|
 Hjalteyri er
smábyggðarkjarni norðan Akureyrar á Galmaströnd, þar sem var mikið
athafnalíf á fyrri hluta 20. aldar. Litla höfnin á sandeyrinni er
skjólgóð og veitingahús hóf rekstur sumarið 2003. Norðmenn hófu
þarna síldarsöltun upp úr 1880 og þorpið varð löggiltur verzlunarstaður
1897. Svíar hófu þarna útgerð 1905 og Skotar næsta ár samtímis
Þjóðverjum, sem gerðu mest út 10 skip til þorsk- og síldveiða.
Síldin var stundum veidd í landnætur frá sjávarkambinum vegna þess, hve
aðdýpi er mikið. Þarna fengu margir atvinnu á þessum gósenárum en árið
1914 hurfu allir útlendingar á brott og þá hafði einnig verið
þrengt að möguleikum þeirra til fiskveiða hér við land.
Kveldúlfur hf.,
fyrirtæki Thors Jensens, tók Hjalteyri á leigu 1913.
Thor ætlaði að reisa íshús og nota ís af tjörninni til að
geta flutt út ferska síld til niðursuðu í Hamborg, en
stríðið kom í veg fyrir það. Kveldúlfur hf. keypti
Hjalteyri og jarðir upp til fjalls til að hafa nægilegt athafnarými og
aðgang að góðu vatnsbóli. Þrátt fyrir góðan afla og mikla
framleiðslu, átti fyrirtækið erfitt uppdráttar á kreppuárunum.
Árið 1937 byggði það stærstu síldarverksmiðju í Evrópu á Hjalteyri.
Hún var starfrækt til 1966. Á hinum undraskamma byggingartíma
hennar voru frosthörkur miklar og þá var hitaður sjór til að blanda í
steypuna, sem var hrærð í vélknúinni hrærivél.
Fyrirtækið lét
einnig reisa nokkur glæsileg íbúðarhús. Framkvæmdastjórinn, Richard
Thors og síðar sonur hans, Thor R. Thors, bjuggu í 500 m² húsi með
bílskúr fyrir 4 bíla og aðstöðu fyrir þjónustufólk. Það er nyrzt af
húsunum á brekkubrúninni. Árið 2007/2008 bar mikið
á óskýrðum hávaða í húsinu, sem upphófst á reglulegum tímum
dag hvern. Margt var gert til að komast að upptökunum,
en engar marktækar niðurstöður höfðu fengizt í upphafi árs
2009.
Annað glæsihús er Ásgarður, þar sem
verksmiðjustjórinn, Pétur Jónsson, bjó í 17 herbergjum Það stendur
stakt fremst á brekkunni. Þrátt fyrir mikinn mun milli hinna ríku
verksmiðjueigenda og almennings, voru þeir velliðnir og hjálpuðu mörgum
í neyð án þess að krefjast greiðslu fyrir.
Hvarf síldarinnar á
sjöunda áratugnum olli því að síðast var brætt í verksmiðjunum 1966 og
atvinnulífið breyttist eins og annars staðar í fiskiplássum á
Norðurlandi. Kveldúlfur h.f. pakkaði saman og útgerð smábáta jókst.
Aflaföng voru góð og höfnin var bætt með sjóvarnargarði í kringum 1980.
K. Jónsson og Co. hóf niðursuðu um
1970 og geymdi hrogn og síld á Hjalteyri. Síldarbresturinn hafði því
ekki eins mikil áhrif á atvinnulíf Hjalteyringa eins og víðast annars
staðar.
KEA hóf fiskverkun á
Hjalteyri í kringum 1980. B.G.B.-Snæfell hf. hóf síðar þurrkun
fiskhausa til útflutnings (u.þ.b. 2000 tonn á ári og 200 tonn af skreið).
Fiskeldi Eyjafjarðar hóf tilraunastarfsemi með lúðueldi 1985 (síðar
Fiskey ehf.). Lúðuhrognin eru flutt frá Dalvík til klaks á Hjalteyri.
Mestur hluti seiðanna er fluttur úr landi eftir að þau eru orðin 5 gr að
þyngd en 10-20% þeirra eru send til áframeldis í Þorlákshöfn og síðar
slátrunar. Árangurinn í lúðueldinu hérlendis hefur vakið heimsathygli
og árið 2002 framleiddi Hjalteyrarstöðin 450.000 seiði.
Íbúafjöldinn árið
1950 var 130 manns. Fólki fækkaði síðan verulega en nú (2003) búa 60-70
manns á staðnum. Nokkur gömlu hosanna hafa verið lagfærð, ný byggð og
sum hinna gömlu eru notuð sem sumarbústaðir. Árið 2002 var borað eftir
heitu vatni á Hjalteyri með mun betri árangri en nokkurn óraði fyrir.
Akureyri á eftir njóta góðs af því og þegar var hafizt handa við að
leiða það í húsin á Hjalteyri. Kaffi Lísa, sem er í byggingu (2003),
var fyrsta húsið, sem var tengt. Eigendur veitingahússins hyggjast
bjóða gestum sjóstangaveiði (simi: 821 5920).
Endursögð og stytt
grein í Félagsblaði
FL apríl 2003.
Heimildir:
Thor Jensen. Framkvæmdaár. Minningar II. Bókfellsútgáfan hf. Reykjavík
1955.
Agnar Þórðarson. Hjalteyri. Munnleg heimild.
Eiríkur Jensen, Akranesi. Munnleg heimild.
Friðrik Magnússon, Hálsi, Svarfaðardal. Munnleg heimild.
Jón Þór Benediktsson.
 
 |
