|
 Lagarfljót er u.þ.b. 140 km langt frá efstu upptökum í
Norðurdal, en þar heitir áin Jökulsá í Fljótsdal. Það er annað
mesta vatnsfall Austurlands á eftir Jökulsá á Brú. Lögurinn er
u.þ.b. 35 km langur, 53 km² að flatarmáli og
mesta dýpi mældist 112 m. Þessi dýpsti staður lagarins er
rúmlega 90 m neðan sjávarmáls. Aðeins botn
Öskjuvatns (200m) og
Breiðamerkurlóns (280m) liggja dýpra undir
sjávarmáli.
Vatnsmagnið í Leginum er rúmlega
2700 gígalítrar og það tekur 275
daga að endurnýjast.
Vatnasviðið er 2900 ferkílómetrar, þar af 140 km2 jökull.
Meðalrennsli á sekúndu hjá Lagarfossi á árabilinu 1975-2003
var 114 rúmmetrar, 34 frá Jökulsá í Fljótsdal við Hól
(1998-2003), 26,5 úr Grímsá (1975-84), 16,1 úr Kelduá
(1998-2003), 7,5 frá Fellsá (1998-2003), tæ´plega 3 úr
Bessastaðaá (1971-89) og 11,3 úr Eyvindará (1953-84)
Rennslissveiflur eru mjög miklar. Mesti flóðtoppurinn,
950 m3/sek, mældist við Strauma 30. nóvember 2002 og
vatnshæð á sama tíma 22,99 m.y.s. við Lagarfljótsbrú.
Meðalrennslið þar er 20,44 m.y.s. (1974-2003). Eftir
að Kárahnjúkavirkjun var gangsett 30. nóvember 2007 bættust
110 rúmmetrar á sekúndu við fljótið. Aðrar
minni aðflutningsleiðir vatns skila því u.þ.b. 16 rúmmetrum
til Fljótsins. Vænn silungur veiddist í net en lítið
veiðist á stöng vegna slæms skygginis í vatninu, sem
versnaði til muna eftir að vatn úr Hálslóni bættist við.
Lagarfljótsormurinn er sagður vera stór og langur, eins og
sést á myndskreytingunni á húshlið kaupfélagsins á
Egilsstöðum. Hann er sagður sjást af og til, síðast í
upphafi árs 2012 frá Hrafnkelsstöðum. Bóndanum tókst
að ná góðum myndum af honum. Annar
samnefndur ormur hóf reglulegar siglingar með
skemmtiferðamenn á Leginum sumarið 1999 og bauð upp á veizlur um borð. Nokkuð
gasuppstreymi er í Fljótinu úti af Hreiðarsstöðum og
Buðlungavöllum, þannig að þar eru vakir á veturna og betra að
fara varlega á ísnum samanber Droplaugarsona sögu.
Milli Egilsstaða
og Fellabæjar er fyrrum lengsta brú landsins, 301 m, og þar er talið
að Lögurinn endi. Neðan brúar taka við hallalitlir flóar,
Vífilsstaðaflói og Steinsvaðsflói rétt fyrir ofan Lagarfoss.
Ferjustaður með dragferju var við Steinsvað. Laxastigi var steyptur
í Lagarfossi árið 1935. Eftir að miðlunarstífla
Fljótsdalsvirkjunar var byggð gætir vatnshækkunar alla leið inn í
Fljótsdal. Lagarfossvirkjun var vígð árið 1975 (7,5 MW).
Tölulegar upplýsingar eru úr bókinni
Hallormsstaður í Skógum eftir Hjörleif Guttormsson og Sigurð
Blöndal.
Þegar hverflar Kárahnjúkavirkjunar fóru að snúast,
var verulegu vatnsmagni (110 m³/sek) árinnar veitt til Lagarfljóts, þannig að
Jökla varð ekki svipur hjá sjón og hinn mikli framburður hennar
hvarf, því hann verður eftir í lóninu mikla handan risastíflunnar í
gljúfrum hennar. Talið er, að lónið fyllist af framburði á
fjórum öldum. Engum er ljóst, hvaða áhrif þessar breytingar
kunna að hafa á umhverfinu uppi á hálendinu og við ósa árinnar.
Margir bændur óttast, að þær
verði verulegar við Héraðsflóa. Örn Þorleifsson, ferða- og
nytjabóndi á Húsey, telur, að verulegur hluti lands umhverfis
bæjarhólinn geti farið undir vatn.
Íslenzka heimildamyndin
Baráttan um landið
er saga landsins, sem fór undir vatn og mannvirki til
raforkuframleiðslu fyrir stóriðju. Þessa sögu segir
fólkið, sem býr á og unnir þessu landi á auðmjúkan hátt.
Myndin segir sögu náttúrunnar, sem er í hættu vegna
fyrirhugaðra virkjanaframkvæmda fyrir stóriðju á Íslandi.
Sagan nær einnig til ómetanlegra náttúruperlna, sem hefur nú
þegar verið fórnað. Næstum 80% framleiddrar raforku
fara til erlendrar stóriðju. Sögumenn myndarinnar
spyrja á hógværan hátt: „Hvernig lífi viljum við lifa
og hvernig viljum við hafa umhverfi okkar? Verða
fleiri álver reist? Er þetta stefnan, sem við viljum
taka?
Höfundur myndarinnar er Helena Stefánsdóttir og meðhöfundur
Arnar Steinn Friðbjörnsson. Undraland er framleiðandi.
Myndin var frumsýnd 4. apríl 2012 í Bíó Paradís.
Hér
má sjá brot úr myndinni. |
