|
Fróðá er eyðibýli í samnefndum hreppi og fyrrum kirkjustaður. Þar
voru katólskar kirkjur helgaðar heilagri guðsmóður. Kirkjan var flutt
til Ólafsvíkur árið 1892. Vegamótin suður yfir Fróðárheiði, vestur
til Ólafsvíkur og austur að Búlandshöfða eru við Fróðá.
Innar í sveitinni eru rústir eyðibýlis, sem kenndar eru
við hina fornu Fróðá, þar sem Ormur hinn mjóvi settist að eftir að
hafa numið Víkina gömlu milli Ennis og Höfða samkvæmt Landnámu.
Eyrbyggja segir frá hinum svokölluðu Fróðárundrum, sem eru vafalaust
einhver hin mestu í Íslendingasögunum. Þau hófust með sjávarháska og
dauða nokkurra heimamanna, sem gengu sjódauðir um hús. Aðrir látnir
menn birtust upp úr gröfum sínum, selshaus birtist upp úr eldstæði og
einkennileg rófa teygðist út úr fiskhlaða. Úti við rigndi blóði eitt
sumarið. Settur var svokallaður dyradómur til að losna við þessa 16
drauga og ströngustu reglum þingdóma fylgt. Það dugði til og síðan
var vígðu vatni stökkt um öll hús og menn báru helga dóma um staðinn
með fyrirbænum. Eftir þetta létu draugar ekki á sér kræla að Fróðá.
Forsaga Fróðárundranna er tengd Þórgunnu hinni suðureysku, sem var
digur, há og holdug mjög, svartbrýn og mjóeyg, jörp á hár og hærð mjög.
Hún kom með kaupskipi árið 1000 og fékk inni að Fróðá með allt sitt
dót, sem húsfreyjan Þuríður girntist. Þórgunna veiktist og dó en áður
ráðstafaði hún eignum sínum og bað Þórodd bónda að flytja sig til
Skálholts til greftrunar. Hann átti einnig að sjá svo um, að
skrautlegur rekkjubúnaður hennar (ársalur) yrði brenndur, ella mundi
illa fara. Þuríði tókst að koma í veg fyrir að allt væri brennt og
þar með hófst ókyrrðin og draugagangurinn, sem lagði bæinn í rústir.
Þegar lík Þórgunnu var flutt til Skálholts, báðust líkmennirnir
gistingar að Neðra-Nesi í Stafholtstungum. Þar vildi bóndinn engan
greiða veita þeim og þeir lögðu ekki í Hvítá undir nóttina. Fremur
kusu þeir að gista þar matarlausir og heimamenn gengu til rekkju í
dagsbirtu. Skömmu síðar heyrðist mikill fyrirgangur í búrinu og þar
komu heimamenn að stórri og mikilli og nakinni konu, sem var þar að
eldamennsku. Þegar henni var lokið, bar hún mat í stofu og fór ekki
fyrr en bóndi hafði boðið líkmönnunum greiða. |