|
Örlygshöfn er dalverpi með allmiklu sjávarlóni
við sunnanverðan Patreksfjörð milli Hafnarfjalls að vestan og
Hafnarmúla að innan. Örlygshöfn er kennd við Örlyg hinn gamla
Hrappsson, sem nam þar land að sögn Landnámu.
Þar er mest byggð og
gróðurlendi við Patreksfjörð. Í Örlygshöfn er félagsheimilið
Fagrihvammur, þingstaður Rauðasandshrepps, og heimavistarskóli með
8 bekkjum grunnskóla. Þar er og verzlun við Gjögrabót, nú útibú
frá Kaupfélagi Vestur-Barðstrendinga.
Á bænum Hnjóti er merkilegt
minjasafn, sem Egill Ólafsson (†
25/10 1999) bóndi gerði með ótrúlegri elju að einu
athyglisverðasta byggðasafni á landinu. Hann lagði mikla
áherzlu á söfnun minja, sem tengjast flugsögu
landsins. Það er virkilega ferðarinnar virði að
kíkja á það og renna síðan út á Látrabjarg í leiðinni. Vestan
Örlygshafnar er viti á Háanesi, kallaður Ólafsviti. Hann var reistur
til minningar um Ólaf Jóhannesson útgerðarmann á Vatnseyri.
Minjasafn
Egils Ólafssonar að
Hnjóti í Örlygshöfn.
Saga
sunnanverðra Vestfjarða í lofti, láði og legi.
Sagan um lífsbaráttu hins liðna og frumherja þess nýja sögð
í máli, myndum og hlutum úr fortíð og fram á okkar daga. Safnið er opið alla daga frá 09:00 - 18:00.
Ef safnvörður er ekki við, vinsamlega hafið samband við
heimilisfólkið að Hnjóti. Sími:
456 1590 og 456 1569. Safnið var opnað 22. júní 1983.
Gömlu
flugstöðvarnar eru frá Sandodda og Þingeyri og fyrsta húsið með
radíóvita stendur þar líka.
Valtarinn,
sem stendur við safnið, var notaður við flugvallargerðina í
Reykjavík, þegar Bretar byggðu hann á árunum 1940-41.
Hluti
af skipsflaki, sem fannst á sjávarbotni í Hafnarvaðli, er líklega
frá 1694 og knörrinn, sem var notaður við hátíðahöld í
Vatnsfirði 1974 er við safnið.
Antonov
AN-2 (NATO-nafn = Colt) var smíðuð í kringum 40.000 eintökum í
Sovétríkjunum, Póllandi, Kína, Suður-Ameríku og Afríku.
Hún er stærsta einshreyfils tvíþekjan í heimi.
Mótórinn er 9 bullu Shetsov-stjörnuhreyfill með 30 lítra rúmtaki
og 1000 hestafla. Vélin
vegur 5½ tonn. Antonov
AN-2P var smíðuð fyrir 10 farþega eða 1250 kg farm og flughraði er
180 km/klst. Eldneytið nægði
til 900 km flugs. Hún er næstum
13 m löng, vænghafið er rúmlega 18 m og hæðin er 4 m.
Sex benzíngeymar taka alls 1200 lítra.
Benzínleyðsla í farflugi er 150-180 l/klst og olíueyðsla 2-3
l.
Antonov flugvélin lenti í Örlygshöfn 1993.
Hún var á leið til BNA frá Rússlandi, en laskaðist í
lendingu í Reykjavík og var skilin eftir.
Egill falaðist eftir henni og fékk rússneskan flugmann til að
fljúga henni vestur. Henni
var lent á söndunum niðri við sjó og síðan var hún dregin yfir mýrar
og engi upp að safni. Þar stóð hún lengi vel utandyra, þar til lokið var við
endurreisn flugskýlisins gamla úr Vatnagörðum í Reykjavík frá árinu
1930.
Douglas C-117D, sem er endurbætt útgáfa af hinum fræga
Douglas DC-3, „Þristi” eða C-47/R-4D, eins og hann hét hjá
flugher og flota USA, var tekin í sundur þar sem hún stóð á Keflavíkur
velli og flutt til safnsins að Hnjóti 21. sept. 2002.
Þessi tegund þjónaði m.a. við leitar- og björgunarstörf og
fólks- og vöruflutninga til Hafnar í Hornarfirði og Þórshafnar á
Langanesi vegna ratsjár- og fjarskiptastöðvanna á Stokknesi og Heiðarfjalli.
Tvær C-47 og ein C-117D flugvélar varnarliðsins komu við sögu í
Vestmannaeyjagosinu 1973. Helztu
endurbæturnar, sem gerðu C-117D frá brugðnar upprunalegu C-47, voru
öflugri hreyflar, stærri stél- og vængfletir, straumlínulagaðri
hreyfil- og hjólhlífar og lengri búkur, ásamt styrkingu flugvélarinnar
allrar, sem jók hraða, burðargetu og drægni hennar talsvert.
Þær voru í notkun hjá flugdeildum bandaríska flotans og
landgönguliði hans víða um heim til 1982.
Þessi
tiltekna flugvél, sem ber raðnúmerið 17191 hjá Bandaríkjaflota,
var smíðuð árið 1944. Hún
þjónaði lengi í flutningadeildum flotans við kyrrahaf og víðar en
kom til varnarliðsins í september 1973.
Hún átti rúmlega 20.000 flugstundir að baki, þegar henni var
komið fyrir á stalli sínum á Keflavíkur velli 1977.
Flugminjasafnið
naut aðstoðar slökkviliðsins á Keflavíkurvelli, Íslenzkra aðalverktaka
og ÓR-krana við að taka flugvélina í sundur og undirbúa hana fyrir
flutning að Hnjóti, sem Þorsteinn Kroyer og Arnar Guðnason hjá
verktakafyrirtækinu Alefli í Reykjavík önnuðust.
Vélin var sett á þrjá vagna, vængir á einn, mótórar og hjólabúnaður
á annan og búkurinn á hinn þriðja.
Minnismerkið
eftir Bjarna Jónsson til minningar um brezka togarasjómenn, sem
fórust í Rauðasandshreppi, var afhjúpað 1998. Ríkisstjórnin
stóð straum af kostnaði.
Kaffiterían
í safninu opnaði 21. júní 1998.
Egill
Ólafsson lézt hinn 25. oktober 1999 (F. 1925).
Um hann segir Örlygur Hálfdánarson í úgáfu Vegahandbókarinnar
2000: „Egill Ólafsson á
Hnjóti skilur mikið eftir sig, sem vert er að þakka.
Það er fyrir frumkvæði manna eins og hans, að við getum fræðzt
um leið og við ferðumst. Ég
vil hverja alla, sem leið legga til Vestfjarða, að koma við á Hnjóti,
skoða þar minjasafnið, fara um hinar fögru og sérstæðu byggðir,
þar sem saga þjóðarinnar birtist í hnotskurn og mikilfengleg sérkenni
landsins hafa varanleg áhrif á sálarlífið”. |