|
 Upphafið að Höfða má rekja til franskra sjómanna og veiða þeirra um aldamótin
við Íslandsstrendur, fjarri heimalandinu. Þeim til trausts og halds var sendur til
Íslands franskur konsúll, Brillouin að nafni, og fengin var lóð undir hús handa
honum á svonefndu Félagstúni, en það var áður í landi Rauðarár. Rauðará var í
eigu Viðeyjarklausturs laust fyrir aldamótin 1400 en varð konungseign um siðaskiptin.
Rauðará var lögð undir Reykjavíkurkaupstað árið 1835 en bæjarstjórnin keypti svo
jörðina um 1885. Á Rauðará bjó um miðja 18. öld Oddur Jónsson Hjaltalín
lögréttumaður (1897) en hann var sonur Jóns Hjaltalíns Oddssonar lögsagnara og
sýslumanns ( 1753) en Jón var síðasti ábúandinn á jörðinni í Reykjavík.
RÉPUBLIQUE FRANCAISE.
Húsið var keypt tilhöggvið frá Noregi og reist árið 1909. Það ber
ýmissmerki uppruna síns, m.a. er að finna upphafsstafi franska
lýðveldisins RF - République Francaise – yfir dyrum, svo og nafn
konsúlsins Brillouin - anno 1909. Þar eru einnig hinir rómversku
vendir, fasces, með tveimur ístungnum öxum, tákn þess, að rómverskir
embættismenn máttu bæði hýða og hálshöggva. Frýgíska húfan, bonnet
rouge, einkennishöfuð- fat jakobínanna í frönsku stjórnarbyltingunni
1789 prýðir einnig dyrabúnaðinn. Húsið var með stærstu einbýlishúsum
bæjarins og stóð nokkru austan aðalbyggðarinnar. Það þótti strax afar
tilkomumikið og fallegt. Ekki dugði það þó til þess að létta franska
konsúlnum lífið, því að hann átti ekki skap viðÍslendinga og lenti í
ýmsum útistöðum við þá. Við upphaf heimsstyrjaldarinnar fyrri flutti
hann svo af landi brott og húsið var selt.
SKÁLDIÐ GERÐI STUTTAN STANZ.
Kaupandinn var Einar Benediktsson, skáld og lögfræðingur, en hann
hafði áður falazt eftir landi á þessum slóðum. Það var jarðarparturinn
Fúlatjörn, sem Daníel Halldórsson bæjarfógeti átti. Þegar samningar
voru um það bil að takast um Fúlutjörn og aðeins átti eftir að skrifa
undir, sagði Einar: Þetta er eiginlega afleitt nafn, Fúlatjörn. Það
verður að slá af verði á jörð með svona ljótu nafni." Við það fyrtist
Halldór og sagði: Jæja, við skulum þá láta það vera að skrifa undir."
Og þar við sat. Ekki fer neinum sögum af því, hvort Einar Benediktsson
fór fram á afslátt út á konsúlshúsið, en hann kallaði það Héðinshöfða
eftir samnefndum bæ á Tjörnesi í Suður-Þingeyjarsýslu, þar sem hann
ólst upp frá tíu ára aldri. Í Héðinshöfða bjó einar aðeins skamma hríð
ásamt Valgerði konu sinni en fluttist þaðan til Lundúna. Árið 1915
varð stórbruni í Reykjavík og brann meðal annarra húsa Hótel Ísland.
Móðir Valgerðar, konu Einars, missti þar allt sitt og flutti til
þeirra hjóna í Héðinshöfða og bjó þar um tíma eftir að fjölskyldan
fluttist til Englands haustið 1915.
LÆKNIR OG LISTMÁLARI.
Árið 1919 tók bæjarstjórn Höfða að leigunámi handa Páli Einarssyni
dómara í hæstarétti en hann var þá að flytja með stóra fjölskyldu frá
Akureyri. Páll Einarsson hafði verið fyrsti borgarstjóri Reykjavíkur
árin 1908-1914. Árið 1924 eignaðist Matthías Einarsson, yfirlæknir við
Landsspítalann, Höfða og bjó þar ásamt fjölskyldu sinni til ársins
1938. Þá leigði hann brezka ríkinu húsið og seldi því síðan hús og lóð
árið 1942. Dóttir Matthíasar er Lovísa listmálari. Í Höfða hangir enn
þá eitt málverka hennar. Þegar í tíð Matthíasar var nafn hússins stytt
og það kallað Höfði. Sú nafngift hefurð haldizt. Höfði var síðan
aðsetur brezka aðalræðismannsins og síðar sendiherrans fram til 1951.
Á þessum brezku tímum kom margt góðra gesta í Höfða. Frægasti
gesturinn er trúlega Sir Winston Churchill, forsætisráðherra Breta, en
hann kom til Reykjavíkur í ágúst 1941 eftir fund með Roosevelt
Bandaríkjaforseta. Þeir höfðu þá gengið frá Atlantshafsyfirlýsingunni,
sem kalla má grundvöllinn að stofnskrá Sameinuðu þjóðanna. Önnur fræg
persóna, sem var gestur í Höfða á þessum árum var Marlene Dietriech.
THE WHITE LADY.
Síðasti breski sendiherrann, sem bjó í Höfða var einhleypur og þótti
nokkuð undarlegur í háttum. Daglega sá hann veru, sem ekki var af
þessum heimi, á sveimi í húsinu. Hann kallaði hana hvítu konuna eða
The White Lady". Þar kom að hann þoldi ekki við lengur og fékk því
framgengt, að húsið var selt, þar sem ekki væri vært í því fyrir
draugagangi. Stórstúka Íslands keypti Höfða af brezka ríkinu en vildi
svo hætta við. Ingólfur Espólín, fram-kvæmdastjóri, kunnur
brautryðjandi á sviði hraðfrystiiðnaðar, gekk inn í kaupin árið 1952
og bjó í Höfða til ársins 1962. Ingólfur notaði húsið einnig til
verksmiðjureksturs og Halldór Laxness skýrði eitt sinn frá því í
Höfða, að einmitt þar hefði hann hugsað sér, að leikrit hans,
Prjónastofan sólin, gerðist. Borgarsjóður keypti Höfða af Ingólfi árið
1968 og í fyrstu var ráðgert að rífa húsið. Ætlunin var að bora eftir
heitu vatni á lóðinni og þar voru á þessum árum boraðar tvær holur,
sem nýttar voru í mörg ár. Á árunum upp úr 1960 var húsið svo notað
sem bækistöð við umfangsmikla vinnu við gerð aðalskipulags fyrir
Reykjavík.
GERT UPP Á LAUN.
Sagt er, að Gústaf A. Pálsson, sem var þá borgarverkfræðingur, hafi
stolizt til að fara að gera við húsið án þess, að nokkur fjárveiting
væri til og án þess að láta nokkurn mann vita. Þegar verkinu var
nánast lokið, hafi hann boðið borgarstjóra að koma og líta á. Sá hafi
orðið yfir sig hrifinn og upp úr því hafi verið ákveðið að nota Höfða
fyrir gestamóttökur og fundarhöld á vegum Reykjavíkurborgar. Þannig
hefur húsið svo verið nýtt frá árini 1967. Á vegum borgarinnar hafa
komið þangað þúsundir gesta, m.a.þjóðhöfðingjarnir Margrét Þórhildur
Danadrottning, Ólafur V. Noregskonungur, Elísabet Englandsdrottning,
Mitterand Frakklandsforseti, Cossica fyrrum Ítalíuforseti, Havel
þáverandi forseti Tékkóslóvakíu, Gro Harlem Bruntland forsætisráðherra
Noregs, Ingvar Carlsson forsætisráðherra Svíþjóðar, Willy Brandt
fyrrverandi kanslari Vestur-Þýzkalands o.fl.
HEIMSFRÆGÐ.
Þekktustu gestir Höfða eru þó án vafa þeir Ronald Reagan og Mikhail
Gorbatsjov, sem hittust þar árið 1986 (10.-ll. okt.) á
leiðtogafundinum margfræga. Óhætt er að fullyrða, að húsið öðlaðist
heimfrægð við þann fund og þótt hann virtist í fyrstu skila
takmörkuðum árangri hefur mönnum síðan orðið æ ljósara, að hann var
upphafið að lokum kalda stríðsins. Höfði er síðan orðinn fastur
viðkomustaður erlendra ferðamanna og aðdáun manna á húsinu ku hafa
orðið svo mikil, að einn þeirra, japanskur auðjöfur, byggði sér
nákvæma eftirlíkingu þess í heimalandi sínu.
DRAUGAR ÆTTFÆRÐIR.
Hvað drauga varðar, hafa menn reynt að henda reiður á uppruna þeirra
og nærveru í Höfða. Ýmsir vilja tengja reimleikana við Einar
Benediktsson skáld og atburði úr fortíð hans, en haft er fyrir satt,
að honum fylgdi einhver vera, sem hulin væri sjónum venjulegs fólks.
Páll Einarsson, sem flutti í húsið á eftir Einari var mikill
áhugamaður um spíritisma. Hann mun þó einskis hafa orðið var á sínum
árum í Höfða. Það er í reynd fyrst um 1950, sem hvíta konan" fór að
gera vart við sig fyrir alvöru en síðan hafa ýmsir þótzt sjá
torkennilegar verur á sveimi í Höfða. Þeir, sem búa ekki yfir neinum
dulargáfum, verða að láta sér nægja að horfa á listaverk Sigurjóns
Ólafssonar, Öndvegissúlurnar (Súlurnar) framan við Höfða en þær
kallaði hann stundum í spaugi Draugana í Höfða".
STÚLKUKLETTAR.
Þeir, sem eru næmir ættu e.t.v. að ganga fram á klettana sjávarmegin
við Höfða og velta fyrir sér örnefninu Stúlkuklettur eða
Stúlkuklettar, sem þar er að finna samkvæmt fyrsta íslenzka sjókortinu
(1788) og byggt var á athugunum Minors nokkru áður. Og hver veit nema
enn þá bergmáli um loftin blá fyrstu loftskeytin, sem bárust til
Íslands erlendis frá, en einmitt hér við Höfða reisti Marconifélagið
fyrstu stangirnar til móttöku slíkra skeyta árið 1905.
Af ofangreindu má sjá, að saga Höfða er orðin löng og litskrúðug. Þar hafa
skáld og skútusjómenn, kóngar og konsúlar, drottningar og draugar, læknar og
lögfræðingar, forsetar og framkvæmdamenn gengið um gættir.
BYGGINGARSTÍLL.
Höfði er einlyft hús með brotnu (mansard) þaki og kjallara. Þar var
lengi vel eitt stærsta einbýlishús Reykjavíkur. Það er norskt
„katalóghús” í jugendstíl, keypt tilsniðið frá Noregi. Þessi stíll var
allsráðandi í Evrópu allri á árunum milli 1890-1910. Þetta var nokkurs
konar andsvar við vélvæðingu samtímans og áherzla var lögð á
náttúruleg form, birtu og ljósa liti. Höfði var friðaður skv.
þjóðminjalögum af Reykjavíkurborg árið 1978 en friðunin tekur til ytra
byrðis hússins.
Hinn 25. september 2009, rétt fyrir kl. 17:00, brauzt
út eldur undir þakskeggi hússins og loga og reyk lagði undan því.
Slökkviliðinu tókst að koma í veg fyrir stórtjón og slökkti eldinn
fyrir kl. 19:00. Húsið var opið
almenningi þennan dag og næstu daga átti það að vera opið vegna
aldarafmælis þess.
Upplýsingar frá Reykjavíkurborg. |
