|
Bænin er nauðsynlegur hluti
trúarinnar og hverjum múslima er skylt að biðja. Hún er annar
hornsteina trúarinnar á eftir játningu trúar á Allah og boðbera
hans. Samkvæmt trúarsiðum byrjar bænin á orðunum 'Allah Akbar',
sem þýðir 'Guð er mikill', ásamt hefðbundnum líkamshreyfingum og
textum og endar á 'Salams', friðarkveðjum. Spámaðurinn
sagði: "Bænin er grundvöllur trúar. Hver, sem temur sér hana,
skapar trú sína. Hver, sem hverfur frá henni, glatar trú sinni".
1. Hvers vegna fimm bænir á dag? Guð krefst þess
vegna fordæmis Mohammeds spámanns. Fimm bæna kvöðin var ákveðin
við himnaför hans. Sagt er, að fólk hafi beðist fyrir allt að 50
sinnum á dag fram að því. Nú jafngildir hver bæn 10 hinna fyrri.
2. Sumar bænir eru beðnar í hljóði, aðrar
upphátt og sumar eru styttri en aðrar. Hver bæn er fólgin í tveimur,
þremur eða fjórum 'Rakaats'. Í hverju 'Rakaat' eru raðir orða og
athafna, sem rekja má til spámannsins. Sama gildir um hljóðar bænir
og þær, sem eru fluttar upphátt. Allt frá dögum spámannsins mikla
voru bænir beðnar í hljóði að degi til, svo að ekki væri hægt
að rekja þær til þess, sem bað, en morgun- og kvöldbænir voru
beðnar upphátt.
3. Vizka islamskra bæna. Þeim er dreift yfir
daginn og þær minna á stöðuga návist guðs. Þær eru hvatinn til
að færa okkur nær Honum til að vonir okkar og þrár megi rætast.
Hver bænastund opnar augu okkar fyrir raunveruleika tilverunnar og
jafnar bilið á milli lífsins og þess, sem við tekur að því loknu.
Bænin minnir okkur á skyldur okkar við Guð og náungann. Þeir, sem
stunda hefðbundið bænahald, skilja innihald og áhrif bænarinnar á
líf okkar og verða því að virða og meta friðinn, kyrrðina og
gengið, sem hún færir okkur. Sambandið við guð næst ekki án
þess að byrja með bæn. Hvetja verður börn með ákveðni að
biðja frá 7 ára aldri. Spámaðurinn sagði: "Skipið börnum
yðar að biðja frá 7 ára aldri og hýðið þau með staf, ef þau
þrjózkast við, er þau ná 10 ára aldri". Ekki skulu börnin
fara með bænir á meðan á refsingu stendur. Spámaðurinn sagði:
"bænin færir biðjandann guðlegan unað og miskunn. Bænin er
betri en allar veraldlegar lystisemdir".
4. Skilyrði til þess að biðja. a) Sá, sem biður,
verður að vera múslimi. b) Biðjandinn má ekki vera með blæðingar,
ekki vera ófrísk eða vera nýbúinn að hafa samfarir. c) Biðjandinn
verður að vera kominn á réttan aldur. d) Biðjandinn verður að
vera með réttu ráði.
5. Til þess að bænir virki og hvernig á að gera
þær gildar: a) Samanber b) í nr. 4. Biðjandi verður að svo sér á
hefðbundinn hátt fyrir bæn. b) Föt verða að vera hrein, svo og
bænastaðurinn. Spámaðurinn sagði, að hreinlæti væri hluti af
trúnni. c) Líkaminn verður að vera hulinn á réttan hátt samkvæmt
trúnni. Karlmenn frá nafla niður fyrir hné. Konur að öllu leyti,
nema aldlit og lófar. Bezt er að biðjast fyrir í hópi, 27 eru betri
en einn, segir spámaðurinn.
Á föstudögum er flutt predikun í moskunum
og beðnar eru tvær bænir. fólk má sleppa hádegisbæninni, ef þar
sækir messu.
Spámaðurinn sagði: "Trúaðir, hættið
daglegri iðju yðar, þegar kallað er til bæna í moskunum á
föstudögum og komið þangað". Samkvæmt Kóraninum mega þeir,
sem eru á ferðalögum, stytta bænir sínar eftir ákveðnum reglum.
Aukabænir (sunat). Þeim má hnýta framan eða
aftan við skyldu-/aðalbænirnar. Þær eru margar og eru valdar eftir
tilefninu. Þeim er einnig ætlað að færa fólk nær guði og eru
eins og innistæða á dómsdegi. Spámaðurinn hvatti til aukabæna og
bæna heimavið umfram skyldubænirnar.
SPÁMAÐURINN MÚHAMEÐ
ARABÍA og UPPRUNI MÚHAMEÐS .
(Mbl. 21. júní 1987).
Við lok sjöttu aldar var Arabía land
skurðgoðadýrkunar, hjátrúar og fáfræði. Landinu var skipt milli
ættflokka og kynkvísla, sem áttu í stöðugum erjum og herjaði hverjar
á aðra. því verður það að teljast ganga kraftaverki næst, að
einn maður skyldi gjörbreyta lífi araba á mjög skömmum tíma. Hann
hét Múhameð. Hann sameinaði landa sína um ein varanleg
trúarbrögð og lagði grundvöllinn að voldugu, langlífu stórveldi.
Múhameð var fæddur í Mekka um 570 e.Kr. Hann var
kominn af merkum ættflokki, Koreish að nafni. Flestir merkustu menn
Mekkaborgar áttu rætur að rekja til þessa ættflokks. Koreishítar
voru verðir Kaba, en innan veggja Kaba voru um hálft fjórða hundrað
grófar og ófágaðar guðamyndir úr steini. Látlaus straumur
pílagríma kom til Arabíu úr öllum áttum til Mekka til að dýrka
guði sína á helgum stað.
Múhammeð, sem hafði misst báða foreldra sína.
Faðir hans lézt áður en hann fæddist og móðir hans dó, þegar
hann var sex ára. Uppeldið hlaut hann hjá föðurbróður sínum, Abu
Taleb, sem var kaupmaður. Þegar Múhammed hafði aldur til, varð hann
úlfaldalestarstjóri hjá frænda sínum. Það var á löngum ferðum
yfir eyðimerkurnar, sem honum gafst gott tóm til að sökkva sér
niður í hugsanir um eitt og annað.
Múhammeð var vel metinn í Mekka. Hann var
heiðarlegur, tryggur og áreiðanlegur. Hann var ekki sérlega vel
máli farinn en var kurteis í framkomu, átti blítt bros og var
hláturmildur. Samt sem áður fannst mörgum hann kynlegur kvistur,
sakir þess, að hann var mikill dýravinur og eins fyrir hitt, að
hugur hans stóð ekki til kvenna.
Í ÞJÓNUSTU EKKJUNNAR.
Þegar Múhammeð var orðinn 23 ára, réðist hann
í þjónustu ekkjunnar Khatija. Hún var þá komin fast að fertugu,
en hélt vel fegurð sinni. Hún varð mjög ástfangin af hinum laglega
lestarstjóra og að nokkrum tíma liðnum biðlaði hún til hans.
Þrátt fyrir aldur sinn, fæddi hún manni sínum sex börn, fjórar
stúlkur og og tvo drengi. Drengirnir dóu í frumbernsku. Hjónabandið
var einkar hamingjusamt. Það náði yfir röska tvo áratugi og
aldrei lagði Múhammeð hug á aðra konu í öll þessi ár.
Múhammeð gerði ekki miklar kröfur til lífsins og
auðhyggja lá honum fjarri. Þeim mun meira mat hann tóm til andlegra
íhugana. Frændi Khatiju, gamall maður, sem hét Waraka, hafði oft
verið í ferðum með Múhameð, þegar hann stjórnaði
úlfaldalestunum. Waraka var trúskiptingur. Hann hafði verið kristinn
og síðar hallaðist hann að gyðingatrú. Hann hafði frætt Múhammeð um margt í trúarbrögðum kristinna manna og gyðinga.
Múhammed hafði nú nægan tíma til að hugleiða það, sem hann
hafði lært, og við síaukna hugleiðslu varð hann vantrúaðri á
helgisiðina í Kaba. Að lokum hafnaði hann þeim með öllu,
sannfærður um, að til væri aðeins einn Guð. Í rauninni er ekkert
skrýtið við það, að hann samræmdi þessa æðstu veru, Allah,
herra Kaba, því að Allah er stytting á orðinu al-ilah, sem þýðir
guðinn. Spámaður hlaut að boða mönnum, að Allah einn væri
uppspretta alls í þessu lífi og hinu komanda og hann skyldi verða
tilbeðinn. Múhammeð var fullviss um, að spámaður hans mundi koma
fram fyrr eða síðar. Múhammeð hafði mikla
þörf fyrir einveru. Skammt frá Mekka var turnasmiður, Mount Hira að
nafni. Í litla dimma hellinum hans í fjallshlíðinni eyddi Múhameð
mörgum stundum við hugleiðslu. Árið 610 kom kallið.
KALLIÐ KOM.
Dag nokkurn, þegar Múhammeð var heima hjá sér,
greip hann ofsalegur skjálfti. Hann löðursvitnaði og missti
meðvitund. Þegar hann hafði náð sér eftir þetta leyndardómsfulla
veikindakast, hélt hann að vanda til hellisins og við næturkomu
hallaði hann sér út af á steingólfið, hjúpaður skykkju sinni.
Hann hafði naumast lokað augunum, þegar hann heyrði rödd kalla:
"Múhammeð." Í fyrstu þorði hann ekki að opna augun, en
röddin endurtók nafn hans hvað eftir annað. Loksins opnaði hann
augun. Fyrir framan hann stóð skínandi björt vera. "Endurtaktu!"
skipaði hún. "Endurtaktu í nafni drottins, sem skóp alla hluti
og gerði manninn úr jarðarleir. Endurtaktu í nafni hins hæsta, sem
kenndi mönnunum að nota penna, kenndi þeim allt, sem þeir kunnu ekki." Múhammeð hlustaði fullur lotningar. Þegar honum varð
orða vant, sagði veran: "Ó, Múhammeð, vissulega ertu sendiboði
Allah og ég er Gabríel engill." Að svo mæltu hvarf engillinn.
Frá sér numinn af þessum mikla boðskap staulaðist Múhammeð út úr
hellinum og flýtti sér heim, þótt hann væri mikið utan við sig.
Hann vakti Khatiju og stamaði út úr sér því, sem hann hafði séð
og heyrt. Á augabragði og af fögnuði tók hún á móti honum sem
útvöldum spámanni Allah.
Múhameð bjóst við annarri opinberun bráðlega,
en þegar svo fór ekki, ásótti hann efi og ótti. Sú saga gengur,
að hann hafi verið kominn á fremsta hlunn með að fleygja sér fram
af Hirafjalli í örvæntingu sinni, þegar Gabríel birtist aftur og
endurtók: "Vissulega ertu Múhammeð, sendiboði Guðs." Með
föstu- og bænahaldi sannfærðist Múhammeð um að köllunin hafði
ekki verið draumur einn.
Helztu mennirnir í
trúskiptingaflokki Múhammeðs voru Abu Ekr, ríkur kaupmaður og
góðvinur hans, sem átti eftir að verða fyrsti kalífinn, og Ali,
ungur sonur Abu Tabeks, sem Múhammeð hafði tekið í fóstur.
Fundir fyrstu trúskiptinganna voru haldnir í fullri
leynd, því að Múhammeð var ofurljóst, að Koreishítar mundu
snúast gegn sér af mestu hörku. "Endurtakið," sagði hann
við áheyrendur sína og þá minntust þeir orða Allah, töluð af
munni hans sjálfs. Þessi orð voru seinna skrifuð á
pálmaviðarblöð og eftir dauða Múhameðs var þeim skeytt við
eitt handrita Kóransins.
Önnur opinberunin var þýðingarmikil. Á fjórum
árum hafði hann aðeins áunnið sér 40 fylgjendur. Nú var sagt við
hann: "Rís upp og aðvara." Múhameð hikaði ekki. Hann
stefndi kóreishítum til fjallsins Hira. Þar sem hann stóð á kletti
fyrir ofan þá, svipmikill í skykkju sinni með brennandi dökk augu
og mikið skegg, sagði hann hátíðlega: "Mér hefur verið
boðið að vara ykkur við. Þið öðlist enga gæfu nú eða síðar,
ef þið játið ekki einum allsherjarguði. Koreishítar reiddust og
vildu ekki heyra meira.
Upp frá þessu boðaði Múhammeð opinberlega
fyrirmæli Allah, sem höfðu að geyma langan lista af
samfélagsumbótum. Koreishítar urðu þeim mun æfari sem fleiri
Mekkabúar játuðust undir nýju trúna, islam. Þeir bjuggu sig undir
að kæfa hreyfinguna strax í fæðingu. Þeir hófu ofsóknir gegn
Múhameð og fylgjendum hans undir forystu Abu Sofian, yfirmanns hersins
í Mekka, og Abu Jahl, háttsetts liðsforingja. Múhameð var barinn og
grýttur og margir þeirra, sem studdu hann bezt, voru kvaldir á
hryllilegan hátt. Múhammeð var óhræddur um sjálfan sig en taldi
vissan hóp manna sinn á að leita öryggis í Abyssiníu. Abu Sofian
var sannfærður um, að spámaðurinn hefði í hyggju að koma þar á
fót her. Því hélt hann spámanninum og nokkrum helztu fylgifiskum
hans föngnum í hrörlegasta hluta borgarinnar, þar sem þeir urðu
að dúsa í þrjú ár. Skömmu eftir að þeir voru látnir lausir,
úttaugaðir af illri meðferð og harðleikni, andaðist Khatija.
KHATIJA DEYR.
Þegar Múhammeð stóð á fimmtugu, var hann
fátækur maður, auður Khatiju var genginn til þurrðar. Það tók
hann ekki svo nærri sér, því að eina þörfin, sem hann hafði
fyrir peninga var að gefa bágstöddum.
Nokkrum mánuðum eftir dauða Khatiju kvæntist hann
aftur, meira að segja tvisvar. Suwda var blátt áfram kona, miðaldra
ekkja múslima, sem hafði látið lífið fyrir málefnið. Múhammeð
gekk að eiga hana til að hún eignaðist heimili. Aisha var aðeins
sjö ára. Hún var dóttir Abu Beks. Sennilega hefur Múhameð kvænzt
henni til heiðurs vini sínum. Hið eiginlega hjónaband hófst þó
ekki fyrr en hún varð 10 ára. Á þeim aldri hafa margar stúlkur í
Austurlöndum náð því nær fullum líkamsþroska. Aisha var eina
stúlkan, sem hann þekkti.
Múhammeð tók sér sex konur eftir þetta en aðeins
ein þeirra, Zeinab, hreif hann, að því að sagt er. Hinar fimm tók
hann saman við til að veita þeim vernd eða til að sættast við
ættkvíslir, sem máttu sín mikils. Aisha, sem var gáfuð og
glaðlynd, var eftirlætiskonan, þótt ekki skipaði hún rúm Khatiju
í hjarta hans. Hún var óbyrja og engin eiginkvennanna ól honum son
nema Khatija
FLÓTTINN FRÁ MEKKA.
Árið 620 virðist smáatvik hafa valdið
straumhvörfum í lífi Múhammeðs. Hópur pílagríma frá Medína
hlustaði á hann predika. Nú voru þeir Medínar eitthvað haldnir
eingyðistrú, sökum þess að tveir ættflokkar gyðinga lifðu í
nábýli við borg þeirra. Þeim var og kunnugt um, að gyðingar
væntu spámanns. Áhrif predikunarinnar á pílagrímana voru svo sterk,
að þeir sannfærðust um, að hann væri þessi spámaður. Árið
eftir fóru þeir til Mekka ásamt fjölda annarra samborgara sinna,
gerðust múslimar og báðu Múhammeð að koma og dveljast meðal
þeirra. Heimboðið kom á heppilegasta tíma, því að ofsóknirnar
voru orðnar svo miklar, að múslimar voru í stöðugri lífshættu.
Múhammeð gerði sáttmála við Medínamenn, sem fól það í sér,
að þeir veittu trúbræðrum hans hæli, ef hann yrði við bón
þeirra. Pílagrímarnir undu vel við samninginn.
Árið 622 var ár Hegira, ár flóttans. Einn af
öðrum yfirgáfu múslimar í smáhópum Mekka í fullri leynd, þar
til fáeinir voru eftir í borginni. Múhameð gerði líka
nauðsynlegar ráðstafanir til undirbúnings flótta þeirra. Sjálfur
var hann skyndilega neyddur til að hverfa á brott.
Kvöld eitt ruddist múslimi inn í hús spámannsins
með þær vondu fréttir, að Abu Sofian og Abu Jahl ætluðu að drepa
hann þá um nóttina. Ali sagði honum, um leið og hann þreif skykkju
föðurbróður síns, að flýja í skyndi ásamt Abu Kehr. Jafnskjótt
og þeir voru farnir, skaut Ali slagbrandi fyrir dyrnar, negldi aftur
gluggana, vafði um sig skykkjuna og lagðist í rúmið. Þegar
morðingjana bar að, sannfærðust þeir um, að þeir kæmust ekki inn
nema að brjótast inn. Þeir gægðust inn um smárifu á glugganum og
komu auga á skykkju, sem þeir þekktu vel, og ákváðu að bíða unz
Múhammeð gengi út að morgni. Þegar morgnaði varð þeim ljóst, að
þeir höfðu verið blekktir. Múhammeð og Abu Bekr voru komnir langt
inn í eyðimörkina.
Múhammeð hafði gert sér grein fyrir því, að
menn koreishíta yrðu sendir eftir eftir þeim á hestum, ef hann og
Abu Bekr færu á úlföldum til Medína. Hestamennirnir mundu ná þeim
innan skammrar stundar. Því höfðu flóttamennirnir lagt af stað
fótgangandi eftir krókaleiðum og földu sig í hellisskúta, þegar
birti. Það bar svo til, að smáflokkur koreshíta, sem fann engin
úlfaldaspor, fór eftir mjórri götu að skútanum. Þeir stigu þar
af baki og ætluðu að leita þar en hættu við, þegar þeir sáu
köngullóarvef fyrir munnanum.
Múhammeð og Abu Bekr náðu loks til vinjar í
nágrenni Medína. Þar hvíldu þeir sig og böðuðu og lofuðu Allah.
Fréttin um komu þeirra barst brátt til borgarinnar og mikill fjöldi
múslima flýtti sér af stað til að fagna spámanninum. Múhammeð
reið hvítum úlfalda inni í borgina við mikil fagnaðarlæti.
Helgisögn ein hermir, að hann hafi látið þau orð falla, að hann
vildi reisa helgidóm sinn þar sem úlfaldinn næmi staðar og hið
vitra dýr staðnæmdist á úrvalsstað. Múhammeð hafði ekki verið
lengi í Medína, þegar Ali og nokkrir aðrir múslimar, sem höfðu
orðið eftir í Mekka, komu til hans.
Þrátt fyrir endurteknar kröfur þeirra Abu Sofian
og Abu Jahl, neituðu Medínabúar hvað eftir annað að reka
spámanninn brott. Sjóðandi af reiði sendu þessir erkióvinir Múhammeðs skæruliða til árása á úthverfi borgarinnar. Skærur
áttu sér oft stað meðal araba og því sá Múhammeð ekkert
athugavert við að bjóða fylgjendum sínum að gera úlfaldalestum
Mekkabúa fyrirsát. Abu Sofian og Abu Jahl fengu ærið tilefni til að
grípa til vopna gegn múslimum, þegar einn Mekkabúi var veginn við
slíkar aðstæður.
STRÍÐSÁTÖK.
Árið 624, tveimur árum eftir flóttann frá Mekka,
bárust Múhammeð þær fréttir, að Abu Hahl væri á leiðinni til
Medína með þúsund manna her. Enda þótt hann hefði mótmælt
blóðsúthellingum í bardögum í orðum sínum, lýsti spámaðurinn,
verjandi trúarinnar, yfir Jehad, heilögu stríði.
Múhammed tókst ekki að safna saman nema u.þ.b. 300
illa þjálfuðum mönnum, sem voru auk þess illa vopnaðir. Hann fór
óhræddur fyrir þeim út úr borginni og ákvað að taka sér stöðu
við Jadr, sandsléttu, sem lækur rann eftir og hafði verið
stíflaður víða til að mynda uppistöður. Af innblásinni
hernaðarlist stillti hann "her" sínum upp í kringum lónið,
sem var næst óvininum og lokaði leið að hinum. Þannig réði hann
yfir vatnsbólunum og það hafði mikið að segja. Múhammeð, sem
fylgdist með bardaganum frá hæð einni, sá að hersveitir Mekkamanna
voru að ná yfirhendinni, þótt þeir gætu ekki slökkt þorsta sinn.
Hann kastaði fullri lúku af sandi upp í loftið í átt til þeirra
og hrópaði: "Fjúki hann framan í ykkur." Þá gerðist
það undur, að sandstormur skall á og allt í einu stóð hann beint
framan í árásarmennina. Brennheit sandkornin særðu Mekkamennina og
þeir hörfuðu. "Áfram, áfram!" æpti Abu Jahl. Hann hljóp
til og réðist á einn af foringjum múslima. Eftir skamman bardaga
reið foringinn að Abu Jahl og hjó af honum höfuðið í einu höggi
með bjúgsverði sínu. Þegar foringi Mekkabúa var fallinn brast
flótti í lið þeirra.
Abu Sofian hét hefndum og á fimmta ári eftir
flóttann frá Mekka hélt hann gegn múslimum með miklu stærri her.
Orrustan var háð á fjallinu Uhud. Múhammeð, sem stjórnað hafði
litlum liðskosti snilldarlega við Jadr, hafði gefið bogaskyttum
sínum ströng fyrirmæli um að hreyfa sig ekki af staðnum, þar sem
hann hafði sett þá. En illu heilli óhlýðnuðust skytturnar boði
hans. Þegar óvinurinn hörfaði undan áhlaupi sverðsveita múslima
og þeir ruddust fram til árásar, myndaðist geil, sem Mekkamenn
komust í gegnum. Múhameð skundaði til bardagans, þar sem hann var
harðastur til að safna saman liði sínu. Þar féll hann til jarðar
í kastspjótaregninu og Abu Sofian rak upp siguróp, þegar hann sá
það. Eftir að múslimar höfðu neyðzt til að hörfa til baka til
Medína leitaði hann árangurslaust að líki Múhammeðs í valnum.
Honum barst ekki um það vitneskja fyrr en á heimleiðinni, að hann hefði ekki fallið, heldur særzt lítillega. Óður af
bræði safnaði hann saman óvígum her og hugðist taka Medínaborg
með áhlaupi.
Persneskur trúskiptingur, langreyndur í hernaði,
bjargaði borginni. Hann lagði fyrir varnarliðið að grafa nægilega
breiðan skurð til að hestarnir gætu ekki stokkið yfir hann.
Borgarmegin skurðarins skutu síðan bogaskyttur með ótrúlegri
nákvæmni á árásarliðið. Dag eftir dag snéru Mekkamenn aftur til
árása og nótt eftir nótt skulfu þeir í tjöldum sínum í nöprum
vetrarkuldanum. Þá komu steypiregn og ofsarok, sem þeytti tjöldum
þeirra um koll og fældi hestana. Sveitirnar héldu heimleiðis í
ringulreið. Eftir þessa misheppnuðu herför minnkaði vegur Mekkabúa
en að sama skapi óx vegur spámannsins.
Allar kynkvíslir í nágrenni borgarinnar
söfnuðust saman um hann og tóku trúna. Múhammeð varð svo voldugur,
að Abu Sofian var neyddur til að gera samning við hann, þar sem
Múhammeð var m.a. leyft að fara í pílagrímsför til Mekka ásamt
Medínamönnum. Riftun þessa samnings olli hergöngu Múhammeðs til
Mekka á sjöunda árinu eftir flóttann frá Mekka.
MÚHAMMEÐ AFTUR TIL MEKKA.
Þegar Múhammeð nálgaðist eyðimörkina, flykktust
bedúínar til hans. Hann kom með 10.000 manna her að hliðum
Mekkaborgar. Abu Sofian veitti ekki viðnám og spámaðurinn hélt
innreið sína í borgina. Ekki kom til blóðsúthellinga og Múhammeð
þyrmdi jafnvel lífi erkióvinar síns.
Múhammeð klæddist hvítri pílagrímsskykkju,
þegar hann var kominn inni í borgina og gekk til Kaba með mörgum
trúbræðra sinna. Steinguðirnir voru muldir mélinu smærra. Loks
hafði draumur Múhammeðs rætzt. Abu Sofian og allir Mekkabúar tóku
trúna. Nú var Múhammeð í raun orðinn stjórnandi allrar Arabíu og
hann gerði út sendiherra til Egyptalands, Rómar, Persíu og
Abyssiníu með það fyrir augum að breiða út trúna.
ÆVILOK MÚHAMMEÐS.
Níu árum eftir flóttann frá Mekka var haldið í
kveðjupílagrímsför. Fjörutíu þúsund pílagrímar fylgdu Múhammeð til fjallsins Ararat. Við dagsbrún stjórnaði hann bænum
þeirra frá toppi þess og las upp fyrir þá úr Kóraninum. Þá
hrópaði hann hárri röddu: "Ó, Allah, ég hef komið boðskap
þínum til skila og fullkomnað verk mitt." Nokkrum árum eftir
endurkomu hans til Medína úr þessari pílagrímsför tók heilsu hans
að hraka. Árið 632 dó hann, þar sem hann hvíldi höfuð sitt í
skauti Aisha, sem var eftirlætið hans.
Af öllum miklum leiðtogum hefur enginn verið
ófrægður meira en Múhammeð. Margir óvina hans kölluðu hann, og
kalla enn þá, erkisvikara. Sú ásökun er ósönn og afrekum hans
verður ekki neitað. Sá, sem hefur til að bera brennandi einlægni og
algera ráðvendni, getur stofnað trúarbrögð, sem laða til sín
fylgjendur öldum saman.
S.G. þýddi og
endursagði.
Hverju trúa múslimar?
Múslímar skiptast í tvær meginfylkingar, sunníta
og shíta. Sunna þýðir erfikenning, hin rétta kenning
sem Múhameð lét skrá á Kóraninn eftir opinberunum sem hann fékk
frá Allah, hinum eina guði. Kóraninn er einnig orð Allah sjálfs að
mati shíta en þó er nokkur munur á nokkrum veigamiklum kenningum þessara
tveggja hópa.
Sunnítar styðjast við ýmis ummæli, svonefnd hadith, sem höfð
eru eftir Múhameð en eru ekki í Kóraninum. Shítar styðjast einnig
við hugmyndir sem ekki er að finna í Kóraninum, til dæmis um hina
svokölluðu imama sem koma fram með nokkru millibili og túlka
orð Kóransins. Sumir þessara imama lifa í leyndum en loks mun koma sá
sem frelsar alla hina trúuðu, Mahdi, og verður þá guðsríki
að veruleika.
Deilur um hver skyldi vera eftirmaður spámannsins Múhameðs ullu
miklu um skiptinguna í þessar tvær fylkingar. Sunnítar urðu þeir
sem héldu fram að Abu Bekr, tengdafaðir Múhameðs, skyldi verða
andlegur, og að nokkru veraldlegur, leiðtogi, en þeir sem héldu fram
Ali, tengdasyni Múhameðs, nefndust shítar. Þessi skipting hefur
haldist æ síðan.
En íslam greinist í fleiri hópa, til dæmis vahabíta og ísmaelíta.
Konungsættin í Sádi-Arabíu aðhyllist kenningar vahabíta. Ísmaelítar
eru ekki fjölmennir um þessar mundir en er helst að finna í
Pakistan. Munkareglur innan íslam hafa víða nokkur áhrif og meðal
þeirra eru súfistar líklega þekktastir. Þeir leitast við að öðlast
yfirnáttúrlega, mystíska, reynslu með íhugun og dansi.
Það sem sameiginlegt er öllum múslímum er trúin á einn guð,
Allah, og að Múhameð, spámaður hans, hafi fyrir opinberun fengið að
flytja mannkyni orð Allah, þau sem rituð eru á bók á himni. Sú bók
er rituð á arabísku og er Kóraninn afrit hennar. Múslímar segja að
Kóraninn verði ekki þýddur á aðrar tungur svo mark sé að.
Helstu fyrirmæli Kóransins eru sameiginleg öllum múslímum,
vitnisburðurinn um að aðeins sé til einn guð og Múhameð sé spámaður
hans, bænahald fimm sinnum á dag, fastan í Ramadan-mánuðinum, ölmusugjafir,
og loks pílagrímsförin til Mekka sem sérhverjum trúuðum er ætlað
að fara að minnsta kosti einu sinni á ævinni ef ekkert hindrar hann.
Stundum er rætt um að hið svokallaða heilaga stríð sé ein af stoðum
íslam en þar er frekar um að ræða hvatningu til trúaðra að
standa vörð um trúna og verja hana fyrir óvinum og þeim sem vanvirða
hana.
Lögmál um andleg og veraldleg efni, sharía, eru skýrð í Kóraninum
en jafnframt er gífurlegt safn fyrirmæla um hvernig brugðist skuli við
hinum margvíslegu tilvikum lífsins dregið af setningum í honum. Það
er hlutverk fræðimanna af ýmsum skólum að túlka slíkar setningar.
Ennfremur er hvatt til pílagrímaferða til ýmissa annarra helgra staða.
Einkum er það algengt meðal shíta. Bæði sunnítar og shítar halda
fram mjög ákveðinni eingyðistrú og telja Kóraninn beinlínis orð
og fyrirmæli Allah og skuli þau gilda um allt hvað eina í einkalífi,
samfélagi manna og öllum samskiptum þeirra, og í ríkinu. Síðan
eru margs konar atriði sem túlkuð eru á ólíkan hátt.
Í íslam er ekki nein kirkja eða prestar. Moskurnar eru bænastaðir
og þar fer stundum fram fræðsla um ýmis trúarleg efni. Múhameð er
fremstur spámanna Allah, en Jesús, Móses og margir aðrir eru einnig
mikilsvirtir spámenn. Abraham er ættfaðir bæði múslíma og gyðinga.
Heimild: Haraldur
Ólafsson. fyrrv. prófessor í mannfræði við HÍ. Af vísindavef H.Í.
Kraftverk, sem nefnast mu’jizãt á arabísku,
gegna afar litlu hlutverki í íslamskri guðfræði, ólíkt
kraftaverkum í kristinni trú. Íslamstrú afneitar þó ekki
kraftaverkum en þau hafa litla sem enga þýðingu.
Fræðimaðurinn al-Ansãri, sem var uppi frá 1006-1089 eftir
okkar tímatali, sagði um kraftaverk:
Sá sem gengur á vatni,
er engu meiri en strá.
Sá sem segist geta flogið,
líkist lítilli flugu.
Sigraðu eigið hjarta,
það er hið sanna kraftaverk.
Spámanninum Múhameð hafa verið eignuð nokkur
kraftaverk. Í 54. súru, en svo nefnast 114 kaflar Kóransins, segir af
því þegar máninn er klofinn í tvennt. Sumir túlka þann atburð
sem kraftaverk Múhameðs. Sú túlkun styðst hins vegar ekki við
neitt í texta Kóransins. Nú hallast menn frekar að því að túlka
þennan atburð sem fyrirboða einhvers konar heimsslita, frekar en þarna
sé verið að segja frá kraftaverki.
Í kristinni trú hafa kraftaverk gegnt stóru hlutverki. Heilagur Ágústínus
(354-430) taldi að mesta kraftaverkið hafi verið sköpunin sjálf.
Samkvæmt heimssýn Ágústínusar ganga kraftaverk þess vegna ekki
gegn náttúrunni eða náttúrulögmálum heldur eru þau forsenda
fyrir tilvist þeirra. Kraftaverk eru hins vegar handan okkar skilnings,
á sama hátt og sköpun Guðs á heiminum er mönnunum óskiljanleg. Í
stað þess að vera contra naturam eru kraftaverk samkvæmt Ágústínusi
supra naturam.
Á 18. öld færði David Hume (1711-1776) fram
kunn rök gegn kraftaverkum. Kraftaverk, sagði Hume, eru í eðli sínu
brot á náttúrulögmálunum, annars væru þau ekki kraftaverk. Það
er ekki kraftaverk að maður á besta aldri deyji skyndilega því að
við vitum að slíkt gerist stundum. Það er hins vegar kraftaverk ef
einhver rís upp frá dauðum, því að slíkt er alls ekki vanalegt og
gerist í raun ekki. Það er náttúrulögmál að við deyjum en andstætt
náttúrlögmálunum að rísa upp frá dauðum. Kraftaverk ganga þess
vegna alltaf gegn allsherjar reynslu og þekkingu, annars væru þau
ekki kraftaverk
Að þessum forsendum gefnum dregur Hume eftirfarandi ályktun:
Vitnisburður þeirra sem telja sig hafa orðið vitni að kraftaverki
vegur alltaf minna en sá margfaldi vitnisburður sem liggur til
grundvallar náttúrulögmálinu sem kraftaverkið brýtur gegn. Rökin
fyrir því að náttúrulögmálið hafi verið brotið eru alltaf
veikari en rökin fyrir því að náttúrulögmálið haldi. Ef svo væri
í raun ekki, yrði kraftaverkið að nýju náttúrulögmáli og væri
þar af leiðandi ekki kraftaverk lengur.
Heimildir:
Cyril Glassé, The Concise Encyclopædia of
Islam, Stacey International, London, 1989.
Adrian Hastings, Alistair Mason og Hugh Pyper (ritstj.), The Oxford
Companion to Christian Thought, Oxford University Press, Oxford, 2000.
An
Enquiry Concerning Human Understanding.
Vísindavefur H.Í.
|
 
 |
