|
 Purkey
er ein eyjanna í Dalasýslu. Milli
hennar og Skáleyjar er Skálastraumur og þar er hægt að komast yfir
á stórstraumsfjöru nokkurn veginn þurrum fótum..
Purkey er vogskorin með fjölda tanga, rifja og hólma umhverfis.
Svíney hét hún í fornum ritum og þar bjó Æsa Kjallaksdóttir,
hverrar sonur var Eyjólfur, sem veitti Eiríki rauða að málum og hjálpaði
honum að komast til Grænlands.
Austust
og nyrzt er bæjareyjan. Þar var bærinn og túnið suðvestanvert og þaðan vestar
er Bæjarvogur. Skarðskirkja
átti lengi bænhús í Purkey. Fjöldi
örnefna er í eyjunni, þ.á.m. er Hjallholt og Fossrif, þar sem er hálfbyggð
kornmylla, sem aðfalls- og útfallsstraumar knúðu.
 Stekkjarey
er norðvestan bæjareyjarinnar. Nærri Staðarklettum og eitt lítið
austar er Æsudys. Helganaust
er allstór eyja nokkurn veginn 1 km austan bæjareyjarinnnar.
Hún fékk nafn af reknu líki.
Þar er og Helgatótt og þar var svo reimt, að fæstir, sem
voru í heyskap í í eyjunni, lögðu sig til svefns.
Þaðan norðanaf er Knarrarbrjótur, straumur, sem braut skip.
Gussey er lítið sunnan túnsins.
Þar er hæðin Haus með Teitsbóli, sem á að tryggja, að
grafnir menn vakni ekki til lífs á ný.
Purkey
er mjó um miðjuna. Sunnan
í henni gengur Miðey og þaðan Miðeyarrif yfir á Músanes, þar sem
eyjan breikkar aftur. Mörg
örnefnanna á eyjunni eru líklega frá landnámsöld.
Jón
Árnason studdist mikið við álfafrásagnir Ólafs Sveinssonar
(†1845) frá Purkey. Álfarit
Ólafs varð honum að innblæstri og er aðallega prentað í nýustu
útgáfunni. Ólafur trúði
sjálfur mjög á huldufólk og sagði m.a.: „Þessi ey Purkey er mikið
byggð af þess konar fólki, og er misjafnt í sínum tegundum sem vér.
Oft hefur fólk, sem hér hefur verið, séð skip er huldufólk
hefur á verið og hefur heyrt til þá það hefur lent og sett skip sín
og heyrt manna mælgi, en ei orðin hreint skilið.
Helzt hefur það við borið á sunnudögum þá þar hefur frá
sinni kirkju komið er það sókt hefur til eins og við til okkar.
Oft hafa sézt kindur hér, er þessu fólki hafa við komið og
kvenfólk líkt búið og heimafólk hér….
Misjafnan aldur fær þetta huldufólk eins og vér.
Sjúkdómar heimsækja þetta fólk so það mjög þjáist af þeim
með ströngum verkjum so það lætur sitt líf.
Einstöku maður þess kyns verður mjög gamall og liggur í kör.
Skunnkuldi er nokkur á þessu fólki…
(Þjóðsögur Jóns Árnasonar VI, s. 6-7, 30).
Síðasti
bóndinn í Purkey dvaldist þar að mestu allt árið til 1982 nema um
háveturinn, þótt reglulegum búskap hafi verið hætt á áttunda áratugnum.
Hlunnindi eyjarinnar eru nytjuð á sumrin. |
