|
 Grímsvötn
eru stór megineldstöð undir miðjum Vatnajökli, u.þ.b. 45 km frá
jaðri Tunghafellsjökuls og 50 km frá jaðri Dyngjujökuls við
Holuhraun. Hin 35 km² ísfyllta
askja þeirra er oftast hið eina, sem sést á yfirborðinu en gos hafa
verið og eru þar tíð, þótt þau nái ekki öll að brjótast í
gegnum ísinn. Jarðhiti
heldur nokkrum svæðum auðum, s.s. undir Vatnshamri og undan Stórkonuþili,
og myndar fagra og breytilega íshella. Austan og suðaustan að öskjunni liggja hamrar Grímsfjalls.
Hin fyrrum reglulegu Grímsvatnahlaup fundu sér leið um lægð
austur úr öskjunni. Það
er sama leiðin og hlaupvatnið fór um eftir gosið 1996.
Þarna er gífurlega öflugt jarðhitasvæði, sem bræðir stöðugt
ísinn og fyllir öskjuna smám saman með vatni.
Þegar vatnsstaðan er orðin nógu há, lyftist ísinn og framrás
vatnsins hefst. Mikið dró
úr hlaupunum eftir því sem leið á 20. öldina og óhætt þótti orðið
að byggja brýr yfir vötnin á Skeiðarársandi.
 Elztu
heimildir um Grímsvötn eru í bréfi frá Ólafi Einarssyni, skólameistara
í Skálholti. Nafnið er líklega
miklu eldra en staðurinn týndis hreinlega öldum saman, því þar
voru engar mannaferðir. Þjóðsagan
segir, að Grímsvötn séu kennd við Vestfjarða-Grím.
Þrátt fyrir ýmsar frásagnir um eldgos í annálum, er erfitt
að heimfæra þau á Grímsvötn. Svíarnir Hakon Wadell og Erik Ygberg fundu eldstöðvarnar
1919 og kölluðu þær Svíagíg.
Fyrsta gosið, sem staðfest er í Vötnunum, var árið 1934.
Þá fóru Guðmundur Einarsson frá Miðdal og Jóhannes Áskelsson,
jarðfræðingur, þangað og fundu eldstöðvarnar.
Jóhannes gaf fyrstu lýsingu á gosinu og færði rök að því,
að þarna væru hin einu og sönnu Grímsvötn.
Svíagígsnafninu var kastað fyrir róða, en nafnið Svíahnjúkar
lifir.
Sigurður
Þórarinsson tók saman líkleg gos í Grímsvötnum samkvæmt annálum
og komst upp í 21. Hið
fyrsta taldi hann hafa verið árið 1332.
Hlaup fylgdu oftast eldgosum, en þau voru ekki bundin þeim eingöngu,
því að mikið vatn safnast fyrir í öskjunni af völdum jarðhita.
Jöklarannsóknarfélagið var stofnað árið 1950 og síðan
hafa verið árlegar rannsóknarferðir í Grímsvötn.
Þetta svæði hefur verið kannað allvel og er í stöðugri gæzlu.
Árið 1955 kom Jöklarannsóknarfélagið upp skála í Jökulheimum
og tveimur árum síðar öðrum uppi á Svíahnjúk eystri til að auðvelda
rannsóknir.
STUTTUR
GOSANNÁLL (GRÍMSVÖTN) 1996.
1998, 2004, 2010 and 2011
VATNAJÖKULL |
