|
Fyrrum stórbýlið
Reykir í Ölfusi er við rætur Reykjafjalls austan Varmár við bæjarmörk
Hveragerðis. Þarna er mikið jarðhitasvæði, sem tengist Hengilssvæðinu.
Nafnið Hveragerði náði yfir hverasvæðið, sem er enn þá í bænum en þó
mikið breytt vegna nýtingar. Upp með Varmá og í dalskvompunum og
hlíðunum er veruleg hveravirkni en jarskjálftar valda miklum breytingum
af og til.
Reykir eru austan
Varmár, sem var brúuð 1940 hjá Fagrahvammi. Fyrrum var hún farin á
vöðum, Tíðavaði litlu ofar brúarinnar eða fossvaði skammt ofan
Reykjafoss. Hveragerði nær ekki yfir byggðina austan árinnar, sem
tilheyrir Ölfusi.
Sagt er, að Karli, þræll Ingólfs Arnarsonar, sem mælti hin
fleygu orð: „Til ills forum vér um góð héruð, er vér
skulum byggja útnes þetta.”, hafi flúið Reykjavík og setzt
að á Reykjum með ambátt. Samkvæmt Landnámu lét Ingólfur gera skála á Skálafelli.
Þaðan sáust reykir við Ölfusvatn, þar sem Karli fannst. Karli og
ambáttin voru í kröggum, þegar þau eignuðust son, og skírðu hann
Kröggólf (Kröggólfsstaðir).
Reykir
voru fyrrum setur höfðingja, s.s. Gissurar jarls Þorvaldssonar á 13.
öld og Odds Gottskálkssonar, lögmanns, á 16. öld. Skömmu eftir
Apavatnsfund heimsótti Sturla Sighvatsson Gissur og knúði hann til
hollustu við sig en hann rauf eiðinn, er hann vó Sturlu í
Örlygsstaðabardaga um sumarið (1238). Oddur Gottskálksson vann
að þýðingu Nýja testamentisins að Reykjum skömmu eftir 1540.
Skömmu fyrir 1930 keypti ríkið jörðina og Hveragerði fór að byggjast.
Þar var starfrækt hressingarhæli fyrir berklasjúklinga um tíma og
Garðyrkjuskóli ríkisins var stofnaður 1939.
Reykir
voru kirkjustaður um níu alda skeið til 1908, þegar kirkjan fauk af
grunninum. Bærinn var einnig prestsetur til siðaskipta en síðan
varð kirkjan útkirkja frá Arnarbæli. Kirkjugarðurinn er enn þá
sýnilegur sunnan aðalbyggingar skólans. Ekki sést móa fyrir
rústum bæjarhúsa eða kirkju.
Sundlaugin í Laugarskarði er í landi Reykja. Lárus Rist stóð í
fararbroddi ungmennafélagsins við gerð hennar. Hún var tekin í
notkun 1938 og var lengi vel eina 50 m Langa sundlaugin
í landinu. |