Hekla,

Gönguleišir Ķsland

SAGA ELDGOSA JARŠFRĘŠI . .

HEKLA


.

.

Feršaįętlanir
Rśtur-Ferjur-Flug

 

 

Hekla stendur į u.ž.b. 40 km langri gossprungu meš na og sv stefnu, en sjįlft fjalliš er nęrri 5 km langt.  Hęš žess losar 1500 m.  Tališ er aš eldfjalliš sé 6000-7000 įra og telst žaš ungt aš įrum, žvķ aš jaršfręšingar įlķta aš megineldstöšvar verši allt aš 100 žśsund įra.  Lķklega eru Heklugos oršin rśmlega 20 į sögulegum tķma og nįlęgt 25 sinnum hefur gosiš ķ umhverfi žess.  Fyrsta gos, sem getiš er um, var įriš 1104, žegar alla byggš tók af ķ Žjórsįrdal og į Hrunamannaafrétti.  Eitt stęrsta gosiš varš įriš 1300, žegar fjalliš rifnaši aš endilöngu og gosdrunur heyršust alla leiš noršur ķ land.  Myrkur um mišjan dag nįši alla leiš noršur, žannig aš enginn žorši į sjó.  Bęir féllu ķ jaršskjįlftum og mannfall og haršindi fylgdu žessu gosi, sem stóš ķ heilt įr.  Įriš 1510 žeytti Hekla steinum svo langt, aš einn slķkur varš mannsbani ķ 45 km fjarlęgš.  Ķ stórgosi įriš 1693 sįust 14 gķgar gjósa samtķmis.  Žį lögšust 50 bęir ķ eyši um tķma og einn endanlega, Sandįrtunga ķ Žjórsįrdal.

Enn eitt stórgosiš, sem stóš meš hléum ķ tvö įr, varš 1766 og 18 eldstólpar sįust žį ķ einu.  Gosiš 1845 stóš ķ 7 mįnuši.  Įriš 1947 gaus ķ žrettįn mįnuši óslitiš.  Gosmökkurinn męldist 30 km hįr strax ķ byrjun gossins.  Alls komu upp 1 km³ gosefna og hraun huldu 40 km² lands.  Steinžór Siguršsson, mag. scient., (1901l947) varš fyrir hraunhnullungi viš hraunjašar og lézt.  Skjólkvķagosiš hófst 1970 (5. maķ - jślķbyrjun).  Talsvert hraun rann og öskfall spillti afrétti verulega (bar į fluoreitrun).  Smįgos uršu įrin 1980, 1981, 1991 og kl. 18:18 26. febrśar 2000 hófst sķšasta gosiš.  Sjö km löng sprunga eftir fjallinu endilöngu opnašist og hrauniš flęddi til austurs.  Hraunflóšin runnu ķ fyrstu nišur austurhlķšarnar og nįšu nišur į lįglendiš umhverfis fjalliš innan klukkustundar frį upphafi gossins.  Žessu gosi lauk 8. marz 2000.

Vešurstofan gaf śt višvörun um yfirvofandi Heklugos kl. 17:40 byggša į jaršskjįlftamęlingum.  Hinn 1. marz gaus ķ einum gķg ķ sušausturhlķšinni og tališ var aš hraunbreišurnar vęru oršnar 18 km².  Öskufalls gętti fyrst fyrir noršan, allt śt ķ Grķmsey, og sķšan lagši mökkinn yfir Mżrdalsjökul.  Tališ er, aš gosmökkurinn hafi nįš 13 km hęš.  Opinber goslok voru tilkynnt 8. marz.  Hekla er eitt af žekktustu eldfjöllum heims.  Evrópubśar mišalda töldu hana annan tveggja hliša helvķtis (hitt var Stromboli).  Margar furšusögur gengu um fjalliš og enginn treysti sér til aš klķfa žaš fyrr en Eggert Ólafsson og Bjarni Pįlsson geršu žaš fyrstir manna 20. jśnķ 1750.  Žeir fundu ekkert yfirnįttśrulegt.  Nś er Hekla klifin ķ tķma og ótķma.  Aušveldust er hśn uppgöngu aš noršanveršu.  Į góšum degi er śtsżni hreint ótrślegt af Heklutindi

Krakatindur (1025m; móberg) er noršaustan Heklu.  Įriš 1878 gaus vestan og noršan hans og Nżjahraun, sem nęr noršur undir Valahnśka, varš til.  Žessi gos voru stutt, ašeins einn mįnušur.  Vegurinn liggur meš jašri žess.

Raušöldur (481m) er skeifulaga eldhryggur śr raušleitri gosmöl, gjalli og kleprum viš sušvesturrętur Heklu.  Inni ķ honum er stórmerkilegur eldgķgur, sem opnast til sušvesturs.  Tvö hraun hafa runniš frį žessum slóšum, Efrahvolshraun (minna) rann til vesturs og Selsundshraun hiš nyršra.  Efsti hluti žess er kallašur Pęla.  Žetta hraun rann śt yfir allan dalinn milli Selsunds og Raušaldna.  Undir vesturjašri žess er skógi vaxin lįg, Oddagljśfur, sem var lķklega skógarķtak frį Odda.  Hraunin eru ungleg, žótt žau séu allvel gróin, og gętu žvķ frį sögulegum tķma.

Selsund undir Selsundsfjalli (682m) er ķ nęsta nįgrenni Heklu į Rangįrvöllum.  Hraun hafa runniš beggja vegna fjallsins og bęjarins (Noršur- og Sušurhraun).  Lķklega er Skarš eystra undir Sušurhrauni.  Hekla er sögš fegurst frį Selsundsvöllum, žašan sem Bjarni Pįlsson og Eggert Ólafsson lögšu af staš ķ Heklugönguna 20. jśnķ 1750.  Selsundslękur er vatnsmikil lindį, sem rennur um Svķnhaga, žar sem eru 25°-30°C heitar laugar, hinar einu ķ nęsta nįgrenni eldfjallsins.  Įriš 1912 myndašist mikiš misgengi ķ jaršskjįlfta (allt aš 4 m).

Söguslóšir Sušurland

Hekla 1947

Landsins gamla fanna frś,
fękkar sišir góšir,
annara žjóša ertu nś
oršin tengdamóšir.

Margan įttu fagran feld feld,
fjör ķ ęšalķnum.
Žś berš lķtinn įstarfeld
undir brjóstum žķnum.

Trśin į žig veršur veik,
valt er stundargaman.
Žś hefur ķ lausaleik
lifaš įrum saman

SKRĮ YFIR HEKLUGOS

Siguršur Žórarinsson jaršfręšingur sendi frį sér skrį um Heklugos įriš 1968 og samkvęmt henni er hęgt aš skipta allt aš 7000 įra gossögu megineldstöšvarinnar ķ žrjś tķmabil:

Virkni į sprungukerfum sunnan og sušaustan nśverandi stöšu fjallsins. Sśra žeytigosvirkni, sem nįši hįmarki į tķmabilinu 2000 fyrir Kristsburš og fram aš fęšingu frelsarans.  Tķmabil blandgosvirkni, sem myndaši ķsśr hraun og blįgrżti, ž.m.t. stórgosiš 1104.

Siguršur komst aš eftirfarandi nišurstöšu um Heklugos meš rannsóknum sķnum:

.

Įr

1104
1156
1206
1222
1300
1341
1389
1510
1597
1636

1693
1766
1845
1947
1970
1980
1981
1991
2000
Goslengd

 ?
 ?
 ?
 ?
 1 įr
 ?
 ?
 ?
 > 6 mįn.
 1 įr
 7-10 mįn.
 2 įr

 7 mįn
 13 mįn.

 2 mįn.
 1-2 vikur

 1-2 vikur 
 1 vika
 10 dagar
Goshlé

>200-300
53 įr
46 įr
15 įr

78 įr
40 įr
47 įr

120 įr
86 įr
39 įr
56 įr
72 įr

77 įr
101 įr
22 įr
10 įr
11 įr

10 įr
9 įr
Hraun km²

Ekkert
>0,53
?
?
>0,5
?
>0,2
?
?
?
?
1,3 ca
0,63
0,8

0,2
0,15
0,15
?
?
Gjóska km³

 
?
0,03
0,01 
½
0,08

0,08
0,32

0,24
0,08
0,3
0,4

0,28 
0,21
0,07
 
0,09
0,09

?
?
Gjóskustefna

N
SSA?

ANA
A

N
VNW 
SSA
SV
SA
NA
NNV
N

SA
S
NNV

N
N 
?
?
Skaši

Mikill
Lķtill
Lķtill
Lķtill
Mikill
Mikill
Talsv.
Mikill?
Lķtill
Lķtil
Mikill
Talsv
.
Lķtill
Lķtill
Lķtill
Talsv.
Talsv
.
Lķtill
Lķtill


TIL BAKA          Nat.is - pósthólf 8593, 108 Reykjavik- sķmi: 898-0355 - nat@nat.is- um okkur - heimildir          HEIM