Helgustašir eru bęr viš noršanveršan Reyšarfjörš. Žar var um fjögurra alda skeiš ein bezta silfurbergsnįma ķ heimi. Žangaš var sótt silfurberg frį žvķ į 17. öld fram į mišja 19. öld. Silfurbergiš ķ nįmunni kemur helzt fram sem sprungufyllingar en er vķšast annars stašar holufyllingar ķ blįgrżti. Stęrstu kristallarnir, sem hafa fundizt hérlendis hafa fundizt žar og ķ Hoffelssdal ķ Nesjum. Mest af žvķ silfurbergi, sem er į söfnum, er žašan. Stęrsti steinninn śr Helgustašanįmunni vegur 230 kg og er ķ Museum of Natural History ķ London. Silfurbergiš var lķka notaš mikiš ķ margs konar nįkvęmnistęki, s.s. smįsjįr, en gerviefni hafa leyst žaš af hólmi. Nįman var frišlżst sem nįttśruvętti 1975.

Erasmus Bartholin, danski nįttśrufręšingurinn, komst aš žvķ įriš 1669, aš allt, sem var skošaš ķ gegnum silfurberg virtist tvöfalt. Kristallinn hefur tvöfalt ljósbrot og žessi uppgötvun varš til žess, aš betri skilningur fékkst į ešli ljóssins.

Hollendingurinn Christian Huygens rannsakaši silfurbergiš nįnar og setti fram kenninguna um bylgjuhreyfingar ljóssins ķ lok 17. aldar ķ sjaldgęfri bók, Tractatus de lumine (1690). Eintak af žessari bók, sem er ekki til ķ ķslenzkum söfnum, var bošiš į 1450 sterlingspund įriš 1966.

Geir Hólm segir svo frį ķ pistil frį 1999, sem hann ritaši fyrir upplżsingamöppu, sem liggur frammi vķša į feršamannastöšum į Austurlandi og vķšar:

Fyrst er vitaš um töku silfurbergs śr nįmunni įriš 1668, er Frišrik konungur III semdi danskan steinhöggvara tķl Ķslands til aš starfa viš töku silfurbergs į Helgustöšum eitt misseru.  Įri sķšar uppgötvaši danskur nįttśrufręšingur og lęknir, Rasmus Bartolin hiš einstaka, tvöfalda ljósbrot sišfurbergssins, sem gerši žaš sķšan eftirsótt til nota ķ margvķsleg tęki til vķsindalegra rannsókna eins og smįsjįr.  Vitneskja um  bergtegundina hefur borizt til Danmerkur meš starfsmönnum einokunarverzlunarinnar, sem var ķ Breišuvķk ķ nįgrenni Helgustaša frį žvķ um 1600 til 1795.

Žaš var ekki fyrr en um 1850, sem veruleg vinnsla hófst viš nįmuna, žegar danskur kaupmašur į Seyšisfirši, Thomsen aš nafni, fékk leyfi til hennar.  Žį įtti sera Žórainn Erlendsson, prófastur į Hofi ķ Įlftafirši ¾ af jöršinni į móti ¼, sem danska rķkiš įtti.  Įriš 1854 fékk Svendsen, verzlunarstjóri hjį Ųrum og Wulf į Eskifirši, leigurétt til töku silfurbergs.  Carl D. Thulinius, kaupmašur į Eskifirši og tengdasonur séra Žórarins į Hofi, leigši réttin af danska rķkinu 1862-1872 og var žį eini rétthafinn.  Fyrstu fimm įrin greiddi hann danska rķkinu 100 dali ķ įrsleigu, en ekki er vitaš um samning hans viš tengdaföšuri sinn.Įriš 1879 uršu Helgustašir eing Landsjóšs Ķslands skv. löggjöf, sem gerš var til aš śtlendingar gętu ekki aušgast į ķslenzkum aušlindum og eftir 1880 var vinnslan į kostnaš Landsjóšs um nokkurra įra skeiš.  Eftir nokkurra įra taprekstur var nįman leigš żmsum athafnamönnum um langan tķma.

Įriš 1919 lauk fyrst Ķslendingarunn, Helgi Eirķksson, sķšar skólastjóri Išnskólans, nįmi ķ nįmuverkfręši frį hįskólanum ķ Glasgow.  Hann var rįšinn til aš taka aš sér stjórnun vinsllu silfurbergsins ķ Helgustašalandi.  Fram aš žvķ hafši aldrei veriš žaš rįšandi mašur meš séržekkingu į nįmuvinnslu.  Hann hófst handa viš nįmuvinnsluna įriš 1920 og fljótlega var byrjaš  aš sprengja lįrétt gong ķ bergiš til aš aušvelda ašgang aš ęšum silfurbergsins og fjarlęgja önnur jaršefni.  Žį myndušust stórir haugar af grjótmulningi rétt nešan viš nįmuna og ķ žeim mikiš af silfurbergsmolum, sem folk hefur veriš aš tķna śr hin sķšari įr.  Nįman sjįlf er allstór gryfja, lķklega 30-40 m aš ofan og 10 m fjallmegin.  Jaršgöngin komu svo inn ķ botn gryfjunnar komu sķšan jaršgöngin, 60-70 m löng, og inn ķ botn žeirra lįgu brautarspor fyrir vatna, sem fluttu efni śt śr nįmunni.

Undir stjórn Helga var unniš til įrsins 1924 og mikiš silfurberg flutt śt į tķmabilinu.  Samkvęmt upplżsingum frį Helg viršist mest hafa veriš selt til Žżzkalands.  Eftir 1924 viršist lķtiš hafa veriš flutt śt til išnašar en fljótlega var fariš aš hirša śrgangsberg, rosti.  Žaš var notaš til išnašar til hśšunar hśsa og var įsamt hrafntinnu og fleirii bergtegundum sett utan į Žjóšleikhśsiš, Žjóšminjasafniš og vķšar. Sķšast var lķklega unniš ķ nįmunni įrin 1947-48 viš töku rosta til milnings ķ salla į stašnum og enn žį stendur ręfill af vélabśnaši, sem var notašur viš mölunina og skolun efnisins.

Nįman er uppi ķ fjallshlķšinni, rśmlega 1 km utan Helgustaša ķ u.ž.b. 70 m hęš yfir sjó, žar sem hlķšin er meš nįlega 12° halla.  Akvegur er um hlķšina upp ķ um 30 m hęš og žašan eru um 60 m eftir upp aš nįmunni.  Hin sķšari įr hefur nįmuholan oršiš fyrir skemmdum vegna hruns śr veggjum.  Mešal annar shefur hruniš fyrir gangamunnann og mikiš af jaršvegi hafur runniš inn ķ gryfjuna, svoš aš ekkert er oršiš sżnilegt af silfurbergsęšunum, sem voru vel sżnilegar fram į sjöunda įratug 20. aldar.  Stašurinn er žvķ mjög óįsjįlegum nś og mikiš žarf til aš koma og miklu aš kosta til aš gera nįmuna ašgengilega til skošunar.

Leggja žyrfti akfęran veg įleišis upp hlķšina meš bķlastęši til aš gera fólki kleift aš skoša stašinn.  Einnig žarf aš opna göngin į nż og hreinsa upp śr nįmuholunni allt aškomuefni og gera hana svipaša žvķ, er nįmuvinnslunni lauk.  Frį žessum staš komu stęrstu kristallar žessarar tegundar, sem hafa fundizt ķ veröldinni og įreišanlegar heimidir fyrir hinum stęrsta, sem fannst į tķma Carls D. Thuliniusar um 1870 og var seldur til Englands og talinn vega 300 kg.  Hann mį sjį ķ safni žar  įsamt fleiri fallegum sżnishorna frį Helgustöšum.  Jöršin Helgustašir eru ķ eigu rķkissjóšs og nįman var frišlżst įriš 1976.