|
Gos milli
Grímsvatna og Bárðarbungu 30. sept. - 14. okt. 1996 bræddi
3,5 km langa, allt að 500 m breiða og 600 m djúpa sprungu í
jökulinn, sem fékk nafnið Gjálp.
Vatn streymdi til Grímsvatnaöskunnar allan gostímann og fram að
og eftir Skeiðarárhlaup 5. nóv.
Rennsli frá eldstöðvunum til Grímsvatna eftir gosið var áætlað
milli 300 og 400 m³/sek. Áætlað
er að askjan hafi innihaldið 3,2 km³ vatns, þegar hlaupið hófst.
Hlaupið var mun meira og óx hraðar en gert var ráð fyrir.
Kl. 13:00 skolaðist brúin yfir Gígju burtu og Skeiðarárbrúin
var farin að gefa sig á sama tíma, þegar veginum hafði skolað í
burtu frá báðum sporðum hennar.
Hún er talin munu gefa sig innan tíðar, þar eð flóðið er
talið munu vaxa mikið enn þá (kl. 14:30, viðtal við Stefán
Benediktsson og Helga Hallvarðsson í ríkisútvarpinu).
Strax í upphafi
hlaupsins flæddi yfir Sæluhúsavatn.
Verðmæti brúarmannvirkjanna á sandinum er
áætlað 1,3 milljarðar króna (Gígja 0,3, Skeiðará 0,7, Núpsvötn 0,3 og
Sæluhúsavatn 0,05 milljarðar).
Heildarverðmæti vega og brúa er u.þ.b. 2 milljarðar.
Grímsvötn voru tiltölulega nýhlaupin (apríl, 1996), þannig
að lægðin var að mestu tóm, þegar gosið hóf að fylla þau á ný.
Búið var að rjúfa veginn yfir Skeiðarársand á nokkrum stöðum
til að opna framrás fyrir hlaupvatnið fram hjá brúnum til að létta
á þeim. Ljósleiðari Pósts
og síma ásamt rafmagnsleiðslum rofnuðu strax í hllaupbyrjun og síma-sambandi
var beint um kerfið norður um land.
Sýndar voru fyrstu myndir af náttúruhamförunum í ríkissjónvarpinu
kl. 15:30 5/11 1996.
Jarðfræðingar telja
líkur á öðru eldgosi í Grímsvötnum, þegar þau hafa tæmt sig og
þrýstingnum léttir af þeim gosstöðvum.
Hlaupið náði hámarki kl. 22:30 5/11.
Þá var talið að það hefði náð 50.000 m³/sek. Hafrannsóknarskip var sent á Skeiðarárgrunn til að
fylgjast með þróun í hafinu og kanna hvort eðjustraumar verða til
á sjávarbotni á landgrunninu. Þeir
geta náð margra tuga km hraða á klst. Skipstjórar voru varaðir við
að vera með botnveiðitæki þar af þessum sökum.
Skeiðarárbrúin stóð að mestu af sér hlaupið en brúin
yfir Gígju (Sandgígjukvísl) fór veg allrar
veraldar. Hlaupið kom líka
fram í Núpsvötnum fyrir myrkur (17:00) 5/11. Heildartjón í hlaupinu varð nálægt einum milljarði.
Smágos varð norðan
Grímsvatna, en sunnan syðsta gígs í sprungunni, sem gaus 6.11.
Gosmökk lagði til suðurs yfir Vatnajökul.
Jarðskjálftafræðingum tókst að aðgreina skjálftavirkni þessa
goss frá því, sem olli hlaupvatni.
Skjálftavirkni vegna hlaupsins hófst kl. 21:30 4/11 og jókst
stöðugt þar til kl. 22:30 (hlauphámark) 5/11.
Virknin minnkaði síðan smám saman og varð stöðug á meðan
askjan tæmdist.
7. nóv. var lýst
yfir, að hlaupinu væri lokið. Talið
er taka muni allt að tvö ár að gera við allar skemmdir á
vegamannvirkjum en 6-8 vikur að opna leiðina fyrir bílaumferð.
Geysimikið jökulsig
kom fram 7. nóv. yfir útfalli Grímsvatna og langt suður eftir. Vatnið í Grímsvötnum hefur líklega verið mun heitara en
venjulega gerist í slíkum hlaupum og göngin undir ísnum því mun
stærri, þannig að þekjan brast eftir að hamförunum linnti.
Eldfjalla- og jöklafræðingar
sögðu að hamförunum loknum, að kenningar þeirra um íslyftingu
vegna flots til að opna útfallið frá Grímsvötnum dygðu ekki einar
sér og töldu, að vatnsþrýstingurinn og líklega vatnshiti að
einhverju leyti (8°C) réði úrslitum, þegar vatnið brýzt fram
undir jöklinum alla leið frá Grímsvötnum að jaðri Skeiðarárjökuls.
Gjáin Gjálp, sem myndaðist
við gosið hefur lokazt og ummerkin á jöklinum líkjast helzt langri
hvilft með miklum sprungum báðum megin.
Þær fylltust af snjó, en svæðið er talið mjög hættulegt
yfirferðar.
Nútíma
þjóðsaga?
Samkvæmt
upplýsingum frá Bandaríkjamanni á Keflavíkurvelli voru 4 landar
hans á Skeiðarárbrú, þegar hluti hennar skolaðist burtu og þeir
með. Þeir voru í
Volkswagen bjöllu, sem hvarf líka.
Þessum upplýsingum var haldið frá fjölmiðlum af einhverjum
ástæðum.
Allt frá goslokum
hefur jökulísinn haldið áfram að bráðna og rennsli til Grímsvatna
hefur haldið áfram (skrifað 19. maí 97).
Búizt var við því, að Grímsvötn fylltust smám saman á ný
og vænta mætti fljótlega annars hlaups.
Slíkt er ekki yfirvofandi, því að jafnt rennsli hefur verið
frá Grímsvötnum í gegnum opin ísgöngin, þannig að engin uppsöfnun
vatns á sér stað í Vötnunum.
Stefnt er að fullnaðarviðgerð
brúa og vegar yfir Skeiðarársand nú í sumar.
Mikill straumur ferðamanna,
einkum íslenzkra, hefur verið að ísgjánni , þar sem Gígja átti
upptök sín. Þaðan barst
mestur ís niður á sandinn og breytti þar landslaginu gífurlega.
Ísjakarnir á sandinum bráðna tiltölulega hratt og stöðugar
breytingar eiga sér stað í gjánni.
Þangað er u.þ.b. 20 mín. gangur frá bílastæði.
Aðalhættan á
sandinum stafar af jökulhverum (kviksyndi) og hruni úr ísveggjum.
Lokið við brú yfir
Gigju sumarið 1998.
18. des. 1998. Gos hófst í syðsta hluta Grímsvatnalægðarinnar
kl. 09:21 og sást fyrst úr flugvélum, annarri á leið til Siglufjarðar
kl. 09:32 og hinni frá FÍ á leið frá Egilsstöðum (Sigríður
Einarsdóttir) skömmu síðar.
Veður var gott og
skyggni frábært. Gosbólsturinn
náði u.þ.b. 10 km hæð um hádegi og sást vel frá Reykjavík yfir
Mosfellsheiði að sjá.
Gosið hófst undir hömrum
á u.þ.b. 1 km langri sprungu. Öskufall
var lítið í byrjun og náði 5-6 km suðaustur á jökulinn um hádegið.
Áttin var norðlæg og mjög hægur vindur.
Ekki er óttast að Grímsvatnahlaup
verði úr því að gosið er í sjálfri lægðinni.
19. des. 1998 Sprengivirkni gossins hefur dvínað og álitið
er að meginhluti gosefnanna verði eftir í Grímsvatnaöskjunni, þar
sem sé að hlaðast upp gígur. Gosmökkurinn
náði u.þ.b. 8 km hæð í dag og öskufall var til norðurs.
Búizt er við suðaustanátt á morgun, þannig að aska gæti
fallið á Norðurlandi.
28. des. 1998. Samkvæmt upplýsingum frá almannavörnum
eru mælitæki hætt að sýna gosvirkni, enda hefur gosið verið að
dvína undanfarna daga.
2004
Gos hófst í suðvestanverðum
Grímsvötnum um tíuleytið 1. nóvember og talið er í upphafi, að
gosmökkurinn hafi náð allt að 13 km hæð og gosið sé líklega kröftugra en
hið næsta á undan. Íshellan í Grímsvötnum yfir gossvæðinu er
nokkuð þykkari en austar og talið, að gosið hafi brotizt í gegnum hana
undir morgun. Strax í birtingu fóru nokkrir náttúruvísindamenn
fljúgandi að gosstöðvunum og hið fyrsta, sem barst frá þeim var, að
gosmökkurinn næði u.þ.b. 10 km hæð. Um ellefuleytið tilkynnti
bóndinn á Möðrudal, sem sá gosmökkinn snemma í morgun, að öskufalls væri
farið að gæta á hans slóðum.
Gosið var kröftugast í upphafi en næstu daga fór að draga úr því þar til
því lauk líklega föstudagskvöldið 5. eða aðfararnótt laugardagsins 6. nóv. Það bræddi kringlótt gat í gegnum ísinn í
Grímsvatnalægðinni og í miðjunni myndaðist gígur. Smágusa kom upp
í suðausturhorni lægðarinnar en ekki varð framhald þar.
Gosmökkurinn reis hæst í u.þ.b. 13 km hæð og olli breytingum á
flugáætlunum innanlands og alþjóðlegri flugumferð var beint suður fyrir
landið. Öskugeirinn lagðist aðallega til norðurs og norðausturs.
Skeiðarárhlaup var þegar hafið áður en gosið hófst og þar þóttust
vísindamenn hafa séð kenningar Sigurðar heitins Þórarinssonar um auknar goslíkur í Grímsvötnum
við lækkun vatnsborðs þar. Viðbótarvatnið vegna gossins jók á
hlaupið, sem náði hámarki í u.þ.b. 4.900 rúmmetrum áður en fór að draga
úr því. Vatn í Gígju og Núpsvötnum jóksts einnig.
2010
Hlaup hófst 31. október. Það fann sér farveg um
Gígjukvísl til sjávar. Brúin þar var byggð úr
steinsteypu árið 1997-98 og er talin mjög traust.
Hinn
1. nóvember mældist vatnsmagnið á sjöunda hundrað
m³/sek, sem var talsvert meira en búizt var við svo fljótt.
Fræðingar álitu, að þetta Grímsvatnahlaup yrði líkt hinu
síðasta árið 2004 og útilokuðu ekki eldgos í kjölfarið.
Hinn 3. nóvember, kl. 10:00, mældist vatnsmagnið við nýju
brúna 2.600
m³/sek og flóðtoppsins, 4.000 m³/sek,
er vænzt síðdegis. Skjálftaórói í Grímsvatnaöskju var
talsverður um hálfþrjúleytið í nótt, en flokkaðist fremur
undir rennslisbreytingar en viðvörun um eldgos.
Flóðtoppurinn 3. nóv. varð 3.500 m³/sek.
Síðan dvínaði hlaupið og því lauk opinberlega 9. nóv. án
nokkurrar eldvirkni í Grímsvötum.
2011
21. maí.
Fyrsta mynd af
gosinu.
Veðurstofan tilkynnti um gosóróa kl. 17:30 og undirbjó flug
yfir Grímsvötn í kjölfarið. Talið er, að gosið hafi
byrjað skömmu fyrir kl. 19:00. Mökkur sást frá
Lómagnúpi kl. 19:15 (Örlygur Sigurjónsson, leiðsögumaður) og
samtímis frá Hellu á Rangárvöllum.
Norðvestanvindur bar öskuskýið austur yfir Jökulsárlón, þar
sem aska fór að falla kl. 22:00. Klukkan 22:07 var
gosmökkurinn sýnilegur frá Reykjavík hafði náð 15 km hæð.
Klukkan 22:45 var almyrkvað við Jökulsárlón.
Öskufall var orðið svo mikið á Skeiðarársandi, að
lögreglan lokaði þjóðveginum vegna slæms skyggnis fyrir fáum
mínútum. Gjóskuframleiðsla gossins í upphafi var talin
nema 20.000
m3/sek.
Klukkan 23:16 var gosmökkurinn kominn upp í 20 km hæð.
Þetta kom fram eftir flug að gosstöðvunum og ekki var hægt
að spá um framhaldið. Engu að síður er búizt við
hlaupi úr Grímsvötnum í kjölfarið. Það yrði líklega
lítið vegna lítils vatnsforða í sigdældinni. Þetta gos
er álitið mun kröftugra en árið 2004.
Fín aska hefur þegar fallið á Höfn í Hornafirði og
Kirkjubæjarklaustri.
22. maí. Um morguninn var farið að gæta fíns öskufalls vestur að
Þjórsá. Öskuskýið náði upp í 3 km hæð og ofan þess var
hægt að fljúga austurum að sögn Ómars Ragnarssonar.
Magnús Tumi Guðmundsson, jarðeðlisfræðingur, sagði að þetta
Grímsvatnagos væri líklega hið mesta í heila öld eða síðan
1873. Gosstrókurinn stendur upp úr gígum undir ísfríu
svæði í suðvestanverðri öskjunni og ekki er að vænta mikilla
vatnavaxta, færist gosið ekki inn undir íshelluna.
Öllu millilandaflugi var aflýst eftir kl 08:00,
innanlandsflugi var aflýst í dag og þjóðvegurinn milli
Kirkjubæjarklausturs og Freysness er lokaður vegna lítils
eða einskis skyggnis.
Magnús Tumi Guðmundsson, jarðeðlisfræðingur, flaug yfir
eldstöðvarnar í dag og sagðist telja gosið í rénun, en það
gæti haldið áfram í nokkra daga. Margir óttast, að
veðurstofan (Metoffice -
London VAAC)
í Englandi muni endurtaka hið umdeilda
flugbann og valda með því miklum búsifjum.
Öskustrókurinn lækkaði niður í 10 km síðdegis og er á milli
10-15 km að kvöldi. Fé á beit í heimahögum hefur ekki
orðið eins illa úti og búast mátti við, aðeins fáar ær og
lömb hafa fundizt dauð nú um hásauðburðinn.
Askan úr þessu gosi er brúnleitari og inniheldur líklega
minni flúor en úr Eyjafjallajökli í fyrra.
Öskuskýið lagðist yfir höfuðborgarsvæðið með kvöldinu.
23. maí. Gosið hefur verið stöðugt og
smáminnkandi í dag. Mökkurinn var í 8 km hæð mestan
hluta dags og öskufalls gætti mest milli Víkur og Kvískerja
í Öræfum. Um tíma var alblint á Kirkjubæjarklaustri og
þjóðvegurinn var lokaður á milli framangreindra staða allan
daginn. Það bætti verulega í vindinn, svo þakplötur
fóru að fjúka á Klaustri. Búizt er við að öskuský nái
annars vegar til norðurstrandar Rússlands og hins vegar til
Írlands og Skotlands í fyrramálið.
24. maí. Öskustrókurinn er í u.þ.b. fimm km hæð
í dag. Framvinda gossins er í samræmi við spár, hvað
snertir magn gosefna, sem er komið niður í 100
m3/sek,
en var 2000-3000 í gær og enn meira í upphafi gossins.
Aska hefur fallið víða um land án þess að hafa áhrif á
innanlandsflug, en það var fellt niður annan gosdaginn án
sjáanlegs tilefnis. Millilandaflug er í tiltölulega
eðlilegum farvegi, nema í Bretlandi og Noregi, þar sem það
var fellt niður. Ryan-Air ætlaði að halda áætlunum
sínum óbreyttum en heyktist á því, þegar flugfélagið felldi
niður flug til Skotlands og Írlands. Æ fleiri eru
ósammála niðurstöðum „Metoffice (London
VAAC), og láta eigin dómgreind ráða.
Norðmenn breyttu ákvörðun sinni og ákváðu að hefja flug
aftur í dag. Þessi afstaða kann að ráða úrslitum
fyrir íslenzka ferðaþjónustu nú í sumar. Ekki sjást
merki um yfirvofandi flóð úr Grímsvötnum.
Hringvegurinn var opnaður fyrir umferð á ný kl. 19:00 í dag.
Hópur jarðvísindamanna undirbjó för sína að eldstöðvunum.
Ferðinni er heitið upp að Jöklaseli við Skálafellsjökul og
þaðan á jökli að Grímsvötnum. Undir kvöld var sagt frá
síminnkandi gjóskugosi, aðeins u.þ.b. 50
m3/sek,
og líkindum á lokum öskugossins. Gjóskuframleiðslan
þessa rúmlega þjá gosdaga er margföld miðað við gosið í
Eyjafjallajökli (14. apríl - 23. maí) í fyrra.
Aðalflugvöllum landsins var lokað frá kl. 23:00 og síðan
átti að ákveða framhaldið kl. 08:00 daginn eftir.
25. maí. Keflavíkurflugvöllur var opnaður fyrir
kl. 08:00 í morgun. Engin merki um eldgosið sáust í
morgun önnur en gufustrókar tengdir minni háttar
öskusprengingum að sögn fólks, sem er við eldstöðvarnar.
Aska fellur aðeins í nágrenni gígsins. Annaðhvort er
goshlé eða gosinu er lokið. Keflavíkurflugvöllur var
opnaður fyrir umferð kl. 08:00. Nokkrir þýzkir
flugvellir voru lokaðir til hádegis. Yfirvöld búast
ekki við frekari truflunum á loftsins vegum vegna þessa
eldgoss.
26. maí. Eldgosinu er ekki lokið.
Stöðugar smásprengingar urðu í eldstöðinni í dag og um
tuttugu mínútna skeið urður þær svo kröftugar, að strókurinn
náði allt að 8 km hæð áður en dró úr kraftinum á ný.
28. maí. Flugvél landhelgisgæzlunnar flaug yfir
gosstöðvarnar í dag og mældi 1,5 km háan gufustrók úr
gígnum. Jarðvísindamenn telja enn þá möguleika á
virkni, sem veldur öskustrókum, svo gosinu er ekki lokið enn
þá.
30. maí. Goslokum lýst yfir opinberlega.
2012
27. janúar. Vatnsborð Gígjukvísl fór hækkandi frá
hádegi. Talsverð brennisteinslykt fannst síðdegis og
líklega gróf áin sig samtímis.
Lögreglan taldi, að vatn í ánni hafi hækkað frá kl. 17:00
fram á kvöld. Nokkuð var um ís í ánni. Talið er
að Grímsvötn hafi hlaupið.
Asahláka, sem varð samtímis hlaupinu, olli
vegaskemmdum milli Gígju og Núpsvatna án þess að vegurinn
lokaðist, en Vegagerðin hóf viðgerðir strax.
Vatnsborð Gígjukvíslar hélzt óbreytt aðfararnótt hins 29.
janúar. |