Gilsbakki í Hvítársíðu er bær og fyrrum kirkjustaður.  Katólskar kirkjur þar voru helgaðar heilögum Nikulási.  Í Síðumúla var útkirkja og núverandi kirkja var reist 1908 og endurvígð 1954.  Prestakallið var lagt niður 1907 og báðar sóknir sameinaðar Reykholtsprestakalli.  Bærinn stendur í aflíðandi brekku og blasir við.  Þaðan er því mjög víðsýnt yfir sveitir og jökla.  Víða í umhverfinu er grózkumikið og blómstóð mikið í gilinu, sem bærinn dregur nafn af.

Gunnlaussaga ormstungu segir okkur frá Illuga svarta, öðrum mesta höfðingja í Borgarfirði á sinni tíð, næstum Þorsteini Egilssyni á Borg.  Gunnlaugur, sonur Illuga, var mikill kappi og skáld.  Saga hans er blóði drifin ástarsaga, sem hefur líklega verið þýdd á fleiri erlend tungumál en nokkur önnur Íslendingasagna.

Íslendingar syngja enn þá fullum hálsi Gilsbakkaljóð Steingríms Thorsteinssonar og Gilsbakkaþulu séra Þorsteins frá Miðdal.

Gilsbakki er skammt frá nokkrum sögu- og náttúruperlum Borgarfjarðar, Hraunfossum, Barnafossi, Húsafelli, Reykholti og Deildartunguhver.