|
Bandaríski
sjóherinn sendi fyrstu hermennina til Íslands árið 1941 samkvæmt
samningi milli ríkisstjórnar Íslands, Bretlands og BNA.
Hann tók við hlutverki brezka setuliðsins, sem hernam Ísland
10. maí 1940. Auk
varnarhlutverksins byggði sjóherinn Keflavíkurflugvöll sem
eldsneytisflugvöll fyrir fraktflug milli BNA og Evrópu.
Að
lokinni síðari heimsstyrjöldinni yfirgaf setuliðið landið í samræmi
við upprunalega samninginn við íslenzk yfirvöld.
Nýr samningur milli BNA og Íslands var undirritaður 1946.
Hann kvað á um áframhaldandi veru herliðs bandamanna í
landinu. BNA samþykktu að annast allt viðhald flugvallarins.
Aðild Íslands að NATO árið 1949 var ekki bundin stofnun íslenzks
hers eða veru erlends herliðs í landinu á friðartímum.
Kalda
stríðið við Sovétríkin og vaxandi spenna í heiminum réðu stefnu
íslenzkra ráðamanna um veru herliðsins í
varnarstöðinni.
Þeir komust að þeirri niðurstöðu, að aðildin að NATO væri
ekki nægileg vörn fyrir landið ein og sér og að beiðni NATO sömdu
þeir við BNA um að taka að sér varnir landsins. Varnarliðið var í fremstu víglínu kalda stríðsins frá
upphafi til enda (1951-1989) og fékk viðurkenningu fyrir veigamikið
hlutverk sitt.
Aðalhlutverk varnarliðsins var að reka og halda við flugvellinum og búnaði hans.
Önnur verkefni voru mismunandi eftir
ákvörðun ríkisstjórnar, herráðs BNA og yfirmanns hersins hérlendis.
Í janúar 1994 bjuggu alls 5708 varnaliðsmenn (2864) og
skyldulið þeirra á Vellinum. Hinn 30. september 1995 hafði þeim
fækkað í 4364 (2120). Samtímis voru íslenzkir starfsmenn
varnarliðsins 972 og 945, þar að auki starfsmenn verktaka 681 og 691 eða
bæði árin rúmlega 1600 manns.
Hinn 30. september 2006 hurfu síðustu her- og starfsmenn
varnarstöðvarinnar á brott og hún var afhent íslenzka ríkinu við
opinbera athöfn. Í október undirrituðu ríkisstjórnir BNA og
Íslands nýjan varnarsamnings án viðveru bandarísks herliðs í landinu.
Nefnd, skipuð fulltrúum sveitarfélaganna, sem eiga land að og innan
varnarsvæðisins, og ríkisins (Magnús Gunnarsson), var skipuð til að gera
áætlun um framtíð vallarsvæðisins. Yfirumsjón þess er ábyrgð
utanríkisráðuneytisins (Valgerður Sverrisdóttir rh.). Í nóvember
2006 olli frost miklum skemmdum í mörgum íbúðum á svæðinu.
Vatnstjón varð mikið vegna þess, að streymi heits vatns var ekki
nægilegt. Í upphafi árs 2008 kvað ríkisendurskoðandi upp úrskurð
um að enginn bæri ábyrgð á vatnsskaðanum. Ríkið yfirtók eignir hersins gegn allri hreinsun
svæðisins.
Húsnæðið, sem stóð tómt, var smám saman tekið í notkun á ný. Ýmsar
stofnanir fengu þar mun betri aðstöðu en þær höfðu haft áður.
Íbúðarhúsnæðið nýttist aðallega fyrir stúdenta, sem stunduðu nám á
svæðinu (Keilir) eða nýttu sér fríar ferðir með rútum til Reykjavíkur
til náms þar. |