|
 JÖKULDALSHEIÐI
Jökuldalsheiði er
víðast í nánd við 500 m yfir sjó og er u.þ.b. 60 km löng á milli
Þríhyrningsfjallgarðar, Möðrudalsfjallgarðar, Þjóðfells og Súlendna að
vestan og hábrúna Jökuldals með ýmsum hnúkum að austan. Þar eru berar
melöldur, fjöldi vatna, flóar og votlendi, vaxin broki, ljósastör og loð-
og grávíði. Um og eftir miðja 19. öld var mikil byggð á heiðinni. Þar
bjó fólk, sem vildi vera sjálfbjarga en hafði ekki efni á að stofna til
búskapar annars staðar. Öskjugosið 1875 lagði byggðina á heiðinni að
mestu í eyði og margt fólk, sem flosnaði upp fluttist til Vesturheims.
Halldór Laxness mun hafa fengið margar hugmyndir að skáldsögu sinni „Sjálfstætt
fólk” af kynnum sínum við síðustu ábúendur þar. Gunnar Gunnarsson
skrifaði skáldsöguna „Heiðarharmur”, sem lýsir lífi fólksins á
Jökuldalsheiði vel. Jón Trausti skrifaði „Halla og
heiðarbýlið”.
Háreksstaðir eru eyðibýli á Jökuldalsheiði. Þeir voru
fyrsta býlið, sem byggt var á 19. öldinni, árið 1841, og
jafnframt eitt hið bezta.
Það var í byggð til 1925 og sagnir eru til um ábúð þar fyrr á öldum.
Þjóðvegur # 1 var færður norður frá Möðrudalsfjallgarð, þannig að nú
liggur hann um fyrrum Vopnafjarðarleið, skammt austan Vegskarðs, um
Hárekstaðaland og niður í Jökuldal á sama stað og fyrrum. Þessi
vegagerð var og er mjög umdeild. Hún færir Vopnfirðinga og aðra
Sléttubúa nær Egilsstöðum á veturna en margir eru þeirrar skoðunar, að
hann liggi um mun snjóþyngra svæði en gamli þjóðvegurinn. Nýr
vegur aðeins sunnar í Möðrudalsfjallgarðinum um náttúruleg skörð þar
hefði verið betri, ódýrari og enn snjóléttari en hinn gamli.
Vopnfirðingar hafa löngum viljað fá göng undir Hellisheiði til Héraðs,
sem spöruðu tugi kílómetra.
Sænautasel.
Háreksstaðir.
ÖXARFJARÐARHEIÐI
Öxarfjarðarheiði (540m). Leiðin um Öxafjarðarheiði liggur á milli
Sandfellshaga í Öxarfirði og Þórshafnar á Langanesi (Svalbarðshrepps).
Vegamót leiðarinnar fyrir Melrakkasléttu eru við kirkjustaðinn Svalbarð.
HELKUNDUHEIÐI
Heiðasvæðið milli Þistilfjarðar og Langanesstrandar bar þetta nafn
fyrrum. Nú er því aðallega skipt í Hallgilsstaða- og
Brekknaheiðar. Helkunduheiði var mörk milli biskupsdæma og
fjórðunga. Þessi heiðaflæmi eru hvergi hærri en 200 m.y.s. og
þjóðvegurinn um þau hæstur 160 m.
SANDVÍKURHEIÐI
Sandvíkurheiði (275m) liggur milli Bakkafjarðar og Vopnafjarðar.
Hún er þakin fjölda vatna og lágum jökulöldum. Hún er gróin og
mýrlend. Vestan hennar eru Hágangar. Akvegurinn milli
Vopnafjarðar og Langanesstrandar liggur um hana.
VOPNAFJARÐARHEIÐI
Vopnafjarðarheiði er aðalleiðin frá hringveginum um Háreksstaðaleið til
Vopnafjarðar. Á heiðinni eru víða rústir eyðibýla. Löngum hafa
Vopnfirðingar lýst löngun sinni til jarðganga undir Hellisheiði, sem
styttu leiðina til Egilsstaða um tugi kílómetra.
SMJÖRVATNSHEIÐI
er hálent heiðaflæmi milli Jökuldals og Vopnafjarðar norðan
Smjörfjalla, suðvestur að Sandfelli. Víða eru torfær
urðarsvæði. Afrétturin skiptist milli Jökuldals og
Vopnafjarðar. Hlutar heiðarinnar bera nöfn bæja, sem
eiga beitarrétt og Smjörvötn eru um heiðina miðja, þar sem
er einnig sæluhús. Þarna liggur leið milli Hnappavalla
í Vopnafirði og Fossvalla eða Hofteigs í Jökulsárhlíð, 38 km
löng og hæst 750 m.y.s. Heiðin er snjóþung og
veðrasöm.
HELLISHEIÐI
Hellisheiði liggur hæst 656 m á leiðinni milli Fljótsdalshéraðs og
Vopnafjarðar. Miklar vegabætur fóru þar fram skömmu fyrir aldamótin
2000. Sé komið að norðan, er ekið um Böðvarsdal hjá Dallandi og
komið niður hjá Ketilsstöðum, sem er yzti bær í Jökulsárhlíð. Leiðin er
brött báðum megin, þó brattari norðan megin. Þarna hefur einungis verið
sumarvegur, en komið hefur fyrir, að vegurinn hafi verið ruddur eftir
vegabæturnar. Það er geysivíðsýnt af austurbrún heiðarinnar á góðum
degi, þegar Hérað blasir við. Efsta brekkan í suðurheiðinni heitir Fönn,
enda leysir þar sjaldnast snjó með öllu á sumrin. Þegar það gerist,
boða þau náttúruundur mjög harðan vetur.
VATNSSKARÐ
Um
Vatnsskarð (431m) liggur sumarfjallvegur milli Njarðvíkur, Borgarfjarðar
eystra og Fljótsdalshéraðs. Brött leiðin upp í skarðið liggur frá
Unaósi og niður í Njarðvík. Það er á milli Sönghofsfjalls og
Geldingafjalls og nafnið fær það af stöðuvatni uppi í háskarðinu.
Vegabætur voru talsverðar í kringum aldamótin 2000 og geysivíðsýnt er úr
skarðinu yfir Fljótdalshérað á góðum degi.
FJARÐARHEIÐI
Fjarðarheiði (620m) er 22 km langur sumarfjallvegur milli
Fljótsdalshéraðs og Seyðisfjarðar. Hún er brött að austan, þar sem
vegurinn liggur í kröppum sneiðingum niður í kauptúnið. Þarna eru mikil
snjóþyngsli á veturna og stundum er gripið til snjóbíla til að annast
samgöngur. Útsýni af heiðinni er afbragðsgott í góðu veðri.
VESTDALSHEIÐI
liggur milli Vestdals við Seyðisfjörð og Gilsárdals í
Eyðaþinghá. Úthérðasmenn notuðu hana mikið til
kaupstaðarferða í Seyðisfjörð. Úr Vestdalsvatni á
heiðinni rennur Gilsá til Fljótdalshéraðs. Eyðibýlið
(síðan 1928) Vestdalur var í þjóðbraut upp af
verzlunarstaðnum Vestdalseyri, þar sem reis þorp á
síðari hluta 19. aldar, þar sem fólk lifði af verzlun,
smábúskap og sjósókn. Hagur þess vænkaðist, þegar
Gránufélagið hóf þar starfsemi aðalbækistöðvar sinnar á
Austurlandi 1872. Kirkja sóknarinnar var flutt þangað
frá Dvergasteini 1862, en hún fauk 1884, var endurreist og
stóð til 1922. Þá var ný sóknarkirkja reist á
Fjarðaröldu, að hluta úr viðum hinnar gömlu. Á
Vestdalseyri var barnaskóli, samkomuhúsið Glaðheimar og mörg
íbúðarhús. Þorpið fór endanlega í eyði 1963.
FLJÓTDALSHEIÐI
Fljótsdalsheiði er á milli Jökuldals og Fljótdals.
Hún er allvíðáttumikil og gróin. Jeppavegur liggur milli
Bessastaða í Fljótsdal og Klaustursels í Jöluldal og Landsvirkjun
hefur staðið fyrir vegabótum og veglangningu í tengslum við rannsóknir
og virkjanaframkvæmdir á Eyjabökkum og Kárahnjúkum.
VESTURÖRÆFI
Vesturöræfi eru vestan Snæfells, austan Jökulsár á Brú og sunnan
Hrafnkelsdals. Að sunnan markast þau af Vatnajökli. Þau eru allvel
gróin og sums staðar mýrlend og að mestu í 600-700 m hæð yfir sjó.
Þau státa af því, að vera meðal mestu hreindýraslóða landsins og austas
á þeim, við rætur Snæfells austanverðs, er Snæfellsskáli Ferðafélagsins.
Tvær ökuleiðir liggja að þeim, upp úr Hrafnkelsdal og Fljótsdal.
Fljótsdalsleiðin var lögð vegna rannsókna á svæðinu í tengslum við
fyrirhugaðra virkjunarframkvæmda og er sú leið þægilegri en leiðin upp
úr Hrafnkelsdal. Eftir að virkjunarframkvæmdum lauk, opnaðist leið
til vesturs yfir Jökulsá til Brúaröræfa og þaðan enn vestar.
BRÚARÖRÆFI
Brúaröræfi
markast af Brúarjökli í suðri, Kreppu í vestri, Jökulsá á brú í austri
og Möðrudalslandi að norðan. Landið hækkar úr 500 m í norðri í 700 m
næst jökli. Landið er fremur flatt en þó öldótt á köflum og nokkur fell
prýða það. Gróður er af skornum skammti vestan til en gróðurlendi er
nokkuð samfellt með Jöklu inn í Kringilsárrana. Norðurhluti öræfanna
varð illa úti í Öskjugosinu 1875. Um
Brúaröræfi hlykkjast vegaslóðar frá Brú, Jökuldalsheiði og Möðrudal
langleiðis suður að jökli, um fornar eyðibyggðir og hreindýraslóðir.
BREIÐDALSHEIÐI
Breiðdalsheiði (441m) er sumarfær fjallvegur, aðalþjóðvegurinn, milli
Skriðdals og Breiðdals. Efst á henni er lítið og fallegt stöðuvatn.
Þarna eins og víðar á Austfjörðum má búast við að koma auga á hreindýr á
leiðinni.
ÖXI
Öxi
(532m) er 20 km langur sumarfjallvegur milli Breiðdalsheiðar (Skriðdals)
og Berufjarðar. Hann er brattur upp úr og niður í Berufjörðinn og stundum
er þokuslæðingur á heiðinni.
LÓNSHEIÐI
Lónsheiði (389m) var aðalsamgönguleið (til 1981) þar til vegur var
lagður um Hvalnes- og Þvottárskriður (1978). Hún er 18 km löng og
þröng dalskora milli Lóns og Álftafjarðar og er á mörkum
Austur-Skaftafellssýslu og Suður-Múlasýslu. Þessi fjallvegur
reyndist mörgum skeinuhættur, einkum urðu óhöpp, þegar bremsur stórra
bíla biluðu.
ALMANNASKARÐ
Almannaskarð (152m) er í þrengslum milli brattra fjalla, Fjarðarfjalls
(888m), Hádegistinds (724m) og Skarðstinds (488m) og vegurinn upp í það
að vestanverðu er mjög brattur og varasamur í hálku. Um þetta skarð
liggur þjóðvegurinn milli Hornafjarðar og Lóns.
Hinn 23. júlí 2003 fór lítil jeppabifreið með fellihýsi í
eftirdragi út af veginum niður úr skarðinu til vesturs.
Hjón í bílnum biðu bana. Hafizt var handa við
jarðgangagerðina árið 2004.
Jarðgöng, 1300 m, voru opnuð undir skarðið árið 2005. |
