|
Bær og kirkjustaður í Ögurvík, milli Skötufjarðar og Mjóafjarðar við
Ísafjarðardjúp. Ögur er stórbýli. þar var höfðingjasetur að fornu en mestur var
vegur staðarins frá seinni hluta 15. aldar og fram á 17. öld. Þá bjó hvert
stórmennið öðru meira og auðugra í Ögri. Fyrsta mikilmenni, sem þar kemur við
sögu, er Björn Guðnason (-1518) sýslumaður. Björn var valdamesti maður á
Vestfjörðum um sína daga, héraðsríkur og óvæginn. hann átti í stórfelldum
deilum við Skálholtsbiskup og stóð fastur fyrir unz dauðinn veitt biskupsvaldinu
lið. Páll Eggert Ólason telur að Björn Guðnason hafi fæðzt á Hóli í
Bolungarvík, búið á Eyri í Seyðisfirði áður en hann flutti að Ögri og vitnar
því til staðfestingar í þessa gátu hans:
Rann ég frá raupi (Hóli)
rataði síðan á tólf fiska (Eyri)
þar ég fekk þungan móð (Ögur)."
Magnús Jónsson (um 1525-1591) sýslumaður, kallaður prúði, bjó í Ögri á árunum
1565-1580. Hann var mörgum ágætum mannkostum búinn, vitmaður og skörungur,
lögfróður, skáld og auk þess héraðshöfðingi um sína daga. Magnús vildi taka upp
vopnaburð að nýju meðal Íslendinga til verndar gegn erlendum ránsmönnum, sem oft
komu upp að Íslandsströndum og fóru með ófriði. Sjálfur reið hann til Alþingis
ár hvert með 40 manna vopnað lið.
Sonur Magnúsar prúða, Ari (1571-1652)
sýslumaður settist í bú að Ögri eftir föður sinn. Ari var svo stór vexti, að
hann var höfði hærri en aðrir menn. Hann var héraðsríkur og því nær einvaldur um
alla Vestfirði um sína daga. Þegar honum var boðið lögmannsembættið fyrir Suður-
og Austurland, sem var ein mesta virðingarstaða á Íslandi, hafnaði hann því, vildi
heldur vera bóndi í Ögri. Ari sýslumaður fór með her manns á hendur spænskum
mönnum, sem orðið höfðu skipreka við Ísland en fóru síðan víða um Vestfirði
með ránum og gripdeildum (Sandeyri, Æðey). Séra Arnfinnur Magnússon (1666-1741?)
fékk Ögurþing árið 1691 en var vikið úr embætti árið 1730 vegna embættisglapa,
þegar hann var drukkinn við messugjörð í Súðavíkurkirkju.
Um séra Arngrím er
það annars tekið fram í samtímaheimildum, að hann hafi haft sérlegan
viðbjóð á kvenfólki. Í Ögri fæddist Björn Markússon (1716-1791). Hann
þótti vitur maður, lögfróður og réttsýnn. Hann hafði meiri eða minni afskipti af
ýmsum menningar- og framfaramálum þjóðarinnar. Eftir Björn hafa varðveitzt handrit,
þar á meðal að íslenzkri-latneskri orðabók. Árið 1750 fékk Björn styrk frá
konungi til að hefja kornrækt á Íslandi. Um miðbik 18. aldar bjó Erlendur Ólafsson
(1706-1772) í Ögri. hann var málafylgjumaður mikill og átti í stöðugum
málaferlum. Öðrum þræði var hann gáfumaður og skrifaði ritgerð á dönsku um
viðreisn Íslands, þar sem hann kemur fram með ýmsar athyglisverðar tillögur, sem
sumar voru teknar til greina. hann skrifaði einnig upp ýmis merk handrit og hafa þessar
afskriftir hans geymzt.
Á árunum 1884-85 var reist í Ögri stærsta íbúðarhús, sem
til þess tíma hafði verið byggt í sveit á Íslandi. Gerði það Jakob Rósinkarsson
(1854-1894). Þetta hús stendur enn þá en mannlaust nú. Dætur Jakobs, Ragnhildur og
Halldóra, reistu þar fyrstu rafstöð á sveitaheimili við Djúp árið 1928. Í Ögri
var þingstaður Ögurhrepps. Þar var lengi landsímastöð og póstafgreiðsla og
bryggja er í Ögurvík og viðkomustaður Djúpbátsins. Þangað voru bílar ferjaðir
frá Ísafirði en sumarfær vegur inn Djúp og á Þorskafjarðarheiði komst á mörgum
árum fyrr en út með Djúpi. Í Ögurnesi var kunn veiðistöð og hélzt lengi en
þurrabúðir margar í Ögurvíkinni langt fram á 20. öld. Þar var læknissetur frá
1932-1951, þegar Ögur- og Hesteyrarlæknishéruð voru sameinuð í
Súðavíkurhérað.
Í Ögurlæknishéraði voru Súðavíkur-, Ögur-,
Reykjarfjarðar- Nauteyrar- og
Snæfjallahreppar. Í læknishúsinu býr núverandi Ögurbóndi og er það eina
heimilið í Ögri nú. Ögurkirkja er stórt og vandað timburhús, reist 1859. Hún á
marga góða gripi en marigir hinna dýrmætustu eru komnir á Þjóðminjasafnið. í
Ögri var höfuðkirkja Ögurþinga, en útkirkja á Eyri við Seyðisfjörð.
Prestssetrið var á ýmsum jörðum í sóknunum, síðast á Hvítanesi og svo í
Súðavík. Prestakallið var lagt niður með lögum 1970. Ögursókn sameinuð
Vatnsfjarðarprestakalli en Eyrarsókn Ísafjarðarprestakalli og einnig
Súðavíkursókn, sem þá hafði verið endurreis. |