|
Eyjafjöll
eru meðal hærri fjalla landsins (1666m) og nafngjafi þeirra er
Vestmannaeyjar skammt undan ströndinni.
Þessi fjallgarður vestur úr fjallendi Mýrdalsjökuls er innan
eldvirkasta svæðis landsins og eldkeila hefur hlaðist upp, þar sem
annaðhvort tvo Guðnasteina (1666m og 1580m) eða Goðastein og Guðnastein
ber hæst á gígnum sunnan- og norðvestanverðum.
Menn eru ekki á eitt sáttir með nafngiftirnar.
Jökulhettan er talin vera hin fimmta stærsta hérlendis og ekki
lengur tengd Mýrdalsjökli á Fimmvörðuhálsi.
Þaðan liggur góð gönguleið upp á hæstu bungu,
einnig frá Seljavöllum, Mörk, hátindaleið úr Stakkholti og upp úr
Langanesi hjá Grýtutindi og upp skerin í jöklinum norðvestanverðum.
Það telst ekki lengur til tíðinda, að menn skreppi akandi á
fjallajeppum og snjósleðum upp á hæstu bungur landsins en þessi var
eitt sinn sigraður á fólksbíl (lada).
20.03.10. Jafndægur að vori. Rétt fyrir
miðnættið hófst sprungugos (suðvestur-norðaustur) á Fimmvörðuhálsinum
norðanverðum, skammt vestan gönguleiðarinnar. Sprungan var
u.þ.b. hálfs kílómetra löng og náði ekki undir jökul. Því var
ekki óttast um flóð í kjölfarið. Íbúar svæðisins undir
Eyjafjöllum og í Fljótshlíð voru fluttir brott í öryggisskyni.
Þeir fengu þó að fara heim til að sinna skepnum 21.03.10. Vegum
var lokað um svæðin. Almannavarnarnefndir sátu á rökstólum um
framhald aðgerða. Hinn 22. marz rann hraun yfir gönguleiðina og
niður í Hrunagil, þannig að goslengd ræður því, hvenær hún verður
nothæf á ný. Hraunfossinn niður í Hrunagilið er rúmlega 200
metra hár og út úr því rennur hraunið í átt að Krossáraurum.
Mjög slæmt veður var á Suðurlandi 22. og aðfararnótt hins 23. marz,
þannig að náttúruvísindamenn komust ekki alveg að gosstöðvunum.
Hinn 23. marz var rætt um aðgengi ferðamanna að gosinu. Hinn 26.
marz fór hraun að flæða niður í Hvannárgil, þar sem nýr hraunfoss
myndaðist, og hélt áfram að renna niður í Hvannárgil í átt að Krossáraurum
í báðum tilfellum.
31.03.10. Um kl. 18:50 opnaðist gossprunga með nv-sa
stefnu
norðvestan nýja gígsins, nær Hvannárgili, vestan Heljarkambs.
Þaðan rann meira hraun niður í gilið. Virknin í fyrsta gígnum
hafði dregizt saman í tvo stróka í stað 12-15, sem fækkaði smám saman
í fimm og síðan færri. Björgunarsveitir og lögregla á staðnum
rýmdu svæðið við eldstöðvarnar, lét ferja göngufólk úr Þórsmörk og
Goðalandi niður á Morinsheiði og skipaði síðan brottflutning þaðan.
Leiðum inn í Þórsmörk var svo lokað. Daginn eftir var ferðabanni
aflétt, en hættusvæði var innan fimm kílómetra radíuss frá
gosstöðvunum og fólki var ekki hleypt nær þeim en í eins kílómetra
fjarlægð.
07.04.10. Gos hætti á upprunalegu sprungunni og var komið
niður í einn gíg (strók) í hinni yngri. Ekki var talið að
hraunrennsli hefði minnkað niður í Hvannárgil, en ekkert hraun rann
lengur niður í Hrunagil.
12.-13. apríl 2010. Engin merki um bráðna kviku í
eldstöðinni, sem myndaðist 31. marz. Annaðhvort er nú goshlé eða
goslok.
14. apríl 2010. Skömmu eftir miðnætti hófst gos í aðalgíg
(dyngju) Eyjafjalla og flóð hófst, aðallega til norðurs út í
Markarfljót, en einnig til suðurs, niður að Þorvaldseyri.
Þjóðvegur 1 var rofinn við nýju Markarfljótsbrúna og landbrot og vegaskemmdir eru
fyrirséðar vegna flóðsins í suðurátt undir Eyjafjöllum. Í
vestanáttinni varð mikið öskufall í Skaftártungu, Meðallandi,
Landbroti og lengra austur á bóginn. Flugstoðir gerðu áætlun um
hindranir í millilandaflugi til Norður-Evrópu (Skandínavíu) vegna
öskudreifingarinnar.
Goslok voru 23. maí 2012.
Í
Steinsholti er Innstihaus við Steinsholtsjökul, annar tveggja skriðjökla,
sem falla alveg niður á jafnsléttu í norðanverðum Fjöllunum.
Hinn skriðjökullinn er Gígjökull, stundum kallaður Falljökull.
Hluti af Innstahaus austanverðum sprakk fram í janúar 1967 og
u.þ.b. 15 milljónir rúmmetra af grjóti féllu allt að 270 m niður
á jökulinn og ollu gífurlegri flóðbylgju úr Steinsholtslóni.
Hún bar með sér staksteinana, björg og hnullunga, niður að
Markarfljótinu og rennsli þess mældist 21.000 m³/sek niðri við brú,
þegar það stóð sem hæst.
Nauthúsagil er djúpt og þröngt skammt austan
Stóru-Merkur. Þarna var hjáleigan Nauthús við gilkjaftinn og í
honum stóð eitt sinn stórt og mikið reynitré, sem varð frægt fyrir að
vera eitthvert mesta tré á landinu og á því hvíldi mikil helgi.
Hún stýrði óhöppum, ef það var skert. Upphaf trjálundarins í
Múlakoti í Fljótshlíð kom frá þessu tré. Gamla tréð féll, en
nýtt óx upp af rótum þess.
Múlakot í Fljótshlíð. Margir segja að þar sé fegursti
blettur Fljótshlíðarinnar og útsýni bezt. Auk reynitrjánna, sem
rekja ættir sínar til Nauthúsagils, er þar fjöldi annarra trjátegunda.
Trén hafa dafnað þarna vel. Guðbjörg Þorleifsdóttir (1870-1958)
átti upphafði að trjáræktinni. Minnisvarði hennar er í garðinum
(Samband sunnlenzkra kvenna). Granni Guðbjargar, Árni Einarsson,
starfsmaður Skógræktar ríkisins, gróðursetti einnig fallegan lund hjá
sér. |