|
 Skorradalur er syðstur Borgarfjarðardala, 28 km langur. Vestast sunnan
hans er Skarðsheiði, svo Dragafell og Botnsheiði. Norðan hans er
Skorradalsháls (435m). Upp úr honum austanverðum liggur forn leið að
Eiríksvatni, með Veggjum og suður að Þingvallavatni og norður um
Kaldadal. Skorradalsvatn fyllir upp mestan hluta dalsins en undirlendið
vestan þess er breitt og mýrlent. Byggðin í dalnum var að mestu vestan,
norðan og austan vatnsins en stök býli sunnan þess. Fyrrum voru allt að
22 bæir í dalnum og skógur og silungsveiði talin til hlunninda. Að
Efra-Hreppi er jarðhiti og sundlaug. Kirkjustaðurinn Fitjar eru innst í
dalnum (Hvanneyrarprestakall). Lítið er um hefðbundinn búskap í dalnum
en sumarbústöðum fer fjölgandi. Skóglendi í dalnum stækkar ár frá ári.
Skógræktin á ítök á sjö jörðum og eigendur sumarbústaða gróðursetja
þúsundir trjáa árlega.
Þorbjörg,
systir Harðar Grímkelssonar Hólmverja, bjó þar ásamt manni sínum
Indriða. Móðir Þorbjargar andaðist á fæðingarbeði hjá bróður sínum,
Torfa Valbrandssyni. Hann fól manni að drekkja barninu í Reykjadalsá en
hann skildi það eftir í garðshliði hjá Grími, hálfbróður móður
Þorbjargar, að Signýjarstöðum. Hann lét líta svo út, að kona hans hefði
fætt honum barn og skírði það Þorbjörgu. Torfi sótti barnið æfur af
reiði og sendi það með förumanni til Grímkels, föður hennar en hann rak
þau brott. Þorbjörg, Hörður og Geir, fóstbróðir hans, fengu fóstur hjá
góðu fólki. Hólmverjar, félagar Harðar, rægðu Indriða mág hans fyrir
honum, þannig að ekki varð frændsemi milli þeirra og Hólmverjar fóru
tvær ránsferðir að Indriðastöðum og reyndu að brenna bæinn. Þorbjörg
hafði sent boð út og lið dreif að og hrakti Hólmverja á flótta. Hún
hafði reynt margt til að fá Hörð til að segja skilið við félaga sína án
árangurs. Þegar bændur héldu stefnu til að sameinast um aðför að Herði
og Hólmverjum, sagðist hún mundu verða þess manns bani, sem vægi Hörð,
og stóð við það (Geirshólmur).
Indriðastaðir.
Á
Indriðastöðum er stórt og vaxandi sumarbústaðahverfi,
útleiga fjórhjóla með leiðsögumanni, hestaleiga og margs
konar önnur afþreying, sem er skipulögð fyrir hópa.
Grund
er stórbýli, sem sama ættin hefur setið síðan 1835.
Sarpur.
Hér var Helgi Harðbeinsson staddur í
seli, þegar Bolli, sonur Guðrúnar Ósvífursdóttur og Bolla
Þorleikssonar felldi hann og hefndi með því föður síns.
(Laxdæla)
Á móti Sarpi er foss, sem heitir Keilufoss. Þjóðsaga segir,
að undir fossinum hafi alltaf verið nógur silungur, en þau
álög fylgdu, að ekki mátti veiða meira hverju sinni en dugði
í máltíð. Maður nokkur braut þessa reglu en veiddi þá keilu.
Síðan hefur ekki veiðst þar.
Vatnshorn.
Ekki er nefndur annar
landnámsmaður í Skorradal en Skorri, leysingi Ketils gufu.
Hann nam land fyrir ofan vatn og var þar drepinn, segir
Landnáma. Er ekki vitað hvar hann bjó, en milli Vatnshorns
og Haga eru Skorrhólar þrír, og er sagt að í einum þeirra sé
Skorri grafinn. E.t.v. bjó hann á Vatnshorni?
Vatnshorn fór í eyði 1961.
Á Vatnshorni bjó Helgi Harðbeinsson, sem að sögn Laxdælu
veitti Bolla Þorleikssyni áverka, þegar hann var felldur, en
annar maður greiddi honum banahöggið. Helgi gekk að konu
Bolla, Guðrúnu Ósvífursdóttir, og þurrkaði blóð af spjóti
sínu í blæjuhorni hennar. Guðrún leit til hans og brosti
við, en félagi hans kallaði þetta illmannlega gert. Helgi
bað hann eigi það harma, "því að ég hygg, að undir þessu
blæjuhorni búi höfuðsbani minn."
Geldingadragi.
Vegurinn yfir í Svínadal,
dregur nafn sitt af því, þegar Hólmverjar rændu 80 geldingum
frá Indriða, mági Harðar. Þeir lentu í ófærð, en Hörður dró
tvo forystusauði á undan og gerði þannig braut fyrir hina.
Síldarmannagötur eru
götuslóði, sem liggur upp fjallið rétt fyrir utan Botnsskála
í Hvalfirði yfir í Skorradal. Gatan hlykkjast upp eftir
Síldarmannabrekkum skammt utan við Brunná. Við upphaf
leiðarinnar hefur verið hlaðin stór varða og öll leiðin var
stikuð og vörðuð sumarið 1999. Ganga um Síldarmannagötur
tekur um 4 tíma og er hvorki erfið né hættuleg. Útsýnið af
Þyrli er mikið og fagurt, landslagið fjölbreytt og örnefni
fjölmörg. Við Bláskeggsá má velja um að ganga áfram norður
Síldarmannagötur eða fara eftir gamalli götu niður í
Litlasandsdal.
Jarðfræði. Skorradalur er eins og
mest öll Borgarfjarðarsýsla hluti af blágrýtismyndun
Íslands. Þar er blágrýti lang algengasta bergtegundin, en þó
kemur líparít fyrir á nokkrum stöðum. Blágrýtismyndunin er
að mestu úr víðáttumiklum blágrýtislögum sem hlaðist hafa
ofan á hvert annað og sjást í dag sem hamrabelti í hlíðum
fjallanna. Hvert þessara belta er upprunalega
hraunflóð sem að runnið hefur frá eldstöð yfir flatt land.
Þetta gerðist á tertíer tíma fyrir mörgum milljónum ára. Sum
staðar á milli blágrýtislaganna eru þunn lög úr ýmis konar
móbergi. Þau samanstanda að mestu úr hörnuðum árframburði,
gosösku, gjalli og fleiru. Móbergið molnar
mikið fyrr en blágrýtið og sést það best sem beltaskipting í
landslaginu. Blágrýtið er storkuberg, dökkt á lit, þungt í
sér og svo þétt að oft og vatn vinna illa á því. Líparít sem
að einnig er storkuberg finnst á einum stað í Skorradal
norðan undir Skarðsheiði fyrir ofan Indriðastaði.
Dalurinn sjálfur er mótaður af framhlaupi skriðjökuls, sem
virðist hafa gengið fram dalinn, en ekki unnið á berghafti
sem lokar dalnum skammt fyrir ofan bæinn Efri Hrepp.
Skógræktin
í Skorradal.
Árið 1951- 1952
var Háafellsgirðingin stækkuð um einn hektara.
Gróðursetningu var síðan haldið áfram uns reiturinn var full
gróðursettur. Núna, rúmum 60 árum síðar er sitkagrenið orðið
rúmlega 14 m. hátt og farið að sá sér. Á sama og tíma fyrstu
plönturnar í Háafellsreit voru að vaxa og dafna herjaði
síðari heimsstyrjöldin og í kjölfar hennar miklar
þjóðfélagsbreytingar á Íslandi. Fólk flutti úr sveitum til
þéttbýlisstaða. Fyrst fóru í eyði jarðir sem erfiðar voru
til túnræktunar. Þá sáu efnaðir borgarbúar sér leik á borði
að fjárfesta í tiltölulega ódýru landi. Á stríðsárunum
keyptu hjónin Soffía og Haukur Thors forstjóri jarðirnar,
Stálpastaði og Hvamm. Í Hvammi byggðu þau sumarhús og fengu
að öllum líkindum hnausplöntur úr Háafellsreit til að
gróðursetja í kringum sumarhúsið. Eflaust hefur það hvatt
þau til dáða að sjá hve vel plönturnar í Háafelli döfnuðu.
Árið 1952 fékk Skógrækt ríkisins jörðina Stálpastaði til
skógræktar. Þessi gjöf hafði í för með sér upphaf
reglulegrar skógræktar í Skorradal. Ef þessi gjöf hefði ekki
komið til er ómögulegt að segja hvert hefði orðið framhaldið
á skógrækt í Skorradal.
Gönguleiðir.
1. Upp úr dalnum að Eiríksvatni, yfir veggi, að Hvalvatni,
yfir Leggjarbrjót, að Svartárkoti og niður í
Þingvallaþjóðgarð.
2. Um Síldarmannagötur niður í Hvalfjarðarbotn.
Þaðan liggur beinast við að kíkja á Glym.
3. Upp að Eiríksvatni og Reyðarvatni á Uxahryggjum. |
