhæð yfir sjávarmáli aðeins 2 m, þannig að sjávarfalla gætir
þar í stórstreymi.
Umræða
um endurheimt framræsts votlendis hefur verið áberandi undanfarin ár
og ýmis félög hafa lagt henni lið.
Fuglaverndarfélag Íslands fékk styrk úr Umhverfissjóði
verzlunarinnar 1997 til að byrja endurheimt votlendis og uppbyggingu
friðlands fugla í Flóa við Ölfusárós.
Samtímis var gerður samningur við Eyrarbakkahrepp og vinna við
verkið hófst.
Eftir sameiningu sveitarfélaganna í vestanveruðum Flóa varð
nýja sveitarfélagið
aðili að samningnum.
Konunglega brezka fuglaverndarfélagið hefur lagt þessu máli
lið.
Flóinn
er á Þjórsárhrauni, sem rann fyrir u.þ.b. 8000 árum frá eldstöðvum
í Vatnaöldum á Veiðivatnasvæðinu.
Það er talið vera stærsta Hraun á jörðinni, sem rann eftir
að ísöld lauk.
Friðlandið er þakið litlum tjörnum og pyttum, sem Flóamenn
nefna dælir.
Víða á engjum eru minjar um Flóaáveituna, sem var gerð á
árunum 1922-27.
Vatni var veitt úr Hvítá yfir stóran hluta sveitarinnar.
Áveituskurðirnir urðu allt að 300 km langir og flóðgarðar
u.þ.b. 540 km.
Þá voru smíðaðar u.þ.b. 200 brýr og jafnmargar stíflur.
Þetta var umfangsmesta framkvæmd í landbúnaði á sínum tíma
og áveitan hin stærsta í Evrópu.
Skömmu eftir að áveitan var tekin í notkun hófst tími framræslu
í íslenzkum landbúnaði og hluta áveitunnar var breytt í fráveitu.
Gamlar
þjóðleiðir milli Eyrarbakka, Kaldaðarness og Selfoss liggja um
Nesbrú og Melabrú í austurhluta friðlandsins.
Göturnar eru sums staðar enn þá greinilegar.
Fornar bæjartóftir í Óseyrarnesi eru friðlýstar.
Skammt vestan gömlu Flóagaflsbæjanna er þyrping mógrafa.
Vatnið í þeim er blátært með miklu smádýralífi og fjölbreyttum
gróðri.
Þær sameina minjar um horfna menningu og atvinnuhætti og
athyglisvert lífríki.
Votlendisfuglar
einkenna friðlandið og tengsl við nærliggjandi fuglasvæði, fjöruna,
Ölfusárós og Ölfusforir eru greinileg.
Á varptímanum er fuglalífið sérstaklega auðugt og tegundaríkt.
Þarna verpa nokkur álftapör (3-4), grágæsir, stokkendur, rauðhöfðaendur,
urtendur, duggendur, skúfendur og toppendur.
Hreiður grafanda hafa fundizt og garg- og skeiðendur sjást á
varptímanum.
Þessar þrjár síðastnefndu tegundir eru almennt sjaldgæfar
alls staðar á landinu.
Á Kaldaðarneseyjum í Ölfusá, undan Flóagaflsengjum, er
talsvert æðarvarp.
Lómur verður víða við tjarnir og í eyjunum.
Hettumávs- og kríuvörp eru á nokkrum stöðum og endur og mófuglar
sækjast eftir að verpa í þeim.
Einstaka kjói, sílamávur og svartbakur verða í friðlandinu.
Mófuglarnir setja samt mestan svip á votlendið.
Aðalvarptegundir þeirra eru lóuþræll, spói, jaðrakan,
hrossagaukur, óðinshani og þúfutittlingur.
Heiðlóan verpur á þurrari stöðum.
Hvergi annars staðar hérlendis hefur þéttleiki varps lóuþræla
mælzt meira en á Flóagaflsengjum og svipað er að segja um Jaðrakan
við Kaldaðarnesflugvöll.
Þéttleiki óðinshana er líka óvenjulega mikill.
Á fartímunum vor og haust ber mest á grágæs og blesgæs, öndum,
s.s. rauðhöfða- og skúföndum, ýmsum vaðfuglum, s.s. hrossagaukum
og steindeplar eru líka áberandi.
Landselir
eru algengir í Ölfusárósum, einkum á haustin og veturna.
Þeir halda sig að mestu uppi við Kaldaðarneseyjar við friðlandið.
Minkur er algengur allt árið.
Hornsíli er algengt og silungur og áll er í skurðum og tjörnum.
Í Ölfusá er lax og silungur.
Smádýralíf er fjölskrúðugt í mýrum og tjörnum.
Þar finnast m.a. brunnklukkur, tjarnartítur, rykmý og sérstök
tegund marfóa, sem lifir í söltu vatni.
Gróðurinn
er fjölbreyttur.
Flæðiengjarnar eru vaxnar gulstör en þurrari svæði loðvíði,
gulvíði, mýrastör og klófífu.
Í kringum flestar tjarnir er ljósastör og þar eru líka
nykrur, reiðingsgras, mari og fleiri tjarnarplöntur.
Í mógröfunum við Flóagaflsbæina vaxa brúsakollur, lónasóley
og borbrúða.
Í suðurhluta friðlandsins, við Óseyrarnes, ber meira á þurrlendis-
og hálfdeigjuplöntum.
Þar er geithvönn áberandi auk hrossanálar, baunagrass,
hrafnaklukku, túnvinguls o.fl.
Tvær
tegundir fallegra og sjaldgæfra blómplantna eru tiltölulega algengar
í friðlandinu.
Önnur þeirra, stúfa, vex hér og þar um allt friðlandið.
Hún er aðeins algeng undir Eyjafjöllum og í Mýrdalnum í
grasbrekkum móti suðri.
Hin er sjöstjarna, sem er talsvert útbreidd í friðlandinu, en
það er þriðji fundarstaður hennar utan Austurlands, þar sem hún
er algeng víða í skóglendi.
Tvær
leiðir liggja norður eftir friðlandinu.
Önnur er akvegur, sem sveigir til norðurs frá Eyrarbakka, fram
hjá bænum Sólvangi og norður í Flóagaflshverfi.
Við Stakkolt og Óseyrarbrú eru merkt bílastæði.
Hin er gönguleið meðfram bakka Ölfusár frá bílastæðinu
við Óseyrarbrú. |