|
Svefneyjar
eru innsti hluti svornefndra Inneyja, sem ná yfir Hvallátur, Skáleyjar
og Sviðnur, eða alls hátt á fimmta hundrað eyja.
Vegalengdin frá Skjaldarey yzt í Svefneyjalöndum til Grísabóls
inns í Skáleyjum er 15½ km en séu öll sker út frá báðum endum
tekin með í dæmið er vegalengdin 26 km.
Gengt er um mestan hluta Svefneyjalanda á stórstraumsfjöru.
Flateyjarsundið milli Inneyja og Flateyjar er að mestu skerjalaust og opnast
norður í flóann og út til hafs sunnan Flateyjar. Það er mjóst
milli Flateyjar og Svefneyja og þar nefndu Flateyingar það
Svefneyjasund. Heimaeyja
Svefneyja er í vesturjaðri þeirra og er stærst Inneyja, litlu minni
en Flatey. Hún er u.þ.b.
1½ km á lengd og allt að ½ á breidd og skýlir hinum eyjunum eða
svæfir hafölduna að mestu. Helztu
eyjar Svefneyjalanda eru Litla-Seley, Langey, Urðey, Grasey,
Feginsbrekkur, Stóra-Seley, Flatey, Norðureyjar, Hrafnseyjar, Öxneyjar
og Írlönd.
Milli
Látralanda og Svefneyja er Breiðasund.
Við norðurenda þess, á innanverðu Flateyjarsundi, er
bunguvaxinn stuðlabergshólmi, sem er klofinn af gjá, end ber hann
nafnið Klofningur. Þar
verpir fjöldi toppskarfa, ritna og fýla.
Langt sunnan Svefneyja er annar svipaður hólmi, sem heitir Fótur
og báðir tilheyra þeir Svefneyjum.
Hlunnindi í eyjunum eru aðallega æðarvarp, þangfjörur, vorkópar,
eggjataka og fuglaveiði. Ræktunarskilyrði
á heimaeyjunni eru góð og skilyrði til hefðbundins búskapar því
góð. Þar fengust allt að
30 kýrfóður, þegar öll eyjan var slegin.
Nýting fjörubeitar var talsvert áhættusöm vegna flæðihættu,
þannig að gæta varð fjárins vandlega um stórstraumsfjöru. Gæzlumenn urðu að vera hugaðir, því að þarna voru á
ferli alls konar skrímsl og ófreskjur, s.s. fjörulallar og skeljuð
kvikindi, sem gátu reynzt skeinuhætt.
Ný
búgrein varð til í Svefneyjum, þegar Þörungaverksmiðjan á Reykhólum
hóf starfsemi. Þá urðu
Svefneyingar fyrstir til að hefja Þangskurð í eyjunum.
Landnáma
segir frá því, að Hallsteinn goði á Hallsteinsnesi hafi sent þræla
sína til saltgerðar í Svefneyjum.
Þjóðsagan tekur þarna við og segir, að Hallsteinn hafi eitt
sinn farið að vitja þeirra og fundið þá sofandi í Þrælalág og
af þeim atburði dragi eyjarnar nafn sitt.
Á leiðinni heim lenti hann í Sviðnum og hengdi þrælana í
skarði milli tveggja kletta, þar sem heitir Gálgi.
Sé einhver fótur fyrir þessu, hafa eyjarnar byggzt fremur
seint á landnámsöld. Sturlunga
segir frá því, að Þórður kakali hafi gefið Sanda-Bárði, vini sínum,
eyjarnar. Foreldrar Eggerts
Ólafssonar, skálds og náttúrufræðings, Ólafur Gunnlaugsson og
Ragnhildur Brandsdóttir, bjuggu þar snemma á18. öld og þar fæddist
hann.
Eggert
var meðal frumkvöðla íslenzkrar endurreisnar og drukknaði á unga
aldri í Breiðafirði. Þingstaður
hreppsins var í Svefneyjum í rúma öld, allt fram til loka 19. aldar,
en þá var hann fluttur til Flateyjar, sem varð þá miðstöð byggðarlagsins.
Tún og byggingar eru að mestu frá 20. öldinni, íbúðarhúsið
var byggt árið 1930 (Óskar Níelsson).
Úti á klettum við Bæjarsund á heimaeyjunni stendur enn þá
hús, Ranakofi, sem er miklu eldra að stofni til, en enginn veit, hve
gamalt það er. Þessum
kofa varð að halda við samkvæmt þjóðtrúnni.
Það mátti ekki endurnýja hann í einum áfanga og ekki mátti
láta hann falla í tótt. Það
gerðist þó, þegar menn voru hættir að trúa á þessi hindurvitni,
og ógæfan lét ekki á sér standa.
Þá drukknaði Eggert Ólafsson.
Síðan var þess vandlega gætt að fylgja lögmálum þjóðsögunnar.
Föst
búseta hefur ekki verið í Svefneyjum undanfarin ár en á sumrin er
æðarvarpið nýtt, þang skorið og farið til grásleppuveiða. |