|
Þetta stóra gróðurlendi (u.þ.b. 150
km²) nær frá Hnífá í suðri alla leið til enda gróðursvæða vestan Þjórsár og
Eyvindar- og Þúfuver austan ár teljast með. Margar kvíslar, sem falla frá
Hofsjökli skipta vesturverunum í mörg svæði. Meðal þessara kvísla eru
Blautakvísl, Miklakvísl, tvær Múlakvíslar og Arnarfellskvísl.
Votlendissvæði, vaxin broki og stinnustör, eru mest áberandi, en þar sem
þurrara er ber mest á lágvöxnum grávíði. Gróðurflæmið er mun gisnara en það
virðist tilsýndar og mosi vex út um allt. Miklar rústir er að finna í mörgum
flám.
Neðsta verið, sunnan Blautukvíslar,
heitir Tjarnarver. Næst kemur Oddkelsver að Miklukvísl.
Upp úr því rís Oddkelsalda niðri við Þjórsá. Sagt er að
útlilegumaðurinn Oddkell hafi verið dysjaður þar með konu sinni.
Þá
kemur Illaver, blautt og rótlaust. Nyrzt er Arnarfellsver með
Arnarfellsöldu neðst. Vestan Arnarfellsmúlanna eru tóttir gæsaréttar á
melöldu. Svona réttir voru notaðar til að smala gæsunum í á meðan þær
voru í sárum og ófleygar. Farið var til gæsaveiða reglulega á
hverju sumri. Þjórsárver eru talin vera stærstu varpstöðvar
heiðagæsarinnar í heiminum. Þangað koma 6000 - 7000 fuglar á hverju sumri og u.þ.b. 20.000 yfirgefa verin, þegar
sumri hallar, tæplega þrefalt fleiri en fljúga frá Eyjabökkum. Bæði þessi svæði
hafa verið til umræðu vegna fyrirhugaðra uppistöðulóna fyrir virkjanir og miklar
umræður hafa spunnizt um þessar framkvæmdir. Þegar er búið að sökkva hluta
Þjórsárvera í tengslum við Kvíslaveitur á Sprengisandi.
Landsvirkjun hefur lagt talsvert vegakerfi vestan hinnar svonefndu
Ölduleiðar frá Þveröldu sunnanverðri vegna mannvirkjagerðar.
Nautalda (669m) er vestan Nauthaga,
þar sem eru nokkrar laugar (20°-45°C). Norðan öldunnar
eru einnig laugar. Vestan Hjartarfells er
Nauthagajökull. Arnarfellsvegur liggur um laugarnar í
Nauthaga og suðaustan í öldunni á suðurleið að
Sóleyjarhöfðavaði. Vestan Þjórsár liggur leiðin um
Eyvafen til Þjórsárdals. Bækistöð rannsókna lífríkis
Þjórsárvera var austan undan öldunni á árunum 1971-76.
Þá þegar voru uppi áform um að sökkva verunum vegna
virkjunar við Norðlingaöldu. Nafn öldunnar er dregið
af fundi tveggja nauta árið 1847. Þau höfðu týnzt í
flutningi frá Kirkjubæjarklaustri, þegar eigandi þeirra, Jón
Guðmundsson, ritstjóri, fluttist þaðan til Reykjavíkur.
Í árbók Hins íslenzka fornleifafélags árið 1920 segir
Þorsteinn Bjarnason, að séra Jón Austmann hafi átt þau og
þau hafi glatazt, þegar hann fluttist úr Skaftafellssýslu í
Borgarfjörð. |