Hvítasunnuhreyfingin barst hingað til Íslands frá
Norðurlöndunum og sambandið við Norðurlöndin hefur ávallt verið
náið. Athyglisvert er þó, að þeir trúboðar sem fyrstir fluttu
hvítasunnuboðskapinn til Íslands, höfðu verið vestur í
Bandaríkjunum um lengri eða skemmri tíma áður en þeir komu hingað.
Upphaf Hvítasunnuhreyfingarinnar má rekja til atburða, sem áttu sér
stað í Bandaríkjunum um og upp úr síðustu aldamótum.
Einkenni hreyfingarinnar er, eins og nafnið bendir
til, að fylgjendur hennar halda í heiðri og sækjast eftir þeirri
reynslu sem lærisveinar Jesú Krists fengu að reyna á hinum fyrsta
hvítasunnudegi. Sá sem fyrstur varð til að tengja tungutal við
skírn Heilags anda var Charles Fox Parham frá Kansas. Hann hafði
Biblíuskóla og árið 1900 komst hann og nemendur hans að þeirri
niðurstöðu, við lestur Postulasögunnar, að tungutalið væri
sönnun þess að maður hefði skírst í Heilögum anda. Ekki leið á
löngu þar til Parham sjálfur og nemendur hans töluðu nýjum tungum.
Parham setti síðan fram þá kenningu, að tungutal væri megin
sönnun fyrir skírn Heilags anda.
Þegar Parham flutti skóla sinn til Houston í Texas
árið 1905, varð blökkumaðurinn William J. Seymour nemandi
skólans1. Í ársbyrjun 1906 var Seymour boðið til Los Angeles til
að predika í Nazarene-kirkjunni, en var gerður útlægur þaðan, er
hann fullyrti að tungutal væri sönnun fyrir skírn í Heilögum Anda.
Stuttu síðar féll Andinn á bænasamkomu heima hjá fólki sem
skotið hafði yfir hann skjólshúsi og Seymour tók að tala nýjum
tungum. Þau fóru svo að halda samkomur, fyrst úti, en síðan í
yfirgefinni meþódistakirkju að Azusa-stræti 312. Þar hófust
samkomur í apríl 1906. Þetta var hrörleg tveggja hæða bygging og
var trékassi notaður sem ræðupúlt.
Á samkomunum fóru að gerast merkilegir hlutir,
fólk skírðist Heilögum anda og margir læknuðust. Í fyrstu var
meirihluti samkomugesta blökkufólk, en fljótlega urðu hvítir menn
í miklum meirihluta. Þessar samkomur urðu brátt að vakningu sem
stóð í þrjú og hálft ár og voru haldnar samkomur alla daga
vikunnar.
Á meðan vakningin stóð enn yfir í Azusa-stræti
í Los Angeles, breiddust áhrif hennar út um öll Bandaríkin og til
annarra heimsálfa. Árið 1981 var áætlað að fjöldi
hvítasunnumanna, eða fylgjenda náðargjafahreyfinga, sé um 75
milljónir og Hvítasunnuhreyfingin sé hreyfing, sem vaxið hefur hvað
örast innan kristninnar á seinni árum.
Til Noregs barst hvítasunnuvakningin með Tomas Ball
Barratt. Hann var meþódistaprestur og var á ferðalagi um Bandaríkin
1905-19064. 7. október 1906 var hann staddur í New York og fékk þá
að eigin sögn, forsmekk skírnar Heilags anda, en rúmum mánuði
síðar veitti hann sjálfri heilagsanda skírninni viðtöku.
Þegar hann fór skömmu síðar heim til Noregs var
það ekki ætlun hans að stofna nýja hreyfingu. En sá nýi
boðskapur sem hann flutti, mætti mikilli andstöðu og varð hann
því að starfa utan Meþódistahreyfingarinnar. Smám saman varð svo
Hvítasunnuhreyfingin til og varð Barratt forstöðumaður
Fíladelfíusafnaðarins í Ósló og sjálfkjörinn leiðtogi
hvítasunnumanna í Noregi allt til dauðadags 1940. Hann var mikill
listamaður, lærði m.a. hljóðfæraleik hjá Edvard Grieg.
Trúarjátning hans var athyglisverð:
Réttlættur af trú er ég lútherskur, í helgun er
ég meþódisti, sem sálnaveiðari er ég hjálpræðishermaður, í
skírninni er ég baptisti og í náðargjöfum og Andans skírn er ég
hvítasunnumaður7.
Samþykktir Hvítasunnukirkjunnar
Hverju trúa hvítasunnumenn? Hvað greinir þá frá
öðrum kirkjum? Hvaða starfsreglur eru í gildi innan kirkjunnar?
1. Nafn trúfélagsins er Hvítasunnukirkjan á
Íslandi, og er það til heimilis hjá skrásettum Hvítasunnukirkjum
á Íslandi. Varnarþing er í Reykjavík. Hvítasunnukirkjan
á Íslandi skal hafa sameiginlegt einkennismerki.
2. Trúarjátning trúfélagsins er: Jesús er
Drottinn (1. Korintubréf 12:3).
Kenningar
2.1. Við trúum að Biblían, Heilög ritning, sé
innblásin, óskeikul, óvéfengjanleg og myndugt
orð Guðs. (2. Tímóteusarbréf 3:16)
2.2. Við trúum á einn Guð, sem eilíflega er til
í persónum Heilagrar þrenningar (1.
Jóhannesarbréf 5:7-8)
2.3. Við trúum á meyjarfæðingu Drottins Jesú
Krists, að Guðdómur hans hafi verið
ótakmarkaður, að mannlíf hans hafi verið syndlaust og fullkomið.
(Lúkas 1:35)
2.4. Við trúum að friðþægingardauði Jesú á
Golgata sé fullnægjandi að eilífu fyrir alla
iðrandi menn. (Jóhannes 3:16)
2.5. Við trúum líkamlegri upprisu Jesú frá
dauðum, uppstigningu hans til hægri handar
föðurins á himni. (Jóhannes 20:20)
2.6. Við trúum persónulegri endurkomu Jesú,
þegar hann hrífur brúði sína til fundar við
sig í loftinu, og að eftir það muni hann stíga niður á Olíufjallið
og stofnsetja þúsund ára friðarríki hér á jörð. (Postulasagan
1:11)
2.7. Við trúum að í vændum sé Nýr himinn og
Ný jörð, þar sem hið fyrra er horfið og
hafið ekki lengur til. ( Opinberunarbókin 21:1)
2.8. Við trúum að réttlæting af synd sé
dómgjörð Guðs og eingöngu byggð á
friðþægingarverki Jesú Krists. Við trúum að endurfæðing fyrir
kraft Heilags anda sé algjör nauðsyn til
persónulegrar endurlausnar. (Rómverjabréfið
3:24; Jóhannes 3:3)
2.9. Við trúum á gildi helgaðs og guðrækilegs
lífernis. Við trúum að hjónabandið sé
heilagt og því megi ekki rifta. Virða skal helgi hvíldardagsins,
hins fyrsta dags vikunnar, upprisudags Drottins. Gæta skal algjörrar
bindindissemi meðal Hvítasunnumanna. (Hebreabréfið 12:14; Galatabréfið
5:21)
2.10. Við trúum á raunveruleika skírnar í
Heilögum anda og eldi fyrir daginn í dag. Að
náðargjafir Heilags anda séu gefnar til þjónustu í söfnuðinum,
þar á meðal yfirskilvitleg lækning Drottins fyrir líkama mannsins.
(1. Pétursbréf 2:24)
2.11. Við trúum á Drottinvald Jesú yfir
söfnuðinum. Virt sé framkvæmd skírnar með
niðurdýfingu í vatn í nafni Heilagrar þrenningar, til Jesú Krists og safnaðarins. Ekki skulu aðrir en endurfæddir
skírast. Kvöldmáltíð Drottins er fyrir þá
sem eru endurfæddir. (Kólossubréfið 1:18; 1. Korintubréf 12:13;
Matteus 28:19)
2.12. Við trúum á eilífa blessun hinna
endurleystu á himni og eilífa refsingu hinna
óendurfæddu í eldsdíki (Matteus 25:46)
3. Hvítasunnukirkjan á Íslandi er samtök
sjálfstæðra Hvítasunnukirkna sem aðhyllast
sameiginlega trúarjátningu, kenningar og reglur um starfshætti
og njóta viðurkenningar aðalfundar Hvítasunnuhreyfingarinnar. Sérhver sjálfstæð Hvítasunnukirkja er sjálfráð um
framkvæmd safnaðarstarfs síns og ábyrg fyrir
fjárhag sínum.
4. Hverjum sjálfsstæðum Hvítasunnusöfnuði skulu
tilheyra hið fæsta tólf meðlimir, sextán ára
og eldri. Við gildistöku þessara samþykkta
samanstendur Hvítasunnukirkjan af eftirtöldum
söfnuðum:
Hvítasunnukirkjan Akureyri.
Hvítasunnukirkjan Fíladelfía, Reykjavík.
Hvítasunnukirkjan í Kirkjulækjarkoti.
Hvítasunnukirkjan Salem, Ísafirði.
Hvítasunnukirkjan Vegurinn, Keflavík
Hvítasunnukirkjan Vestmannaeyjum.
Eftirtaldar deildir eru innan safnaðanna:
Hvítasunnukirkjan Akureyri, deildir:
Hvítasunnukirkjan Betesda, Ólafsfirði.
Hvítasunnukirkjan Vopnafirði
Hvítasunnukirkjan Síon, Siglufirði.
Hvítasunnukirkjan Fíladelfía, Reykjavík, deildir:
Hvítasunnukirkjan Fíladelfía, Selfossi.
Hvítasunnukirkjan Fíladelfía, Stykkishólmi.
Hvítasunnukirkjan Kirkjulækjarkoti, deildir:
Hvítasunnukirkjan Höfn í Hornafirði
Hvítasunnukirkjan Hvolsvelli.
5. Stjórn Hvítasunnukirkjunnar á Íslandi skipa
öldungar (stjórnarmenn) aðildarsafnaðanna. Stjórn
Hvítasunnukirkjunnar getur kosið sér þriggja manna framkvæmdanefnd,
er starfi milli aðalfunda.
6. Starfssvæði presta Hvítasunnukirkjunnar er
Ísland.
7. Stjórn hvers staðbundins safnaðar veitir fólki
inngöngu í söfnuðinn. Safnaðarfólk skal tilheyra þeim söfnuði,
sem næstur er lögheimili þess. Hverjum og einum
er heimilt að segja sig úr söfnuðinum, er hann óskar þess.
Úrsögn skal senda skriflega til forstöðumanns eða
safnaðarstjórnar viðkomandi safnaðar, svo og
tilkynna hana Hagstofu Íslands. Safnaðarstjórn hvers safnaðar hefur
vald til að vísa einstaklingum úr söfnuðinum.
8. Aðalfundir
8.1. Aðalfund Hvítasunnukirkjunnar skal halda
árlega í Kirkjulækjarkoti að afloknum
trúboðafundi á tímabilinu febrúar-mars. Rétt
til setu á aðalfundi hafa stjórnarmenn Hvítasunnukirkjunnar eða varamenn þeirra. Geti öldungur (stjórnarmaður)
safnaðar ekki mætt til aðalfundar, getur
viðkomandi söfnuður valið og sent fulltrúa (varamann) í hans
stað. Þeir menn, sem valdir hafa verið í
nefndir, stjórnir og önnur störf á vegum Hvítasunnukirkjunnar
hafa sama rétt til fundarsetu og aðalfulltrúar, þegar málefni
þeim viðkomandi eru til umræðu og afgreiðslu.
Makar stjórnarmanna, svo og fulltrúar á
trúboðafundi, hafa rétt til áheyrnar á aðalfundi.
Þó getur aðalfundur ákveðið að halda lokaðan fund.
8.2. Til aðalfundar skal boða með eins mánaðar
fyrirvara hið minnsta. Í fundarboði skal
tilgreina þau mál, sem fundar-boðenda hafa borist og vitað er
að fyrir liggja auk venjulegra aðalfundarstarfa.
Fundarboð skal senda skriflega til allra, sem vitað
er að hafa rétt til fundarsetu.
Fundur er löglegur ef 2/3 boðaðra fundarmanna eða
varamenn þeirra er mættur.
Sé aðalfundur ólöglegur vegna ónógrar
þátttöku, skal halda annan aðalfund innan eins
mánaðar frá fyrri fundardegi og telst síðari fundurinn löglegur
án tillits til fjölda fundarmanna. Síðari
fundinn skal boða skriflega með tveggja vikna
fyrirvara hið minnsta.
Aðalfundur getur ákveðið framhaldsaðalfund.
8.3. Fulltrúi fundarboðenda setur aðalfund og
lætur kjósa fundarstjóra, sem lætur kjósa
fundarritara. Halda skal fundargerðir aðalfunda.
Starfssvið aðalfundar er:
1) Að vera stjórnarfundur Hvítasunnukirkjunnar á
Íslandi.
2) Að fara með æðsta vald í sameiginlegum málum
Hvítasunnukirkjunnar.
3) Að vera stefnumótandi í framkvæmd
sameiginlegra mála
Hvítasunnukirkjunnar.
4) Að samþykkja söfnuði til inngöngu í
Hvítasunnukirkjuna.
5) Að kjósa í nefndir, stjórnir, endurskoðendur,
sameiginlegra sjóða og önnur störf á vegum Hvítasunnukirkjunnar.
8.4. Nefndir og stjórnir á vegum
Hvítasunnukirkjunnar eru:
F r a m k v æ m d a n e f n d sem skipuð er
forstöðumönnum allra sjálfstæðu
Hvítasunnukirknanna á Íslandi. Hún fjallar um mál, sem varða Hvítasunnukirkjuna í heild, og upp kunna að koma milli
aðalfunda. Framkvæmdanefnd annast einnig:
Eftirlit með að samþykktum aðalfunda sé
framfylgt; samskipti Hvítasunnukirkjunnar út á við; að mæla með umsækjendum um opinber réttindi við Dóms- og
kirkjumálaráðuneytið fyrir hönd
Hvítasunnukirkjunnar; að undirbúa og boða til aðalfundar og trúboðafunda;
annast skýrslugjöf til Dóms- og kirkjumálaráðuneytisins. Framkvæmdanefnd
velur sér framkvæmdastjóra til að fylgja þessu eftir.
S i ð f e r ð i s r á ð er skipað þremur
forstöðumönnum sjálfstæðu safnaðanna og
hver maður situr í tvö ár í senn. Ef upp kemur ágreiningur í stjórn safnaðar eða milli stjórnar og safnaðar og
eða ef upp kemur siðferðisbrestur innan
safnaðar sem ekki er hægt að leysa hjálparlaust má safnaðarstjórn
í heild eða hluta leita til Siðferðisráðs sem hefði vald til að fara inn í málið.
Sjái Siðferðisráð ástæðu til íhlutunar án
beiðni frá stjórn eða safnaðarmeðlimum hefur
nefndin heimild til íhlutunar. Siðferðisráð starfi þá í samráði
við viðeigandi safnaðarstjórn.
Siðferðisráð hefur rétt til að kalla sér til
ráðuneytis hvern þann sem þurfa þykir. Komi
upp mál sem varðar forstöðumann í Siðferðisráði skal hann víkja sæti í tilteknu máli. Ef upp kemur mál á
milli tveggja forstöðumanna í Siðferðisráði
skulu þeir báðir víkja sæti.
K r i s t n i b o ð s n e f n d annast sameiginleg
kristniboðsmál Hvítasunnukirkjunnar. Í
nefndinni sitja fimm fulltrúar safnaðanna og skulu þeir
tilnefndir af söfnuðinum til eins árs. Nefndin skiptir með sér
störfum formanns, gjaldkera, ritara og
meðstjórnenda. Nefndin hefur til ráðstöfunar sameiginlegan
kristniboðssjóð Hvítasunnukirkjunnar. Nefndin gefur aðalfundi
skýrslu um störf sín.
S k á l a s t j ó r n annast málefni Skálans í
Kirkjulækjarkoti. Stjórn þess staðar er
skipuð fimm mönnum, þar af eru gefendur staðarins í stjórn, meðan þeirra nýtur við. Heimilt er gefendum hverjum
um sig að tilnefna fulltrúa í sinn stað, sem
þá fari með fullt umboð, eða mann í sinn stað í stjórnina.
Stjórn verði kosin til tveggja ára, þó þannig að aðeins verði
skipt um einn mann í senn. Kosning fari fram á
árlegum aðalfundi Hvítasunnukirkjunnar. Kosning
fari fram eftir venjulegum fundarreglum. Nefndin
gefur aðalfundi skýrslu um störf sín.
8.5 Atkvæðagreiðslur fara fram með
handauppréttingu, eða skriflega sé þess
óskað. Ef um tvær eða fleiri tilnefningar er
að ræða, ræður einfaldur meirihluti atkvæða
fundarmanna, þ.e. sá sem flest atkvæði hlýtur telst kjörinn.
Þegar um eina tilnefningu er að ræða, ræður hreinn
meirihluti fundarmanna, þ.e. meira en helmingur
fundarmanna. Um röð tillagna við
atkvæðagreiðslur, sé farið eftir almennum fundarreglum. Síðan
er borin upp tillaga, og að síðustu viðaukatillaga.
8.6. Söfnuðir Hvítasunnuhreyfingar halda
aðalfundi sína á þeim tíma, sem hverjum og
einum best hentar. Stjórnarfundir hvers safnaðar
séu haldnir eftir þörfum. Sama á við um félög og
stofnanir innan Hvítasunnuhreyfingarinnar.
9. Gjaldkerar sameiginlegra sjóða skulu halda
bókhald samkvæmt góðri reikningsskilavenju.
Þeir skulu leggja fram endurskoðaða reikninga á aðalfundi
Hvítasunnukirkjunnar.
10. Leggi kirkja niður starf sitt af einhverjum
ástæðum, skulu eignir hennar renna til næstu
sjálfstæðu Hvítasunnukirkju, sem hefur sömu trú og kenningu.
Ef ákvörðun á að vera gild verður að samþykkja hana í viðkomandi
kirkju á tveimur aðalfundum í röð með minnst þriggja mánaða millibili. Á hvorum fundinum fyrir sig verða minnst 2/3
hlutar viðstaddra að gefa samþykki sitt.