Meira um Ísland


Gönguleiðir Ísland


SNÆFELLSNES
.

.

Ferðaáætlanir
Rútur-Ferjur-Flug

 

Eldvirkni á Snæfellsnesi er á hliðarbeltum vestan aðalrekássins og leiða má líkur að a.m.k. einu eldgosi í þessum landshluta á sögulegum tíma, þótt nútímavísindi taki ekki undir frásögn í Landnámu um tilurð Eldborgar.  Hún er nú talin eldri en 5000 ára en nokkuð víst þykir, að stór gjallgígur norðaustan Eldborgar, Rauðhálsar, hafi myndast í gosi snemma á landnámsöld.  Vísindamenn eru ekki sammála um ástæður eldvirkni á þessum slóðum.  Vestasta goskerfið er kennt við Snæfellsjökul.  Það nær yfir u.þ.b. 600 km² svæði.  Austar er Lýsuskarðskerfið, sem nær yfir u.þ.b. 150 km² svæði og Ljósufjallakerfið enn austar og nær yfir 1800 km² svæði.  Þessi þrjú eldvirku kerfi hafa öll verið virk á nútíma.  Hið fyrstnefnda gæti hafa gosið allt að þrjátíu sinnum og síðast fyrir tæpum 1800 árum.  Lýsuskarðskerfið hefur líklega gosið tvisvar á nútíma og Ljósufjallakerfið rúmlega 20 sinnum.  Nokkru austar er Snjófjallakerfið, sem lét ekki á sér kræla á síðari hluta ísaldar og á nútíma.

Snæfellsjökull (1446m) er meðal formfegurstu jökla landsins og er talinn vera miðja kerfisins.  Hann hvílir á keilulaga eldfjalli, sem hefur ekki gosið síðustu 1750 árin og umhverfis það eru nokkur hraun og fallegir gígar frá nútíma.  Sum hraunanna hafa runnið í sjó fram og styrkt yzta hluta Snæfellsness gegn náttúruöflunum.  Gosin í Snæfellsjökli eru talin hafa verið bæði sprengigos og hraungos, eins og glöggt má sjá í hlíðum fjallsins.  Gígur fjallsins er u.þ.b. 200 metra djúpur.  Hann er fullur af ís og umhverfis hann eru íshamrar.  Hæstu hlutar hans eru kallaðar Jökulþúfur.

Nokkur áberandi merki eldvirkni þessa svæðis frá nútíma eru Búðaklettur (5000-8000 ára) austast,  Hnausahraun á Jökulhálsi (<1750 ára), Klifshraun á Jökulhálsi (<1750 ára), Hellna- og Kálfatraðahraun (<1750 ára), Háahraun (úr Snæfelli; 1750 ára), Saxhólahraun, Prestahraun (Rauðhólar), Væruhraun (Sjónarhóll; <1750 ára), Neshraun (Öndverðanesshólar) o.fl.  Eldri gosminjar eru m.a. Lóndrangar (gígkjarnar), Purkhólar (yngri hraun ofan á), Hólahólar (líklega myndaðir í sjó og tendir landi í yngri gosum), Bárðarlaug (>10.000 ára) o.fl.

Lýsuskarð er nálægt miðju Snæfellsnessins.  Í þessu kerfi ber mest á minjum eldvirkni á ísöld en inn á milli eru hraunlög frá hlýskeiðum.  Aðeins Hraunsmúlahraun og Bláfeldarhraun, beggja vegna Lýsuhyrnu, eru rakin til nútíma.  Þau steyptust niður fjallshlíðarnar og eru mjög áberandi lá leiðinni um sunnanvert Snæfellsnes.  Sprungukerfi þessa svæðis er mest áberandi milli Tröllatinda í Staðarsveit og Búlandshöfða.

Ljósufjöll eru lítill fjallgarður sunnan Stykkishólms og draga nafn sitt af ljósgrýti (ríólíti), sem gerir þau ljósari yfirlitum en blágrýti og móberg.  Tíðast hefur gosið á nútíma í Hítardal og Hnappadal og kerfið er talið ná á milli Kolgrafarfjarðar og Norðurárdals.  Áberandi minjar nýlegri eldstöðva eru í Berserkjahrauni, við Rauðamel, Gullborg, Barnaborg, Rauðhálsar og Eldborg.  Lítið er kunnugt um aldur flestra þessara rúmlega tuttugu eldstöðva í kerfinu og allmargir hellar mynduðust við sum gosanna.  Talið er að Rauðamelskúlur séu u.þ.b. 2600 ára.

Grábrókarhraun er meðal úfnustu apalhrauna hérlendis.  Það rann frá Grábrókargígum í Norðurárdal fyrir 3600-4000 árum og er vaxið mosa, lyngi og runnagróðri.  Grábrók er stærst gíganna þriggja á gossprungu með stefnuna norðvestur til suðausturs.  Gígarnir voru friðlýstir sem náttúruvætti 1962 eftir að búið var að nema úr þeim talsvert gjall til ofaníburðar í vegi.  Hraunið sjálft er á náttúruminjaskrá.  Ganga upp á Grábrók er auðveld, þar sem búið er að koma fyrir tröppum upp erfiðustu hjallana, og fólk er beðið um að halda sig einungis á þeim stíg.  Útsýni er fagurt af Grábrók í góðu veðri og stutt þaðan í aðrar náttúruperlur, s.s. Hreðavatn, Paradísarlaut og fossinn Glanna í Norðurá.  Aðrar skemmtilegar gönguleiðir, bæði stuttar og langar liggja um svæðið meðfram Norðurá og alla leið að Múlakoti og Jafnaskarði.

Helztu Hraun og eldstöðvar eru:  Berserkjahraun (Smáhraunskúla, Rauðakúla, Kotahraunskúla; ca. 4000 ára), Svelgsárhraun (Rauðakúla; <4000 ára), Hörgsholtshraun (Rauðakúla; <4000 ára), Tunnuhraun (við Skyrtunnu), Langadalshraun (Rauðakúla), Rauðamelshraun (Rauðamelskúlur; ca 2600 ára), Gullborgarhraun (Gullborg), Eldborgarhraun (aðallega Eldborg), Rauðhálsahraun (ca 1000 ára),  Hólmshraun (Rauðhálsar á Þórrinsdal), Hagahraun (gígar við Hróbjörg), Rauðkúluhraun (Rauðakúla), Hraundalshraun (Rauðakúla) og Grábrókarhraun (Grábrók + 2).

Meira


TIL BAKA          Nat.is - pósthólf 8593, 108 Reykjavik- sími: 898-0355 - nat@nat.is- um okkur - heimildir          HEIM