|
Mývatnsöræfi. Vesturmörkin eru Mývatnssveit,
austurmörkin Jökulsá á Fjöllum, suður- og vesturmörkin eru
Ódáðahraun og norðurmörkin heiðar Kelduhverfis.
Austan Jöklu eru Möðrudalsöræfi og hluti Brúaröræfa lík
í landslagsdráttum, þótt þar séu engin hraun. Hæð
Mývatnsöræfa yfir sjó eru á bilinu 350-355 m. Víða eru
fell, fjöll, stakir gígar og þó aðallega gígaraðir.
Þarna eu Búrfell, Skógarmannafjöll, Jörundur, Eilífur,
Herðubreið og Herðubreiðarfjöll. Hraun öræfanna eru
annaðhvort ungleg og gróf eða sendin og sum þakin jarðvegi
að hluta, einkum norðan til. Opnu hraunin eru áberandi
sprungin með gjám, misgengjum og sigdældum, s.s. Austari- og
Vestari-Brekkum, Sveinagjá og Fjallagjá. Grágrýti er víða
norðan- og austantil. Kunnasta eldstöð svæðisins er
Sveinagjá. Úrkoma á þessu svæði er í minna lagi vegna
þess, að það er í regnskugga Vatnajökuls og vatn geymist
ekki á yfirborði hraunfláka. Því á gróður erfitt
uppdráttar og hætt er við uppblæstri, sé landið ofnýtt.
Eiginlegar uppsprettur norðan Grafarlanda eystir eru
tæpast fleiri en Hrossaborgarlindir og lækur við Austarasel.
Þjóðvegur nr. 1 liggur austur frá Námaskarði að Jökulsárbrú
(1947).
Fjallagjá
er sigdæld sunnan frá Herðubreiðarfjöllum að Hrossaborg,
sem er á sömu sprungu. Hún er austar, en samhliða Sveinagjá.
Vesturbrún hennar er geysilöng, samfelld og heitir
Langiveggur. Í henni eru óteljandi sprungur og
misgengi og nokkrir gígar. Breidd hennar er víðast
u.þ.b. 1 km. Sums staðar er nokkur gróður en ella
sandur og sandskaflar. Meðfram Fjallagjá eru melalönd,
sem voru nýtt til beitar. Norðvestan hennar er
Melstykki en suðastan Glæður. Oft létu Mývetningar fé
sitt ganga þarna allt fram til jóla. Hross voru einnig
látin ganga þarna fyrrum.
Heilagsdalur er grunnur dalur á Mývatnsöræfum
austan Bláfjalls. Þar er nokkur
gróður, valllendi og víðir með lækjum og við lindir.
Helluhraun liggur austan að dalnum.. Þarna var líklega
áningastaður ferðamanna um Ódáðahraunsveg og ekki laust við
að enn þá mói fyrir tjaldhringum. Austan dalsins eru
forn vörðubrot. Meðan brennisteinn var sóttur í
Fremrinámum var hann fluttur um Heilagsdal á leið til
Húsavíkur.
Hrossaborg
Nýjahraun er á Mývatnsöræfum austanverðum. Það
rann úr gígaröð, sem er kennd við Sveinagjá, árið 1875.
Það er 16-18 km langt og 1-3 km á breidd, úfið apalhraun,
sem er mjög ógreitt yfirferðar. Nyrztu angar þess
teygjast alla leið að þjóðveginum og þar er Péturskirkja.
Péturskirkja er leitamannaskáli við jaðar Nýjahrauns.
Skálinn er góður en vatnsbólið er slæmt. Nafnið er
komið frá Pétri Jónssyni, bónda í Reynihlíð. Hann
reisti fyrsta kofann þarna árið 1925. Benedikt
Sigurjónsson (Fjalla-Bensi) gisti í honum á jólanótt eftir
mikla hrakninga í eftirleitum. Þessi frásögn af honum
varð hryggjarstykkið í „Aðventu” Gunnars Gunnarssonar.
Rauðuborgir eru gígaröð í Sveinagjá, sunnan við
Sveina, en í sömu röð. Þær eru gjall- og vikurbungur,
sumar óreglulegar. Kofaborg syðst, austur af
norðanverðum Skógamannafjöllum. Þar eru líka Stóra- og
Litla-Rauðka, sem eru mikil eldvörp.
Skógarmannafjöll (681m og 599m) eru tveir samhliða
móbergshryggir norðaustan Búrfells á Mývatnsöræfum.
Þeir eru brattir og gróðurlitlir. Í eystri hryggnum
finnast gróðurtorfum með birkikjarri í u.þ.b. 400 m.y.s.
Sveinagjá og Sveinar. |
