|
 Kringla er svæði á
Dómadalsleið. Það er að mestu gróið og kringlulaga og
umgirt fjöllum. Að norðan eru móbergsfjöllin
Sauðleysur, Herbjarnarfell, Löðmundur, Lifrafjöll og
Dómadalháls. Suðurfjöllin eru Krókagiljabrún vestast,
Rauðfossafjöll og Mógilshöfðar. Á miðbikinu, þar sem
er slétta, gamall vatnsbotn, eru fellin Sáta, Langsáta og
Sátubarn gegnt Landmannahelli. Sléttan, sem er allvel
gróin, er í 590 m hæð yfir sjó og fjöllin umhverfis í u.þ.b.
1000 m hæð. Löðmundarvatn, sem er leifar stærra
uppistöðulóns, er við rætur Löðmundar, einhvers svipmesta fjalls á
þessu landssvæði. Helztu kvíslar, sem falla um Kringlu eru
Klukkugilskvísl og ós Löðmundarvatns.
Þær sameinast í Helliskvísl, sem tekur síðan við Rauðfossakvísl hjá
Sauðleysum. Landmannahellir var notaður sem skjól í göngum
fyrrum. Nú er þar áfangastaður ferðamanna, sem vilja gista og
hestamanna í nokkurra daga hestaferðum.
Rauðfossafjöll
(1230m; ríólít) eru fjallgarður austan Heklu.
Norðantil í þeim er stór sprengigígur og flest sumur eru
snjófirningar í dýpstu lægðum. Rauðifoss steyptist
niður þau norðvestanverð og blasir við af Dómadalsleið.
Helliskvísl á Landmannaafrétti, nánar
tilgreint í Kringlu, er samansafn kvísla og lækja, sem eiga sér upptök
í lindum og snjófyrningum í fjöllunum í kring.
Vatnasviðið er u.þ.b. 90 km² að stærð og vatnsmagn árinnar
er mjög mismikið eftir árferði. Árið
1913 stíflaðist Helliskvísl af Lambafitjahrauni, þegar eldgos varð á
Lambafitjum. Þá mynduðust uppistöðulón, sem eru nú horfin, og áin
fer í stórum krók norður fyrir Valafell út í Leirdal í Tungnárhrauni.
Þar var henni beint í átt að Þjórsá vegna Búrfellsvirkjunar.
Mógilshöfðar eru tvö lítil ríólítfjöll í útjaðri
Torfajökulssvæðisins, Litlihöfði (1159m ) og Stórihöfði
(1043m). Hrikalegt Klukkugilið skilur þau að og úr því
fellur Klukkugilskvísl í Helliskvísl. Jeppavegur af
Dómadalsleið að Hrafntinnuskeri liggur yfir hálsana vestan
Litahöfða.
Jökulgil
er u.þ.b. 13 km langur og tiltölulega
grunnur dalur, sem liggur til suðausturs frá Landmannalaugum inn undir
Torfajökul og um hann rennur Jökulgilskvísl.
Fjallshryggurinn Barmur og Hábarmur (1192m) er austan við Jökulgil
og upp að honum er Sveinsgil en á móti, Laugamegin, eru Grænagil og
Brandsgil, hrikalegt með margs konar litskrúðugum kynjamyndum.
Jökulgilið lætur engan, sem leggur leið sína inn í það,
ósnortinn.
Það er eins og að hverfa út úr raunveruleikanum inn í
ævintýri að hafa þennan ótrúlega litauðuga og fjallasal með
lágmyndum náttúrunnar allt um kring. Það
er jafnvel ekki nóg að bera umhverfið saman við fagurt listasafn.
Fjöllin eru úr ríólíti og sums staðar sundursoðin af
brennisteinsgufum. Gilið
þrengist, þegar innar dregur, þar sem heitir Þrengsli, og innan við
þau er smágróðurblettur við volga laugalæki í Hattveri og yfir rís
ríólítnúpurinn Hattur, kynlega stuðlaður. Innsti
hluti Jökulgilsins er ekki síður mikilfenglegur með Hábarm,
Torfajökul, Kaldaklofsjökul og Reykjafjöll allt um kring.
Háuhverir, mikið háhitasvæði, eru í hlíðum Reykja- og
Kaldaklofsfjalla. Talið er
að Torfajökulssvæðið sé mesta háhitasvæði landsins, sem er ekki
hulið jöklum. Enskur
ferðalangur fórst fyrir nokkrum árum við Háuhveri fyrir norðaustan
Háskerðing.
Jökulgilskvíslin á upptök sín í Torfajökli og
Reykjafjöllum. Henni hefur
verið stýrt fram hjá Landmannalaugum með háum görðum til að koma
í veg fyrir spjöll, sem hún olli þar í flóðum.
Áin hleður stöðugt undir sig og hefur valdið hækkuðu
grunnvatnsborði á Laugasvæðinu. Kvíslin
fellur síðan áfram meðfram Norðurnámum út í Tungnaá.
Brúin yfir hana var byggð 1966 og fram að því var hún versti
farartálminn á hinni tiltölulega greiðfæru Landmannaleið.
Sjaldgæft er að hægt sé að ganga, ríða eða aka inn í Jökulgilið
á sumrin vegna árinnar. Bezti
tíminn til þess er á haustin eða veturna, þegar lítið er í, því
að oft þarf að fara yfir ána.
Þjóðsagan segir, að Torfi í Klofa og allt
heimilsfólk hans hafi flúið undan plágunni miklu 1493 og dvalið í Jökulgili
á meðan hún gekk yfir. Þá
var þar grösugur og skógi vaxinn dalur með jöklum um kring.
Engu slíku er að mæta þar nú á dögum.
Útilegumannatrúin var lífseig í tengslum við Jökulgil þar
til Landmenn rannsökuðu það 1852 án þess að finna nokkur merki um
slíkt hyski. Þá var farið
að leita gilið og heimtur urðu miklu betri hjá bændum eftir það.
Bjallar eru
móbergshöfðar norðan Tungnaár á Landmannaafrétti. Þeir skiptast í
Austurbjalla (797m), sem eru gegnt Kýlingum á Landmannaleið og
Vesturbjalla (699m) norðvestur af Vatnaöldum. Bjallavað, neðan
Vesturbjalla í var tíðum notað til að reka fé yfir ána á
afréttinn. Ekki er um marga kosti að ræða, hvað vöð snertir yfir
þessa vatnsmiklu á og þau ótrygg. Því var farið að ferja féð
yfir nokkru austar og þar standa enn þá hlaðnir kofar, þar sem
bátarnir voru geymdir. Um miðja 20. öldina uppgötvaði Guðmundur
Jónasson, fjallagarpur, svokallað Hófsvað ofar í ánni í
Svartakróki. Það var notað talsvert, enda traustur hraunbotn í ánni
á þessum stað.
Kýlingar eru
gróðurlendi við Landmannaleið. Það nær alla leið að Tungnaá og
dregur nafn af tveimur allvelgrónum fellum, Stóra- (730m) og
Litla-Kýlingi (727m). Sunnan Stóra-Kýlings er Kirkjufell, sem gnæfir
yfir svæðið með hamrabrúnir efst. Kýlingavatn, lón úr Tungnaá,
sem áin flæðir upp í, þegar vatnavextir verða, umlykur Litla-Kýling
að mestu. Vegurinn milli Landmannalauga og Eldgjár liggur á bökkum
lónsins og það er fagurt yfir að líta, grösugir flóar,
flæðimýrar og fífuflóarnir gerast ekki fallegri annars staðar.
 Kirkjufell
(964m) er áberandi ríólítfjall nærri Kýlingum á
Landmannaleið. Það er flatt að ofan og efsti hluti
þess er hamrabelti úr biksteini og hrafntinnu.
Skriðurnar neðan þess eru blágráar og gróðursnauðar.
Jarðvísindamenn telja fjallið hafa myndazt við gos undir
jökli á síðasta jökulskeiði á líkan hátt og
blágrýtisstapafjöll. Uppganga á fjallið er tiltölulega
auðveld og útsýni þaðan á góðum degi er óborganlegt.
Við rætur þess autanverðs er Kirkjufellsvatn og úr því
fellur Kirkjufellsós í Tungnaá. Ósinn markar skilin
milli Vestur-Skaftafells- og Rangárvallasýslna.
Herðubreið (812m) er fjall, sem kemst ekki í hálfkvisti við
nöfnu sína í Ódáðahrauni, þótt hún sé svipfríð og með tind
upp úr kollinum. Suður úr fjallinu er Herðubreiðarháls. Þaðan er
örugglega mesta víðsýnið af Fjallabak milli Eldgjár og
Landmannalauga á góðum degi. Vegurinn niður af hálsinum til austur
liggur beint niður í Eldgjá.
Jökuldalir eru sæmilega
gróin dalkvos með víðigrundum og flóasundum og fögrum fjallahring
við Landmannaleið milli Landmannalauga og Eldgjár. Þarna er
leitarmannaskáli og fyrrum þótti ævinlega eitthvað óhreint vera á
sveimi á þessum slóðum.
Hólaskjól er afdrep fyrir ferðalanga á
Landmannaleið og Miðvegi í mjög fögru umhverfi, steinsnar frá
Landmannaleið, Eldgjá, Syðri-Ófæru og Skaftá.
Þarna geta gestir hvílt lúin bein, skoðað umhverfið nánar og
notið þjónustur Austurleiðar hf, sem býður daglegar
áætlunarferðir um báðar ofangreindar leiðir með viðkomu í
Hólaskjóli.
Kynnisferðir
halda uppi áætlunarferðum um
Fjallabaks- eða Landmannaleið á
hverjum degi á sumrin með viðkomu í Eldgjá og Landmannalaugum.
Fyrirtækið heldur einnig uppi áætlun á milli Landmannalauga
og Mývatns á sumrin. |
