|
 Þetta
fornfræga stórbýli er næsti bær við kirkjustaðinn og
prestsetrið Valþjófsstað. Bærinn hét upprunalega Skriða, en
það breyttist, þegar Stefán Jónsson, Skálholtsbiskup,
stofnaði þar yngsta klaustur landsins árið 1493. Það var
eina klaustrið á Austurlandi og næstu klaustur voru að
Munkaþverá í Eyjafirði og Kirkjubæjarklaustur á Síðu.
Kirkja klaustursins var vígð 23. ágúst 1496 og þá voru þrjár
kirkjur á þremur nágrannajörðum í Fljótsdal (Bessastaðakirkja
elzt).
Siðaskiptin urðu 48 árum síðar í Skálholtsbiskupsdæmi.
Klaustrið var lagt niður 1552, en engu að síður hafði því
áskotnast miklar eignir, sem runnu til Danakonungs. Þessar
eignir urðu að sérstöku léni, Skriðuklaustursléni, þar sem
sátu ýmsir ríkismenn, m.a. nokkrir sýslumenn. Páll Ólafsson,
skáld, var einn hinna síðustu til að gegna því starfi.
Heimaprestar voru haldnir um tíma við kirkjuna, en hún var
loks lögð niður árið 1792. Síðan hefur sóknarkirkjan verið
á Valþjófsstað. Enn þá sér fyrir kirkjustæði og kirkjugarði
að Skriðuklaustri og meðal þeirra, sem þar liggur grafinn er
Jón hrak, sem Stephan G. Stephansson orti svo fagurlega um.
Hans Wium (1715-1788), sýslumaður, sat þar og dauðadæmd
stúlka kenndi honum barn (Sunnevumál). Hann missti embættið
um tíma en var síðar sýknaður. Hans var einn þeirra, sem
lögðu til að danska stjórnin flytti hreindýr til landsins.
Gunnar Gunnarsson (1889-1975) settist að á Skriðuklaustri
árið 1939 og bjó þar um tíma. Hann vildi staðurinn bæri
sitt forna nafn en varð ekki ágengt. Hann lét reisa húsið,
sem þar stendur árið 1939 og þýzki arkitektinn Fritz Höger
teiknaði. Það er 315 m² að flatarmáli, tvær hæðir og ris,
alls yfir 30 herbergi. Árið 1967 var annað íbúðarhús byggt
á jörðinni og það skírt Skriða.
Gunnar flutti til Reykjavíkur 1948 og
ánafnaði ríkissjóði jörðina með því skilyrði m.a., að nýting
hennar yrði til menningarauka ("Jarðeign þessi skal vera
ævarandi eign íslenzka ríkisins. Hún skal hagnýtt á þann
hátt, að til menningarauka horfi, t.d. að rekin sé þar
tilraunastarfsemi í landbúnaði, byggðasafn, bókasafn,
skjalasafn, listasafn, skóli, sjúkrahús, hressingarhæli,
barnahæli eða elliheimili.").
Tilraunabú í sauðfjár- og jarðrækt var rekið
þar frá 1949 a vegum RALA, unz landbúnaðarráðuneytið gerði
allan sauðfjárkvóta jarðarinnar upptækan árið 1990.
Stofnun Gunnars Gunnarssonar var komið á laggirnar með
reglum menntamálaráðherra 1997 og hann tók við umsjón og
yfirráðum á staðnum 1999. Þar er nú rekið menningar- og
fræðasetur með gestaíbúð fyrir lista- og fræðimenn,
veitingastofu og margháttuðum menningarviðburðum árið um
kring.
Eftir stofnun Vatnajökulsþjóðgarðsins hinn 7. júní 2008 varð
Skriðuklaustur ein hinna sex gestastofa hans.
Fjarlægðin frá Skriðuklaustri til strandar við Héraðsflóa er
80 km í loftlínu og bærinn liggur aðeins
50 m.y.s.
Gestastofa
Skriðuklaustur
701 Egilsstaðir
Sími: 470 0840
Fax: 470 0849
snaefellsstofa@vjp.is |
