|
Tilgangur Rafmagnsveitunnar er að dreifa og selja raforku og því eru kaupendurnir
eða notendurnir raunverulega það, sem öll starfsemin beinist að. Rafmagnssalan fer
fram um rafmagnssölumæla og er höfuðáhersla lögð á gæði þeirra og nákvæmni.
Mælarnir eru prófaðir og stilltir í fullkomnasta prófunarbúnaði sem fáanlegur er
á hverjum tíma og var t.d. nýtt töluvustýrt mælaprófunarkerfi tekið í notkun
1991. Á fyrsta heila starfsári Rafmagnsveitunnar, 1922, voru uppsettir sölumælar um
2.500 en voru við árslok 1994 nærri 74.000 talsins.
Gjaldskrá Rafmagnsveitunnar hefur tekið mörgum og miklum
breytingum í tímans rás. Til dæmis var töxtum fækkað úr 26 í
10 árið 1977 og í fyrstu var m.a. tekið tillit til
fermetratals íbúða og herbergjafjölda við verðlagninguna. Eftir síðustu endurskoðun
gjaldskrárinnar sem tók gildi 1. janúar 1992, eru aðalverðflokkarnir
aðeins þrír, þ.e. almennir taxtar, afltaxtar og rofnir taxtar.
Notendum er veitt ráðgjöf um gjaldskrá, rafmagnsnotkun og
notkunarvenjur auk þess er þeim veitt ýmis þjónusta sem tekur til
raflagna og rafmagnstækja. Dæmi um fjölbreytni þjónustunnar er að
framundir 1940 veitti Rafmagnsveitan notendum aðstoð við kaup á
„rafstóm” (eldavélum) samkvæmt afborgunarsamningum og sá um að
innheimta afborganirnar með rafmagnsreikningum. Rafmagnsveitan var á
sínum tíma brautryðjandi hér á landi í vélrænni gagnavinnslu og
tölvubúnaði til fjölmargra verkefna sem tengjast bókhaldi, gagnasöfnun
og úrvinnslu, álestrum á sölumæla og reikningagerð. Ávallt hefur verið
lögð sérstök áhersla á að vanda gerð og nákvæmni sölureikninga þannig
að þeir veiti notendum sem fyllstar upplýsingar á auðlæsilegan máta.
Í seinni tíð hefur Rafmagnsveitan staðið fyrir kynningu á
fyrirtækinu til að efla tengsl við notendur. Rafverktakar,
sem Rafmagnsveitan veitir leyfi til starfa á veitusvæðinu,
hafa náið samstarf við rafmagnsnotendur, og vinna þeir oft
fyrir hönd Rafmagnsveitunnar. Rafverktakarnir leggja inn til
samþykktar teikningar að nýjum neysluveitum og tilkynna
veiturnar til úttektar áður en þær eru tengdar kerfi
Rafmagnsveitunnar. Nú er verið að gefa út í einu lagi
upplýsingasafn um allt sem varðar samskipti
Rafmagnsveitunnar, rafverktaka, notenda, annarra stofnana og
byggingayfirvalda. Með betra skipulagi, nýjum tækjum,
útboðum verkefna og hagræðingu á öllum sviðum hefur
starfsmönnum síðan farið fækkandi og eru þeir nú um 235
talsins.
Minjasafn
Rafmagsveitunar
var vígt árið 1990 og er það til
húsa á efri hæð Aðveitustöðvar 5 við Elliðaár. Þar verða geymdir munir og
minjar sem tengjast sögu Rafmagnsveitunnar og eru til sýnis skólanemendum, almenningi
og öðrum áhugamönnum. Félagsheimili var reist í Fögrubrekku við Elliðaár árið
1960 en 10 árum áður var hafin skógrækt í Elliðaárhólma. Þá
starfsmannafélagið orlofshús í Straumnesi við Úlfljótsvatn og þar hefur einnig
verið unnið að skógrækt og öðrum landbótum. Að Ármúla 31 er góð aðstaða til
tómstundaiðju og heilsuræktar.
Jörðin Úlfljótsvatn í Grafningi er í eigu
Rafmagnsveitunnar ásamt kirkju, sem þar er. Búskapur var stundaður þar á árum áðir
en nú er jörðin nýtt fyrir skátastarf og orlofsheimili. Einnig er unnið þar að
skógrækt og annarri náttúruvernd. Árið 1927 fól borgarstjóri Rafmagnsvveitu
Reykjavíkur að framkvæm athuganir í Þvottalaugunum í Laugardal um notkunarskilyrði
jarðhitans til hitaveitu og raforkuvinnslu. Jafnframt fól borgarstjóri Rafmagnsveitunni
að athuga virkjunarskilyrði í Sogi. Eftir boranir í tvö ár í Laugunum sendi
Rafmagnsveitan frá sér álitsgerð á þá leið, að eigi væri ráðlegt að nýta
jarðhitann til raforkuöflunar nema með gufuvinnslu, en með því móti tæki of langan
tíma að sjá fyrir aukinni rafmagnsþörf í Reykjavík. Hins vegar þótti það
heppilegur kostur að nýta jarðhitann frá Laugunum til hitaveitu sem réttast væri að
yrði komið upp sem sérstöku fyrirtæki. Samanburður sýndi að frekari stækkun
Elliðaárvirkjunar (Elliðivatn) var ekki hagkvæm og árið 1933 fékk Reykjavíkurbær sérleyfi til
virkjunar í Soginu. Fyrsta verk Rafmagnsveitunnar var að fá reynda verkfræðinga til
aðstoðar við val á byrjunarvirkjun í Sogi.
Þegar undirbúningsvinnu við virkjun
Ljósafossstöðvar við Sogsfossa lauk og niðurstöður verkfræðinga lágu
fyrir, var
ljóst að umframraforka var í boði. Auk þess var hægt að bæta við þriðju
vélasamstæðu stöðvarhússins síðar. Fyrsta virkjunin í Soginu,
Ljósafossstöðin,
var tekin í notkun árið 1937, með tveimur vélasamstæðum, 4.400 kW
hvorri. Árið
1944 bættist þriðja vélasamstæðan við, 5.800 kW. Var stöðin þá 14.600 kW og
hefur síðan oft starfað með meira afli, allt að 16.000 kW. Árið 1943 fól
borgarstjórinn Rafmagnsveitu Reykjavíkur það verk að finna leiðir til útvegunar á
aukinni raforku til framtíðar fyrir Reykjavíkurkaupstað, sem var í stöðugum
vexti.
Komu tillögur Rafmagnveitunnar fram árið eftir og 1945 fór bæjarstjórn þess á leit
við ríkisstjórn Íslands að fá að hefja nýja virkjun í Sogi, en ríkisstjórnin
leit svo á að lögin um virkjun Sogsins næðu aðeins til hinnar fyrstu virkjunar við
Ljósafossstöðvar. Það þótti ekki nægjanlegt og fór bæjarstjórnin fram á það
að lögunum yrði breytt og var svo gert 1946. Hin nýju lög náðu til virkjunar alls
Sogsins, frá Þingvallavatni niður fyrir
Sogsfossa. Árið 1947 var byggð varastöð
fyrir Rafmagnsveituna, því farið var að bera á orkuskorti. Gat sú stöð einnig í
kuldaköstum tekið á sig álagstoppa með hiturum fyrir Hitaveitu
Reykjavíkur.
Afkastageta varastöðvarinnar var 7,5 MW. Varastöðin var stækkuð 1959 og
1966 í samtals 19 MW. Stöðin hefur lítið verið starfrækt seinni árin og hefur
starfsemi hennar nú verið hætt. Árið 1949 var gerður sameignarsamningur um Sogsvirkjun
milli Reykjavíkurkaupstaðar og
ríkisstjórnarinnar. Var eignarhlutur
Reykjavíkur 85% í fyrstu en Rafmagnsveita Reykjavíkur skyldi alfarið sjá um
reksturinn. Írafossvirkjun er önnur virkjun í Sogi og er hún neðanjarðarstöð með
650 m löngum frárennslisgöngum. Vélasamstæður eru þrjár. Tvær voru fyrst ræstar
árið 1953 og sú þriðja árið 1963. Afkastageta er 47.500 kW (48 MW).
Steingrímsstöð er þriðja og síðasta virkjun í Sogi. Nýtir hún fallið á milli
Þingvallavatns og Úlfljótsvatns og er fallhæðin um 20,5 m. Vélasamstæður eru tvær
og voru þær ræstar árin 1959 og 1960. Stöðin er 26 MW. Virkjunin ber nafn
Steingríms Jónssonar, sem var fyrsti rafmagnsstjóri í Reykjavík og framkvæmdastjóri
Sogsvirkjunar alla tíð. Þegar Sogið var fullvirkjað var íslenska ríkið orðið
helmingseigandi að Sogsvirkjun á móti Reykjavík samkæmt samningum frá 1949. Nýtt
sameignarfyrirtæki þessara aðila og Akureyrarbæjar, Landsvirkjun, var stofnað 1965 og
tók hún við rekstri virkjananna við Sog, háspennuflutningskerfinu og varastöðinni
við Elliðaár. Frekari orkuöflun skyldi einnig vera í umsjá
Landsvirkjunar.Rafmagnsveitunni var strax falið að sjá um götulýsingu í Reykjavík
og hefur síðan annast alla götulýsingu á veitusvæðinu. Fyrsta götulýsingin mun
hafa verið sett upp í Kolasundi við Hafnarstræti. Var þá rafmagn lagt í gaslukt sem
þar stóð og breytt hafði verið fyrir ljósastaur. Á fyrsta starfsárinu voru sett um
300 rafmagnsljósker og leystu þau af hólmi gaslugtir sem höfðu verið notaðar sem
olíuljós til götulýsingar, en hið fyrsta þeirra var sett árið 1876 við rætur
Bakarabrekkunnar, þar sem nú eru gatnamót Bankastrætis og Lækjargötu. Það þótti
mikil framför að rafmagnsljósin voru látin loga stöðugt meðan dimmt
var, en áður
hafði verið slökkt um miðnætti. Fram til ársins 1950 var götulýsingin nánast
ratlýsing enda eingöngu notaðar glóperur. Þá komu til sögunnar nýjar,
úrhleðsluperur, sem eru bæði sparneytnari og öflugri.
Þær gerðu kleift að bæta
lýsinguna til muna og koma upp umferðarlýsingu sem eykur öryggi bæði gangandi og
akandi vegfarenda. Nú er fjöldi götuljósgjafa á veitusvæðinu um 28.000 og hefur um
það bil tvöfaldast síðustu 15 ár. Árið 1894, aðeins 15 árum eftir að
snillingurinn Edison gerði sína fyrstu nothæfu ljósaperu, stóð annar fullhugi á
ræðupalli í leikhúsi Breiðfjörðs í Reykjavík og boðaði bæjarbúum möguleika
rafmagnsins. Hann benti á aflið hvíta í fossum Elliðaánna nánast við
bæjardyr Reykvíkinga og kvað það vera auðnámu. Og Ísland sagði hann geta orðið
ljósaland. Þetta var Vestur-Íslendingurinn Frímann B. Arngrímsson.
Frímann hafði útvegað tilboð í virkjun Elliðaánna sem hann kom á framfæri við
einn bæjarfulltrúa Reykjavíkur. Ekki var þessu tilboði sinnt og ekki heldur öðrum
þremur tilboðum sem hafði meðferðis til landsins árið eftir. Sömu sögu er að
segja af ensku tilboði frá árinu 1894 um raflýsingu gatna bæjarins fyrir 5 þúsund
krónur á ári. Til samanburðar er þess getið að kostnaður bæjarsjóðs við
götulýsingu með olíuljósum var 800 krónur árið áður.
Bæjarstjórnin ályktaði
þó í desember 1897 að kanna vilja bæjarbúa til kaupa á rafmagni til ljósa ef til
kæmi að rafstöð yrði reist. Niðurstaða þeirrar könnunar varð sú að 300
húseigendur, af trúlega 560, óskuðu hver um sig eftir ljósarafmagni sem svaraði til
liðlega 20 kertaljósa, að meðaltali. Var þá málið látið niður falla að sinni
af hálfu bæjaryfirvalda eða þar til bæjarstjórnin kaus fasta rafmagnsnefnd árið
1914. Hófust þá vikulegar athuganir á vatnsmagni Elliðaánna. Um þessar mundir var
Knud Zimsen kjörinn borgarstjóri Reykjavíkur, og upp frá því mæddu framkvæmdir í
þessum efnum einkum á honum. Þá hafði margt gerst, sem sýndi áhuga manna á
rafvæðingu. Fyrstu varanlegu rafljósin í Reykjavík voru kveikt árið 1899 og
raffræðingurinn Halldór Guðmundsson setti upp vatnsknúna rafstöð við trésmiðju
Jóhannesar Reykdals í Hafnarfirði. Fyrstu rafljósin í Reykjavík fengu orku frá
steinolíugangvél sem reyndar var fyrst og fremst ætluð til að knýja Prentsmiðju
Ísafoldar. Gasstöðin, sem áður er nefnd, var reist af þýskum verktökum og voru
þýskir stöðvarstjórar til ársins 1918, er Brynjólfur Sigurðsson, fyrsti og eini
íslenski gasstöðvarstjórinn, kom frá Noregi. Rekstri stöðvarinnar var að fullu
hætt árið 1955, en þá hafði raforkan frá Sogsvirkjun leyst hana af hólmi. Á
bæjarstjórnarfundi 7. maí 1914 var ákveðið að athuga virkjunarmöguleika í
Elliðaánum og 26. september 1918 var samþykkt að byggja rafmagnsstöð fyrir
bæinn með afli úr Elliðaánum”.
Verkfræðingunum Guðmundi Hlíðdal og Jóni
Þorlákssyni var falið að gera frumdrætti og kostnaðaráætlanir fyrir rafveitu frá
Elliðaánum, er gæti bætt úr brýnustu raforkuþörf bæjarbúa.
rafmagnsverkfræðingur ráðinn fastur starfsmaður bæjarins. Kristján konungur X.
opnaði Elliðaárstöðina og Rafmagnsveitu Reykjavíkur til almennra nota við
hátíðlega athöfn 27. júní 1921. Í byrjun var uppsett vélaafl í stöðinni
1.032 kW og rafveitukerfið náði til 773 heimtauga. Kostnaður við alla
Elliðaárvirkjunina var tilgreindur 1,8 milljónir og við bæjarkerfið 1,4 eða samtals
3,2 milljónir króna. Árið eftir var inntaksstíflan hækkuð og afl stöðvarinnar
aukið í 1.720 kW. Fyrri Elliðavatnsstíflan var gerð árið 1926 og nýrri
þrýstivatnspípu var bætt við árið 1931 og lá hún samsíða fyrstu
þrýstivatnspípunni. Vélaaflið var endanlega aukið í 3.160 kW árið 1933 og er
stöðin enn þá rekin með fullu uppsettu afli. Minjasafn Rafmagnsveitunnar
var opnað 17. apríl 1990. Í minjasafninu eru varðveittir og skrásettir munir sem hafa
verið í notkun hjá Rafmagnsveitunni um lengri eða skemmri tíma og hafa fræðilegt
eða sögulegt gildi fyrir atvinnusöguna. Sýningarsalur safnsins er opinn almenningi á
sunnudögum frá kl. 14 til 16. Skólanemendum og öðrum hópum er veitt leiðsögn um
safnið á öðrum tímum ef óskað er. Safnið er á annarri hæð
aðveitustöðvarinnar, sem er andspænis rafstöðinni við Elliðaár. |