Meira um Ķsland


.Landrek og brś į milli heimsįlfa

JARŠFRĘŠI ĶSLANDS

JARŠFRĘŠI SUŠVESTURLAND
.

.

Feršaįętlanir
Rśtur-Ferjur-Flug

 

Reykjanesbeltiš er kallaš rekbelti (Rift Zone; žóleiķt-berg).

Fossvogslögin eru u.ž.b. 10000 įra.  Žar sjįst sjįvarsetlög meš steingeršum skeljum og kušungum frį sķšasta hlżskeiši ķsaldar ķ 4-5 m hįum sjįvarbökkum.

Öskjuhlķš:  Žar er aš finna fjölbreytta jaršsögu seinni hluta ķsaldar.  Öskjuhlķš var eyja viš hęrri sjįvarstöšu fyrir u.ž.b. tķužśsund įrum.  Žess sjįst merki ķ 43 m hęš yfir sjó ķ hlķšum Öskjuhlķšar, žveginn jökulrušningur og lįbaršir hnullungar.

Reykjanes:  Jaršskjįlftar tķšir.  Eldstöšvakerfin fjögur į skaganum eru oft greind į eftirfarandi hįtt:  Reykjanes – Grindavķk – Vogar, Krżsuvķk – Trölladyngja, Brennisteinsfjöll – Blįfjöll og Hengill – Selvogur.  Fjögur til fimm söguleg gos į Reykjanesi į tķmabilinu 875 - 1340 og hraun u.ž.b. 16 talsins.  Hraun viš Hlķšarvatn frį 1340. Ögmundarhraun frį 1150.  Hraun efst ķ Heišmörk og Ķ Blįfjöllum u.ž.b. 1000 įra.  Svķnahraun gęti veriš kristintökuhrauniš  frį  1000.  Svartahraun viš Blįa lóniš frį 1226.  Kapelluhraun frį 1150.  Afstapahraun frį sögulegum tķma.  Stampahraun og Arnarseturshraun frį 1226.  Sjį Jökul frį 1988 (kort af Reykjanesi), Eldfjallafręši eftir Decker og Decker, nżjustu śtgįfu Jaršfręši Žorleifs Einarssonar, Nįttśrufręšingurinn 52 (80-86); 53 (13-60); 53 (53-85); 54 (77-85); 54 (149-154) eftir Svein Jakobsson, Acta Naturalia Islandica (Nįttśrufręšistofnun); The Petrology of recent rocks in the eastern volcanic zone 1979 eftir Svein Jakobsson.

Bśrfellshraun er ca. 7200 įra (C14), gęti veriš eitthvaš yngra vegna skekkjuvalds C14 ašferšarinnar, sem er óžekktur.

Žórsberg Ķ Setbergslandi stendur į gömlu sjįvarmörkunum.

Sjįvarmörk ķ Garšabę voru 48m yfir nśverandi sjįvarstöšu, ca 43m ķ Öskjuhlķš og 38m į Hvaleyrarholti.  Žessu olli ķsfarg jökulskeišanna.  Grķmshóll į Kvķguvogastapa er u.ž.b. 70m hįr og stóš ašeins blįkollurinn upp śr sjó.  Reykjanes reis fyrr en Reykjavķkursvęšiš, žar eš ķsa leysti žar fyrr.  Žórsberg ķ Setbergslandi stendur į gömlu sjįvarmörkunum.

Milli įlversins og fyrrum fiskeldisstöšvar (nś gįmafyrirtęki) er grįgrżtishelluhraun.
Kapellu- eša Nżjahraun rann į fyrri hluta 11. aldar (1010-1020).  Heilög Barbara, verndari feršamanna, jaršfręšinga og mįlmbręšslumanna.  Lindir austan įlvers gįfu Straumsvķk nafn (nś listamannamišstöš).  Einnig miklar lindir austan Straumsvķkur.

U.ž.b. 52% Reykjanesskagans (męlt śr botni Kollafjaršar til Žorlįkshafnar) er žakinn hraunum, sem runnu eftir sķšasta skeiš ķsaldar (43 km²).  Flest fjöll, t.d. Keilir, eru śr móbergi frį sķšasta kuldaskeiši.

Hrśtagjįrdyngjuhraun nį frį Hvaleyrarholti aš Vatnsleysuströnd (Vatnsleysuvķk).  Žar taka viš Žrįinsskjaldarhraun (Vatnsleysuhraun).  Skjaldlögun austan Fagradalsfjalls er dyngja.  Dalur milli dyngnanna.  Žar eru Afstapahraun (apal), įšur nefndt Arnstapahraun.  Eldra Hraun undir, en žar er lķka frį sögulegum tķma (landnįmslagiš er undir žvķ).  Žaš eru u.ž.b. 12 söguleg hraun į skaganum, en litlar skrįšar heimildir eru til um tilurš žeirra.  Įstęšur eru mešal annars žęr, aš bękur hurfu śr Višeyjarklaustri.  Žeim var ręnt og hurfu ķ flutningi į 17. öld (skipstapi).  Žrįinsskjaldarhraun runnu viš hęrri sjįvarstöšu skömmu eftir sķšasta kuldaskeiš.  Žaš sést į rśllušu grjóti ca 5m ofar nśverandi sjįvarstöšu (9000 įra).  Žrįinsskjöldur er bunga austan Fagradalsfjalls (9000-10000 įra).  Erfitt er aš įkveša hvenęr kuldaskeiši lauk hér, įętlaš fyrir 9000-10000 įrum.

Į Vatnsleysuströnd eru elztu hraunin.  Stöšugar og hęgfara hreyfingar hafa valdiš miklum sprungum ķ žeim.  Nżrri hraun ofan į fela lķka eldri sprungur.

Vogar (įšur Kvķguvogar) og Vogastapi (Kvķguvogastapi; grįgrżti).  Stakksvogur į milli.

Misgengi sunnan vegar viš Vogastapa, Grķmshóll meš vöršu (75m).  Lįbariš grjót alls stašar mešfram vegi um Vogastapa.  Vogastapi og Mišnesheiši eru gamlar dyngjur.  Keflavķkurflugvöllur er į dyngju.  Sandfellshęš er dyngja.

Stapafell myndašist undir ķs eša ķ sjó.  Žar er mikiš bólstraberg meš ólķvķnkristöllum nešst ķ bólstrunum.  Įstęšur fyrir myndun bólstrabergs eru lķtt kannašar en tališ er, aš mismunur hitastigs hrauns og vatns og žrżstingur ķ vatninu hafi įhrif į myndun žess.  Ķ bólstrunum er ólķvķn (meira nešst vegna sökks), plagķóklas og įgķt (svart).  Svört lög ķ Stapafelli eru aska (bendir til blandašs goss), sem hefur setzt til ķ vatni (mjög reglulega lagskipt).  Sprungur liggja vķša ķ gegnum Stapafell.  Bśiš er aš fjarlęgja slatta af fjallinu til mannvirkjageršar, m.a. Keflavķkurflugvallar.

Raušamelur er fyrrum sjįvargrandi, sem liggur austur śr Stapafelli, myndašur śr efni śr fellinu.  Hann varš til viš hęrri sjįvarstöšu, žegar sjór braut śr žvķ.  Sķšan flęddu hraun.  Žau eru śr Sandfellshęš (4 km³).  Hringvegur liggur um Stapafell.

Sślur heitir tindur vestan Stapafells (móberg).  Pķkrķtblįgrżti (aušugt af ólķvķni) er vestan Sandfellshęšar.

Seltjörn, sunnan Vogastapa, er lęgsti hluti sigdals.  Sunnan tjarnarinnar eru berglög, sem hafa snarast til sušurs og hallast į milli sprungna.

Arnarseturshraun (apal) er į leišinni til Grindavķkur.  Žaš er frį sögulegum tķma sbr. annįla śr Skagafirši.  Vallholtsannįll segir frį gosi 1661, en viš rannsókn kom ķ ljós aš landnįmslagiš (dökkt aš ofan og ljóst aš nešan) er undir hrauninu og Kötlulag (1495-1500) er ofan į žvķ.  Hraun viš Svartsengi og Grindavķk er ca 2400 įra.  Įn žess vęri engin höfn ķ Grindavķk.  Grindavķk fęr neyzluvatn frį Svartsengi en fékk įšur 12°C heitt vatn, sem hafši flest einkenni hitaveituvatns.

Sandey ķ Žingvallavatni er u.ž.b. 2000 įra, į lķkum aldri og Grįhraun viš Nesjavelli.

Leitarhraun, žar sem Raufarhólshelli er aš finna, er u.ž.b. 4800 įra.

Stušlar myndast hornrétt į kólnunarflöt hrauna.  Žar sem rósir og sólir koma fram ķ bergi er lķklega um gķgtappa eša žrönga hraunrįs aš ręša, žar sem hrauniš hefur kólnaš frį öllum hlišum.  Bergiš storknar hęgast ķ mišju og veršur žéttast žar.

Neyzluvatn liggur ķ lögum ofan į sjónum undir hraunum Reykjanesskagans.  Grķšarmargar holur hafa veriš borašar til rannsókna.  Grunnvatnslagiš er 35-40m žykkt og endurspeglar landslagiš.  Um sprungusvęšum skagans rennur mikiš og straumžungt grunnvatn, ef hitt žrżtur.

Jašrfręšilega įhugaverš svęši og stašir į Sušvesturlandi eru m.a. eftirfarandi:
Hengilssvęšiš   Svartsengi   Eldeyjarboši
 
Festarfjall  Krżsuvķk             Reykjanes  Selatangar     Vatnsleysuströnd  Žingvellir  Geirfuglasker    Brennisteinsfjöll  Esja  Fossvogslögin  Višey   Blįfjallasvęšiš   Arnarseturshraun    Leitarhraun   Sślur   Raušamelur  Stapafell    Vogar  Žrįinsskjaldarhraun   Hrśtagjįrdyngjuhraun  Kapellu- og  Nżjahraun  Seltjörn Trölladyngja Ögmundarhraun  Öskjuhlķš  Vatnsleysuströnd   Krżsuvķk  Raušhólar


Nat.is - pósthólf 8593, 108 Reykjavik- sķmi: 898-0355 - nat@nat.is- um okkur - heimildir